සද්ධර්මසාගර ධර්මපදවර්ණනාව 1 - අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල හිමි.pdf
- කතෘ :
- අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල හිමි
- පිටු ගණන :
- 1,042
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 7,091
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2019-07-30
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 243 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
මෙම ග්‍රන්ථය ඛුද්දකනිකායට අයත් පරම පූජනීය ධම්මපද පාළියේ ගාථාවන්ට අදාළ නිදාන කථාවස්තු සවිස්තරාත්මකව සිංහල භාෂාවට නගා රචනා කරන ලද ‘සද්ධර්මසාගර නම් වූ ධර්මපදවර්ණනාව’ නම් අටුවා විවරණ ග්‍රන්ථ මාලාවේ පළමු වන කාණ්ඩයයි. රාජකීය පණ්ඩිත අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් මෙම කෘතිය සම්පාදනය කර ඇත.
සද්ධර්මරත්නාවලිය ආදී පැරණි සාහිත්‍ය කෘතිවල එන භාෂා ශෛලිය නූතන පාඨකයාට තේරුම් ගැනීමට අපහසු බැවින්, අද්‍යතන ව්‍යවහාර භාෂාවෙන් ධර්මපදට්ඨකථාවේ අන්තර්ගතය රසවත්ව හා පැහැදිලිව ඉදිරිපත් කිරීම කතුවරයාණන්ගේ මූලික අරමුණ වී ඇත. ධර්මපද ගාථාවල අර්ථ විවරණ, පදාර්ථ, භාවාර්ථ සහ නිමිති වූ කථාවස්තු මෙහි විස්තර කෙරේ. සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරය මගින් මෙම ග්‍රන්ථය ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ.
ප්‍රස්තාවනා
මහාසත්වයෝ පරදුක් නො ඉවසන්නෝ ය. පරදුකෙහි තැවෙන්නෝ ය. පරදුක් තම කරපිටට ගන්නෝ ය. මුළුලොව සියන් සේ ගන්නෝ ය. අන්හු නිසා ඇස්, ඉස්, මස්, ලේ, දෙන්නෝ ය. අන්හු නිසා සියදිවි හරින්නෝ ය. අන්හු නිසා ගිනිඅඟුරෙන් පිරුණු සක්වලගැබ දෙපයින් මැඩ යෑමෙහි සමර්ථයෝ ය. අන්හු නිසා අතර නො තබා උල්කුරු කොට හිඳ වූ අඩයටිතුඩින් පිරී ගත් සක්වලගැබ මැඩ යෑමෙහි සමර්ථයෝ ය.
මේ ඒ මහසතුන්ගේ අදහස:—
“මා වැන්නකු බලැති — එකලාව තරැ මෙ සසර, කිමරුත? බුදුව ලෝසත — එතෙර කරණෙමි සසරින්”
ඇතැම් විට බුද්ධාන්තර කිහිපයක් ගෙවා ද නො ලැබිය හැක්කෝ ය, මෙබඳු මහාසත්වයෝ. එහෙයින් මොවුහු ලොව නැතැයි කිය යුතු සේ ය ගතයුතු.
ලොව නො ලැබිය හැකි මෙබඳු මහාසත්වයෙක් සර්‍වසත්ත්වොත්තම වූ දීපංකර සම්මා සම්බුදුරජානන් වහන්සේට මුණ ගැසුනේ ය, දිනෙක අතරමඟ දී. ඔහු නම්, සුමෙධ තවුස් තෙමේ ය.
මේ මහාභද්‍රකල්පයට සාරසැකි කප් සුවහසකින් ඔබ දඹදිවැ අමරවතී නම් නුවරෙක් විය. එ දවසැ එ නුවරැ හැම නුවරක් යට කොට නැගී සිටියේ, දෙව්නුවරක් සේ ය. පින් දම් කරණවුනට තැන් වූ එ නුවර විරප්‍රසිද්ධබ්‍රාහ්මණමහාසාරකුලයෙක් වූයේ ය. ඒ කුලය වනාහි කවදත් ජාතිවාදයෙන් නින්දා නො කරණ ලද්දේ, සත්වන කුලපරම්පරාව තෙක්, අතර නො සිඳ දැක්විය හැකි පියමුතු පරපුරෙන් මොනවට පිරිසිදු වූයේ ය. නිදන් කොට තුබූ අසූ කෙළක් ධනය ඇති මේ බමුණුගෙදර දවස වියදම දස අමුණෙක් විය කහවණු ම.
සුමෙධ තවුස් තෙමේ එ දවසැ මෙම බමුණුගෙදර උපන්නේ ය. නම් කළෝ ය, මවුපියෝ සුමෙධ යි. නිසි වයසේ දී උගත යුතු හැම බ්‍රාහ්මණධර්‍මයක් ඉතිරි නොකොට මැනවින් මොහු උගත්තේ ය. මවුපියන්ගේ ඇවෑමෙන් මොහුට අයත් වූ මුතු මැණික් මිල මුදල් ආදි ධනරාශිය ද අතිවිශාල ය. එහෙත් මොහු ඉන් එකකුත් නො ගෙණ සියල්ල “ගන්නා එකෙක් ගණීවා”යි හැර දමා ඇඳි වතින් ම බමුණුමහාවාසලින් නික්ම හිමාලය කඳුවැටියට ගොස්,
මුදුතණකොදෙව්ලින් කළ වැහැරියක් හැඳ පොරොවා, තපස් කරන්ට පටන් ගත්තේ, සත් දිනක් නො යවා ම එහි දී ලබන්නට හැකි පඤ්චාභිඥාඅෂ්ටසමාපත්ති උපදවා ගත්තේ ය.
මෙ දවසැ රම්මකනුවර වැස්සන් විසින් රම්මකනුවර වඩින්නට ආරාධනා කරණ ලද්දෝ වූහ දීපංකර සම්බුදුරජානන් වහන්සේ. එහෙයින් ඔවුහු උන්වහන්සේ වඩිනා මඟැ වල ගොඩැලි සම කොට පිළියෙල කරන්නට පටන් ගත්හ. මේ වේලෙහි අහසින් යන සුමෙධ තවුස් තෙමේ මඟ පිළියෙල කරණ මේ මිනිසුන් දැක වහා බිමට බැස කරුණු අසා ඉන් මගකොටසක් ඉල්ලා ගෙණ සරසන්නට පටන් ගත්තේ ය. සුමෙධ තවුසන් ගත් මේ මගකොටස පිළියෙල කොට අවසන් කරන්නට කලින් බුදුරජානන් වහන්සේ සාරලක්ෂයක් රහතුන් ද ගෙණ රම්මක නුවරට වඩින්නට එ මඟැ වැඩි සේක. තවුස් තෙමේ ඉදිරියට ම ආ උන්වහන්සේ දැක දෙහොත් මුදුන් දී වැඳ “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ මඩ නො පාගා මාගේ පිට උඩින් වඩිනා සේක්වා,”යි කොණ්ඩය ලියා අඳුන්දිවිසම් දලවැහැරි ද මඩමතුයෙහි අතුරා ඒදණ්ඩක් සේ මඩ උඩ දිගා විය. එසේ මඩ උඩ දිගා වී සිටි ය. මෙසේ. “මෙ දිවකුරු බුදුරදුන් සේ මම ත් අභිසම්බෝධියට පැමිණ අසරණමහාජනයා බිහිසුණු මේ සසරදුකෙන් එ තෙර කොට පසුව පිරිනිවී යමි, ඒ ය මට සුදුසු”යි.
ඉක්බිති නීලෝගුරු වූ දීපංකර සම්බුදුරජානන් වහන්සේ මඩ උඩ දිගාවී හුන් තවුස්, මතු බුදුවනබව දැන “බලවු මේ තවුස්, මොහු උග්‍රතපස් ඇත්තෙක්, ලෙහෙසියෙන් මිනිය හැකි මිනිසෙක් නො වේ මොහු, මේ මහාමඩ ගොහුරු උඩ දිගාවී සිටින්නේ නිකමට නො වේ, මා සේ බුදුවන්නට සිතා, ඒ පැතීම ඉටු වේ, මෙයින් සාරැසැකි කප් සුවහසක් ගිය තැනැ, ඒ වරදින්නේ නො වේ ය” යි වදාරා තවුසාට පසසා මල් අට මිටකිනුත් පුදා පැදකුණු කොට නුවර බලා වැඩි සේක. සාරලක්ෂයක් පමණ මහරහතුන් වහන්සේ ද තවුසා ගදින් මලින් පුදා පැදකුණු කොට ගියහ.
එ තැන් සිට මේ මහාසත්ව තෙමේ වෙසතුරු අත්බව දක්වා ඒ ඒ අත්බව්හි ඉපිද ත්‍රිවිධචර්‍ය්‍යා, චතුස්සංග්‍රහවස්තු, පංචමහාපරිත්‍යාග, සමතිංශත්පාරමීධර්‍ම ආදී බුද්ධකාරකධර්‍ම සම්පූර්‍ණ කොට තුසිතදෙව්ලොව උපන්නේ දස දහස් ලෝදැහි දෙව්බඹුන් විසින් කළ ආරාධනා ඇත්තේ ඉන් චුත ව සුද්ධෝදනමහරජුන් නිසා මහාමායාදේවීන් කුසැ පිළිසිඳ ගත්තේ දසමස් ගෙවා මවුකුසින් බිහි විය.
ඒ අවදියෙහි නමින් සිද්ධාර්‍ත්‍ථ නම් වූ මේ මහාසත්ව තෙමේ නිසි වයස්හි හැම ක්‍ෂත්‍රියධර්‍මයෙකා පරතෙර දැක දෙව් සිරී පරයා රජසිරි විඳිනුයේ ද එහි කලකිරී ඒ හැර දමා එකුන් තිස්වියේ දී ගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයේ ය. එ තැන් සිට පැවිද්දෙහි පල ලබන්නට සිතූ මහාසත්ව තෙමේ කෂ්ටව්‍රතසමාදානයෙන් සාවුරුද්දක් කල් ගෙවූයේ ය. නැවත සිය අත්බව මෙසේ තැවීමෙන් පෙළීමෙන් වෙහෙසට පැමිණ වීමෙන් දුක් දීමෙන් සිය අදහස මුදුන් පමුණු වන්නට නො හැකිබව දැන මැදුම්පිළිවෙතට පිළිපන්නේ අජපාලනුගරුක්මුල දී සුජාතාවන් දුන් දිය නො මුසු කිරිපිඬු වලඳා ආනාපාණසති වඩා රූපාවචරසමාපත්තීන් උපදවා දෙවියන් මැවූ මගින් මහාබෝමැඩ කරා යනුයේ අතරමඟ දී සොත්ථිය නම් බමුණු දුන් කුසතණ ද පිළිගත්තේ ය. මෙසේ බෝමැඩ කරා ගිය මහාසත්ව තෙමේ ඒ කුසතණ එහි අතුරා වැඩ හිඳ ඉර බසින්නට පෙරාතු ව ම හැම මරුරපුන් මැඩ ප්‍රථම යාමයෙහි පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඥානය, මධ්‍යමයාමයෙහි දිබ්බචක්ඛුඥානය, පශ්චිමයාමයාවසානයෙහි ආසවක්ඛයඥානය ලබා දශබලචතුර්වෛශාරද්‍යාදී වූ හැම ගුණයකින් පිරී ගත් ඥානසාගර යයි කියූ සර්‍වඥතාඥානයට පැමිණ තනතුරෙහි අසහායමහාපුරුෂ වූයේ ය. ඒ මහාපුරුෂ නම්, ද්වාත්‍රිංශද්වරමහාපුරුෂ ලක්ෂණයෙන් හා අශීත්‍යනුව්‍යඤ්ජනයන්ගෙන් හෙබි ලෝකාලෝක කර වූ ගෞතම සම්මා සම්බුදු රජානන් වහන්සේ ය.
බුද්ධවචනය
අසහායමහාපුරුෂභාවයට පැමිණි මාගේ පිය වූ සම්මා සම්බුදු රජානන් වහන්සේ පන්සාලිස් අවුරුද්දක් මුළුල්ලෙහි ගම් නියම්ගම් රජදනවුහි හැසිර සර්‍වහිත පිණිස දේශනා කරණ ලද ධර්‍මයෙහි මහත්වය තෙමේ ලෝකයෙහි පුහුදුන් කිසිවකු විසින් නො කියහැකි ය. ඒ කිය යුත්තේ එබඳු බුදු කෙනෙකුන් විසින් ම ය. බුදුරස් නැසීමෙහි ඒකායනමාර්‍ගය වූ ඒ නෛර්‍ය්‍යාණිකධර්‍මයාගේ මහත්වය හා විරූඪිය පැතූ මහාකාශ්‍යපමහාස්ථවිර ප්‍රමුඛභවසිඟණයන් විසින් උන්වහන්සේගේ පරිනිර්‍වාණයෙන් පසු ඒ මේ ධර්‍ම සමූහය තෙමේ මේ ධර්‍මය, මේ විනය ය, මේ ප්‍රථම බුද්ධවචනය, මේ මධ්‍යමබුද්ධවචනය, මේ පශ්චිමබුද්ධවචනය, මේ විනයපිටකය, මේ සූත්‍රපිටකය, මේ අභිධර්‍මපිටකය යන ඈ ලෙසින් මුළුමනින් සංගායනා කරණ ලද්දේ ය. ව්‍යවස්ථා කරණ ලද්දේ ය.
ප්‍රථමසංගීතියෙහි ලා රස-ධර්මවිනය-බුද්ධවචන-පිටක-නිකාය-අංග-ස්කන්ධ-උද්දාන-වර්ග-පෙය්‍යාල - නිපාත-සංග්‍රහතඃ - පර්‍ය්‍යාවය
විසින් සංඛිත වූ ඒ මේ ධර්‍මසමූහයෙහි ධම්මපදය තෙමේ ඛුද්දකනිකායට පිවිස ගත්තේ, අංග විසින් බෙදුනු තැන ගාථාඞ්ගයට ඇතුල් ව ගත්තේ ය.
ධම්මපදය
ධර්‍ම නම්, ශ්‍රොතාපත්ත්‍යාදිචතුර්විධමාර්‍ගය ය. කෙලෙසුන් නිසා සිවු අපායයෙහි හෙන, පුන පුනා සසර ඉපැදෙන සත්වයන් අපායයෙහි හීමෙන්, පුන පුනා සසර ඉපැදීමෙන් මුදා ලන්නේ ඒ ය. එහෙයින් ප්‍රධාන විසින් ධාරණාර්ථයෙන් ධර්‍ම නම් වූයේ ය මෙ ය. කෙලෙස් නැසූ පසු ද කෙලෙස් පුරුද්ද කෙලෙස් නැසූ සිතෙහි ඉතිරි වන්නේ ය. ඒ සංසිඳෙනු මාර්‍ගයකට අනතුරුව උපදනා චතුර්විධඵලධර්‍මය විසිනි. කෙලෙස් නසා කෙලෙස් පුරුද්ද සංසිඳ වූ මාර්‍ග-ඵලයන්ට අරමුණු වන්නේ නිවන ය. මෙකී ශ්‍රොතාපත්ත්‍යාදිචතුර්විධමාර්‍ගය හා චතුර්විධඵලය නිර්‍වාණය යන නව ලෝකොත්තරධර්‍මය ප්‍රතිපත්තිය උඩ රඳා සිටියේ ය. ප්‍රතිපත්තිය ය මෙයට පදනම. අඩිතාලම. එහෙයින් ප්‍රතිපත්තියෙන් ගිලිහුනවුනට නව ලෝකොත්තර ධර්‍මලාභයෙක් නො වන්නේ ය. ඒ මේ නව ලෝකොත්තර ධර්‍මලාභයට කරුණු වූ ප්‍රතිපත්තිය පහදා ලන්නේ මතු කොට දෙන්නේ දක්වන්නේ පර්‍ය්‍යාප්ති යි අන් නමකින් ප්‍රසිද්ධ බුද්ධවචනය ය: මෙසේ පර්‍ය්‍යාප්ති සංඛ්‍යාත බුද්ධවචනය නව ලෝකොත්තර ධර්‍මලාභයට උපාය වූ ප්‍රතිපත්තිය දරණ බැවින් හා පවසන බැවින් කියාලන බැවින් අප්‍රධාන විසින් ධර්‍ම නම් වූයේ ය. පර්‍ය්‍යාප්තිය, ප්‍රතිපත්තියට ත් ප්‍රතිපත්තිය, ප්‍රතිවෙධසංඛ්‍යාත නව ලෝකොත්තර ධර්‍මයට ත් කරුණු වන බව මින් හොඳට ම පැහැදිලි ය.
පද නම්, නුවණැත්තන් විසින් යායුතු මග ය. ඒ නම් නව ලෝකෝත්තර දහම ම ය. ඒ එක් ලෙසක් ය. යමක් කරණ කොට යමක් නිසා ඵලයට නිෂ්පත්තියට පැමිණේ නම්, ඵල ලාභයට නිෂ්පත්තියට උපාය වූ එය ද පද නම් වේ. ඒ නම් පිළිවෙත ය. ධම්ම යනු හා පද යනු හා එකට සිටින වූයේ ඒ නිසා ය. මේ දෙයරුත ම ගෙණය ධම්මපද වූයේ. සන්හිස්බෝපැකිදම් දැනුමට උපාය වූ ඒ දම්අරුත් දක්වන්නා වූ ධර්මපද ගාථාවන්ගේ සමූහය, ඒ ගාථාවන්ගේ නිවාසය ධර්මපද නම්. මේ පොත ය ඒ.
සූත්‍රනික්ෂෙපය
අත්තජ්ඣාසය — පරජ්ඣාසය — පුච්ඡාවසිකය — අට්ඨුප්පත්තික යයි සූත්‍රනික්ෂෙපය සිවු වැදෑරුම් ය. එහි යම් සූත්‍ර කෙනෙකුන්
අනුන්ගෙන් ආරාධනා නොලැබ තමන් වහන්සේගේ අදහසින් ම වදාළ සේක් ද ඒ ය අත්තජ්ඣාසය. ආකංඛෙය්‍ය-වම්මික-සතිපට්ඨාන සූත්‍රාදීහු, අත්තජ්ඣාසය විසින් වදාළ සූත්‍රයෝ ය.
යම් සූත්‍රකෙනෙකුන් අන්‍යයාගේ අදහස කැමැත්ත සිත ප්‍රාර්ථනාව අවබෝධය දැන වදාළ සේක් ද, ඒ ය පරජ්ඣාසය. චූලරාහුලොවාද — මහාරාහුලොවාද-ධම්මචක්ක සූත්‍රාදීහු, පරජ්ඣාසය විසින් වදාළ සූත්‍රයෝ ය.
දෙව්බඹුන් ඈ විසින් අසන ලද ප්‍රශ්නයනට පිළිතුරු විසින් වදාළ ධර්‍මයය පුච්ඡාවසික. බොජ්ඣංගසංයුත්ත — දෙවතා සංයුත්ත — කොසල සංයුක්තාදීහු ය, ඔවුහු.
යම් යම් සූත්‍ර කෙනෙක් උපන් කරුණෙහි ලා වදාරණ ලද්දේ ද ඔවුහු අට්ඨුප්පත්තික. ධම්මදායාද — චූලසීහනාද — අග්ගික්ඛන්ධූපම සූත්‍රාදීහු එහි ලා ගැනෙත්. ධර්‍මපදය ද අට්ඨුප්පත්තික නික්‍ෂෙප යෙහි ලා ගැනේ. ප්‍රඥාලාභීසූක්ත වශයෙන් දෙසු ගාථා විසින් මෙහි ගාථා සාරසියසූවිස්සෙක් ඇත්තේ ය. ඒ ගාථා දේශනා කිරීමට ලක් වූ කථාවස්තු එකක් අඩු තෙසියයක් අටුවාවෙහි එන්නේ ය. වර්ග විසින් සවිසිවගෙක් ඇත්තේ ය. වර්ග සංඛිත වූයේ ධර්‍මස්වභාවය සලකා ගෙණ ය.
අර්ථකථාව
ධර්‍මපදයෙහි එන ගාථාවන්ගේ අර්ත්‍ථවිවරණය ධර්‍මපදට්ඨ කථා යි ගණිති. එය කළෝ ප්‍රථම සංගීතිකාරක මහාක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ ය. උන්වහන්සේ කළ එම අර්ථකථාව ලංකා ශාසනප්‍රතිෂ්ඨාපක මහින්ද මහක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ විසින් මෙහි වඩිනා ගමනේ දී මෙහි ගෙණවුත් සිංහල බසට නඟා තබන ලද්දී ය, විශේෂ විසින් සිංහලයන්ට හිතපිණිස. ධර්‍මපදට්ඨ කථාව ත් මේ පෙරළියට අසු වූ ය. මුළුමනින් සිංහල වූ ය. එදා සිට බුද්ධඝොෂ මහාතෙරුන්ගේ අටුවා පෙරළිය දක්වා මේ මෙසේ සිටියා ය. මිහිඳු මහරහතුන් වහන්සේ විසින් හෙළ බසින් තැබූ මේ අටුවා ගැණ තොරතුරු මෙරට පමණක් නොව මින් පිට රට ද පැතිර සිටියේ ය. එයින් මේ තොරතුරු දඹදිවැ සිටි බ්‍රාහ්මණජාතික බුද්ධඝොෂ මහාචාර්ය්‍ය පාදයන්ගේ ද කණ වැටුනේ ය. උන්වහන්සේ එයින් තෙද ගැණුනෝ මෙහි ආහ. අවුත් මහ වෙහෙර වැස්සන්ගේ වහල ලැබ හෙළබසින් තුබූ ඒ අටුවා සියල්ල වැතිරැඩ සලකා පෙළබසට නැගූහ. එහි දී උන්වහන්සේ අනික් හෙළ දම්පියාවටාව ද පෙළබසට නැගූහ ය. මය ධම්ම පදට්ඨකථා යි දැන් අප අත ඇත්තී. මෙය හෙළබසින් පෙළබසට
නගද්දී බුද්ධඝොෂපාදයෝ හෙළටුවාවෙහි ආ ඇතැම් ධර්මපද පිළිබඳ අධිකවිස්තාරය හැර දමා කෙටි මගක් ගෙණ එහෙත් අරුත් පිරිහීමකට ඉඩ නො තබා ම මහා විහාරවාසීන්ගේ අදහස් ලෙසින් පෙළබසට නැඟූහ. එයින් මෙතෙක් ධර්‍මහානියක් නො වූ ය. මතු ත් නො වන්නී ය. වුවා හානියක්. එ නම්, හෙළබසින් තුබූ අටුවාව හෙළයට නැතුව යෑම ය. දෙසැත්කෑවක් පමණබණවරින් යුක්ත වූවා ය, මෝ. මෙහි ධර්මපද ගාථා දේශනාවට වස්තු වූ එකක් අඩු තෙසියයක් කථාවස්තු වූයේ තැනැ තැනැ උනුන් පිළිබඳ අනීතකථා, වස්තුන්ගෙන් හා අන්තරකථාවස්තුන් ගෙන් ද සැදී සිටියා ය.
පරිවාර ග්‍රන්ථ
ධම්පියා ගැටපදය — සද්ධර්‍ම රත්නාවලිය — ධර්මපද පුරාණ සන්නය—සද්ධර්‍මකොමුදිය යි ප්‍රශස්ත ග්‍රන්ථ සතරෙක් මෙයට පිරිවර ව සිටියේ ය. මේ පොත පරිශීලනය කරන්නන්ට මෙකී පරිවාරග්‍රන්ථයන්ගෙන් ලැබෙන වහල දැනුම ඉමහත් ය. හැම එකක් ධර්‍මපදයට ලන ආලෝකය එකසේ මහත් ය. එමතු ද, මෙකී ග්‍රන්ථ අපේ සාහිත්‍යයට දෙන ආලෝකය ද නොකිය හැකි ය පමණ කොට. එහි ධම්පියා ගැටපදය අබාසලමෙවන් කසුප් මහරජ තුමන්ගේ ය. සද්ධර්මරත්නාවලිය ධර්‍මසේන මහාස්ථවිර පාදයන් වහන්සේගේ ය. ධර්මපද පුරාණ සන්නය කාරුණේ කවුදැ යි මම නො දනිමි. වාගීශ්වරාචාර්ය්‍ය මොරෙන්තුඩුවේ ශ්‍රී ඥානේශ්වර ධර්‍මභාණ්ඩාගාරික ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ අතින් ලියැවුනි ය සද්ධර්‍මකොමුදිය. මේ හැම එකෙකින් ධර්‍මපදයෙහි අනුත්ථානපද උත්තාන වන්නේ ය. ගැඹුරු අරුත් මතු වන්නේ ය.
පෙර පටන් ගිහි පැවිදි හැම කෙනෙකුන් විසින් සෑම තැනක දී සෑම කරුණක දී ගරු කොට ගන්නා ලද්දේ ධර්‍ම පදය ය. පැවිද්දේ එහි ද මතු වී පෙනෙති. ලෞකික ජීවිතය හැම අතකින් යහපතෙහි දියුණුවෙහි මුදුනට නංවා එයට ලොකොත්තරතත්වය ද තදබද කොට සසරදුක මුළුමනින් නසාලීමෙහි හැබෑ බලවේගයෙක් ධර්‍මපදයෙහි හැම පදයේකැ කැවී ඇත්තේ ය. ඒ ය එයට හේතු. ධර්‍මපදගාථාවන්හි ඇතුලත් උපදෙස් යම් ජීවිතයක් පදනම් කොට ක්‍රියාත්මක වේ නම්, ඒ ජීවිතයෙහි ඇති මහත්වය මොන රුසියකුට ත් නො කියකි ය. නො මිතිය හැකි ය. එ හෙයින් ධර්‍මපදයට ඇත්තේ නො පිදිය යුත්තහු පිදිය යුතු කරන්නට, නො වැඳිය යුත්තහු වැඳිය යුතු කරන්නට, නො එලැඹිය යුත්තහු එලැඹිය යුතු කරන්නට හැකි ධාර්මිකාත්මක බලවේගයෙකි.
ධර්‍මපදය තෙමේ දුෂ්ටයා අදුෂ්ට කරන්නේ ය. සැහැසිය නො සැහැසි කරන්නේ ය. නො දැහැමියා දැහැමි කරන්නේ ය. අසත්පුරුෂයා සත්පුරුෂ කරන්නේ ය. අයොග්‍යයා යොග්‍ය කරන්නේ ය. අශාන්තයා ශාන්ත කරන්නේ ය. වණ්ඨයා අවණ්ඨ කරන්නේ ය. අශික්ෂිතයා ශික්ෂිත කරන්නේ ය.
ධර්‍මපදය තෙමේ සතුන් මරන්නා එයින්, හොරකම් කරන්නා එයින්, පරඹුවන් කරා යන්නා එයින්, බොරු කියන්නා එයින්, කේලාම් කියන්නා එයින්, රළුබස් කියන්නා එයින්, නිසරු බස් කියන්නා එයින්, කෑදරකම් කරන්නා එයින්, ක්‍රොධ කරන්නා එයින්, මිසදිටු ගත්තහු එයින් මුදා ලන්නේ ය.
ධර්‍මපදය තෙමේ නිරය දුක් දක්වා, ප්‍රෙත දුක් දක්වා, අසුර දුක් දක්වා, තිරිසන් දුක් දක්වා සතුන් පවින් ගලවා ලන්නේ ය.
ධර්‍මපදය තෙමේ පින්කමෙහි ඉටුපල කියා පව්කමෙහි අනිටුපල කියා මිනිස් ගුණ වගා කරණ මිනිසා උසස් තැනක තබන ඉතා හොඳ උපදෙස් වලින් පිරී ගත් දෙව් මිනිස් සැප ලබා දෙන මග-පල-නිවන් සුව සලසන එක් ම බණපොත ය.
මෙහි මුල් ගය අසා, තිස් දහසක් දෙනා, දෙවන ගය අසා අසූසාර දහසක් දෙනා, තෙවන ගය අසා, දහසක් දෙනා ඈ ලෙසින් බර ගණනක් නිවන් දුටහ. ඉන් මෙ පිට ගුණසතුන්ගෙන් වගාවුනු තෙද ගැණුනු දෙව් නර යක් රකුස් ආදීන්ගේ ගණන මොනලෙසකිනුත් කියන්නට නොපිලිවන. මේ ඈ සලකන විට ධර්‍මපදයෙන් සිදු වූ ලෝකාභිවෘද්ධිය කෙබඳු දැයි සිතා ගැනීම අපහසු නොවේ.
ධර්‍මපදය ජනප්‍රිය ය, අන් හැම පොතකට ම වඩා. එය විය යුතු ය. එහි පුදුමයෙක් නැත. ධර්‍මපදය ඉදිරියෙහි භගවද් ගීතාවට කුරාන්පොතට, බයිබලයට තැන් නැත. එහෙයිනි ඒවා එක් එක් රටට එක් එක් මිනිස් ගණයකට වෙන් වූයේ. ධර්‍මපදය එසේ එක් රටකට එක් මිනිස් ගණයකට වෙන් නොවන්නේ ය. කාලය බලා රට බලා මිනිසුන් බලා වෙනස් නොවේ. එහෙයින් එය සාර්‍වකාලික ය. සාර්‍වතීන ය. හැම කලට හැම රටට හැම දූයළු හැම බසට සුදුසු එක් ම පොත මේ ය. නුවණ පමණින් වැර පමණින් හැම එකක්හට වැඩ සාදා දීමෙහි සමත් එක් ම පොත මේ ය. මේ නිසා ධර්‍මපදය සංස්කෘතයට, ප්‍රාකෘතයට, හින්දියට, වංගයට, තිබ්බතියට, බුරුමයට යනාදී වූ පෙර දිග බසට හා ඉංග්‍රීසියට, ජර්මනියට යනාදී වූ අපර දිග බසට නැගුනේ ය. අන්‍ය ලබ්ධිකයෝ ද ස්වලබ්ධිය පසෙක තබා මෙහි අසී රසය උරා බිහ. දැනුත් උරා බොති. එයින් උන් මින් ලැබූ දැන් ලබන මහදැඩිය කාට කිය හැකි ද.
සද්ධර්මසාගර නම් වූ ධර්මපදවර්ණනාව
ධම්පියා ගැටපදය ධර්‍මපදයට ආලෝකය දෙන්නේ පාලි ධර්‍මපදට්ඨකථාවෙහි එන ගැටලු තැන් බර තැන් එදු බසට නගා අරුත් පලකිරීමෙනි. සද්ධර්මරත්නාවලිය ධර්‍මපදගාථා දේශනා කිරීමට කරුණු වූ කථාවස්තු එදු බසට පෙරළා ධර්‍මපදගාථාවන්ගේ අරුත් රසය මධුර රසය ඉතා කොටින් එහි ම ගන්වා ලීමෙන් එලිය දෙන්නේ ය. ධර්මපද පුරාණසන්නය අට්ඨකථාව අනුව යමින් ගාථාවන්ගේ අර්ථය, පදටීකාටනක්‍රමයෙන් විස්තර විසින් ඉස්මතු කරන්නේ ය. එහෙයින් මේ පොත් තුනෙන් ධර්‍මපදයැ වැටෙන ආලෝකයෙන් අද බෙහෙවින් ප්‍රයෝජන ගන්නේ එදු බස හා බණ දහම් දත් ප්‍රවීර්ණ තෙමේ ය. එදු කෙසේ වුව ද අද නම් ඒ තරමට නො වියත් දෙනාගේ සිත් නො ගන්නේ ය, මේ පොත් තුන. එදු බසෙහි හා මෙදා බසෙහි වෙනස් බවය නො වියත් දෙනාගේ සිත් නො ගැන්මේ හේතුව. එහෙත් කාලය විසින් වැකුණු මල පහව ගිය දවස මේ පොත් තුන අපේ සාහිත්‍ය මණිකොෂ්ඨාගාරයෙහි අන් හැමෙකක් ඔබා බබලන ශ්‍රෙෂ්ඨ මිණි රුවන් තුනැ යි කීම අතිශයෝක්තියක් නො වේ.
සද්ධර්‍මකොමුදිය ය ධර්‍මපදගාථාවන්ගේ ධර්‍මසාරය අර්ථසාරය වියත් නො වියත් හැම දෙනාට එකසේ මතු කොට දෙන, ධර්මපද ගාථා සාරය එලියට ඇද දෙන එක් ම පොත. ඒ ලියැවී ඇත්තී මුළුමනින් ගාථාවන්ගේ ම පදාර්ත්‍ථ-භාවාර්ත්‍ථ-විස්තරාර්ත්‍ථ දක්වා විස්තාර කටයුතු ධර්‍මපදයකට පරිකථා ද දැක්වීමෙනි. මෙසේ මෙය ගාථාර්ථය ම මතු කොට ධර්‍මපීඨය ම මතු කොට දක්වන්නේ ගාථා දේශනායෙහි එළැඹ සිටි, ගාථා දේශනාවට නිමිත්තා වූ කථාවස්තුන් පිළිබඳ ස්ථාන-පුද්ගලාදීන්ගේ නම් පමණක් දක්වනු මුත්, උන් පිළිබඳ විස්තරකථාවට නො බැස්සේ ය. ඒ බලා අප හිතවතුන් කිහිප දෙනකුන් “ධර්‍මපදට්ඨකථාගතකථාවස්තූන් අද වහරෙහි වැටෙන සිංහලට නගා එහි ගාථාවනට විවරණයක් ලියන්නැ”යි කල හන්තිපුර්‍වක ආරාධනය මෙහි මා පෙළඹී වී ය. මා කළ මේ පරිවර්‍තනය එම කථාවස්තුන්හි එල්බ කරණ ලද්දේ ද, එහි පරිවර්තනයෙකැ යි කියැකිතරමේ පරිවර්‍තන විලාසයෙක් මෙහි නැත්තේ ය. පාලිපොතෙහි ඇති විභක්ත්‍යනත්‍ථ පදය ඒ විභක්තියට සරිලන සේ සිංහලට නැඟීමෙන් සිංහලභාෂාවේ ව්‍යවහාරවිධිය, මිහිරිකම පැන යන තැන් ඇත්තේ එකෙක් දෙකෙක් නොවේ. එබඳු තැන් බොහෝ ය. එ හෙයින් එහි අද වහර රකින්නට අද වහරට අනුව ම මේ පරිවර්‍තනය කොළෙමි. මෙහි දී එක් ම පාළිපදය සිංහලට නගන්නට සිංහල වචන, පද දෙක තුන ද, පාළිපද
කිහිපයක් සිංහලට නගන්නට එක් ම සිංහල පදය ද යොදන ලද්දේ ය. සමහර තැනෙක එක් එක් පාළිපදය, එක් එක් සිංහල වාක්‍ය කොට ද යොදා ඇත්තේය. පූර්‍වාපරසම්බන්ධය ඇති ව සිංහලට කතාව නගා ගැණීමේ දී පාළි පොතෙහි ආ අනවශ්‍යයයි මට පෙණුනු දීර්ඝවාක්‍ය ද මෙයින් බැහැර කෙරුණේ ය. එ ද එකෙක් දෙකෙක් නො වේ. එහෙත් එයින් කථාවස්තුනට හානියක් නැත. කථාවස්තුන්ගේ අඩුවෙක් කථාවස්තුන් දිරුනිය බවෙක් නො පෙණේ.
ධර්‍මපදගාථාවනට කරුණ වූ කථාවස්තු සද්ධර්මරත්නාවලිය සියබසින් කියද්දී ඔවුන්ගේ තවත් සියබස් පෙරලියක් අනවශ්‍ය ය යි කියන්නෝ ද වෙති. ඒ ඔවුන්ගේ පිළිගැනීම ය. මෙයට අවුරුදු හත් අට සියයකට උඩ සිටි සිංහල භාෂාවෙන් එදා සිටි සිංහලයන්ගේ සිරිත් විරිත් බස්වහර ගෙයි කටයුතු ගණු දෙනු ඈ බලා ලියැවුනු සද්ධර්මරත්නාවලිය, මෙකල ඒ හැමෙකකින් ගිලිහී ගිය නො වියත් සිංහලයන්ගේ සිත් නො ගන්නාබව කිසිප තැනක දී මට පෙණී ගියේ ය. එහෙයිනි මෙය මෙකල බසට නගාලිය යුතු ය යි මා ගත්තේ. එදා භාෂාව මෙදා භාෂා වෙන්, මෙදා භාෂාව එදා භාෂාවෙන්, ප්‍රකෘති විසින්, නාමපද විසින්, ක්‍රියාපද විසින්, වාග්රීති විසින්, රචනාශෛලිය විසින් ඈත්ව ගොස් සිටින්නී ය. එදා භාෂාව හා මෙදා භාෂාව එක් ම භාෂාවක් වුව ද මෙහි කාලය විසින් නොයෙක් හැපීම් ගැටීම් විසින් ඇති කරණලද වෙනස්කම් සුලු කොට නො තැකියැකි ය. එක් ම භාෂාව භාෂා දෙකක් සේ පෙන්වීමෙහි අපොහොසත් ද නො වේ මේ වෙනස. මේ නිසා එදා බසින්, එදා රීතියෙන්, එදා ශෛලියෙන් ලියැවුනු මේ කථාවස්තු මෙදා බසින්, මෙදා රීතියෙන්, මෙදා ශෛලියෙන් ලියා තැබීම වරදක් සේ, නොකළ යුත්තක් සේ අපරාධයක් සේ මට නො පෙණින. තව ද එන දවසෙහි භාෂෙතිහාස ගවේෂකයකනට වහලක් වනු ද මට පෙණුනේය එය. එදා සිංහලයන්ගේ සිතුම් පැතුම් සිරිත් විරිත් කියුම් කෙරුම් යෑම් ඊම් කෑම් බීම් ආදිය ත් ඔවුන් දිවි පැවැත්වීමෙහි ලා යෙදුනු ගේදොර යාන වාහන ඇඳුම් පැළඳුම් මිල මුදල් බඩුමුට්ටු ආදිය ද අද සිංහලයන්ගේ සිතුම් පැතුම් ආදී වූ හැමෙකෙකට වෙනස් ව ගියේ ය. කාලයෙන් ඈත් කල සිංහලයන් අතර ඇති වූ මේ වෙනස්කම් භාෂාව කෙරෙහි ද බල පවත්වා ඇත්තේ ය. එහෙයින් එදාට වඩා අද, අදට වඩා එදා සිංහලභාෂායෙහි පහත බැස්මක් හෝ ඉහල නැගුමක් විය යුතු ම ය. සිංහලයන් අතර වූ මේ වෙනස්කමට බොහෝ සෙයින් රුකුල් දුන්නේ අන්‍යජාතීන් හා සිංහලයන් ලැබූ සම්බන්ධය. එක්වීම ය.