රසවාහිනී ලංකාදීපුප්පත්ති කථා - රන්ජිත් වනරතන.pdf

වේදෙහ හිමියන් විසින් දඹදෙණි යුගයේදී රචිත පාලි රසවාහිනී නම් ප්‍රකට කථා ග්‍රන්ථයේ ලංකාදීපුප්පත්ති කථාවට අයත් 5 වන ‘මිගපොතක වග්ගය’ සහ 6 වන ‘උත්තරෝලිය වග්ගය’ යන වර්ග දෙක සඳහා සම්පාදනය කරන ලද පෙළ, පදගතාර්ථ හා සිංහල අනුවාද සහිත ව්‍යාඛ්‍යාන ග්‍රන්ථයකි.

පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය ලබන ආධුනික ශිෂ්‍යයන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා සංශෝධිත පාලි පෙළ, පද්‍ය-ගද්‍ය විග්‍රහ සහිත සන්නය සහ සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනය මෙහි ඇතුළත් කොට ඇත. පැරණි සිංහල සමාජය, සංඝ සමාජය හා බෞද්ධ සංස්කෘතිය පිළිබඳ ඓතිහාසික තොරතුරු රැසක් මෙම කථාවලින් අනාවරණය වේ.

සංඥාපනය

රසවාහිනී ග්‍රන්ථයෙහි ප්‍රධාන කොටස් දෙකකි. ජම්බුදීපුප්පත්ති කථා - ලංකාදීපුප්පත්ති කථා, යනුයි. මෙහි ලංකා දීපුප්පත්ති කථා කොටසට අයත් 5. මිගපොතක වග්ග - 6. උත්තරෝලිය වග්ග. දෙකට ලියන ලද ව්‍යාඛ්‍යාවත් - සිංහල අනුවාදයත් ඇතුළත්ය. මෙම වර්ග දෙක පිරිවෙන්හි භාවිතය සඳහා නියමිතය. ආධුනිකයන්ට ප්‍රයෝජනවත් වන ලෙස සංශෝධිත පෙළ හා පාලි වචනයට නියමිත අවබෝධයට පහසු වචනම යොදා ව්‍යාඛ්‍යාව සපයා ඇත. එයට අමතරව කථාවේ රසය විඳ ගැනීමට පදානුගත අනුවාදයක් යොදා ඇත. පාලිභාෂාධ්‍යයනයෙහි නියුක්තයන්ට භාෂාඥානය දියුණු කරගැනීමට මෙය අතිශයෝපකාරී වේ. රසවාහිනී ග්‍රන්ථය පිළිබඳ තොරතුරු ප්‍රස්තාවනාවෙහි සවිස්තරව දක්වා ඇත.

මෙහි යම් මුද්‍රණ දෝෂ ඇතොත් නැවත මුද්‍රණයෙහිදී එවැනි තැන් සකස් කරන්නෙමු.

පිටිගල, ඉදිපලේගොඩ, ශ්‍රී ධර්මාධාරාරාමාධිපති. පූජ්‍ය පාරුතොට ධම්මාරාම තිස්ස නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ගෙන් ලැබුණු උපකාරය, කෘතඥතා පූර්වකව මෙහි ලා සඳහන් කරමිහ.

රන්දෙණි, කන්දෙගොඩ, ශ්‍රී නාගපුෂ්පාරාමාධිපති, ශාස්ත්‍රාචාර්ය රන්දෙණි ධම්මිස්සර තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ ගෙන් ලැබුණු උපකාරය, කෘතඥතා පූර්වකව මෙහි ලා සඳහන් කරමිහ.

කොළඹ, ග්‍රෑන්ඩ්පාස්හි, ශ්‍රී ඉසිපතනාරාමාධිපති. පණ්ඩිත මාදම්පාගම අස්සජී හිමිපාණන් ගෙන් ලැබුණු උපකාරය කෘතඥතා පූර්වකව මෙහි ලා සඳහන් කරමිහ.

මගේ ආදරණීය භාර්යාව වූ, විශ්‍රාමලත් පාඨශාලාචාරිණී, එල්. කේ. ද සිල්වා සෝදුපත් බලාදීම් ආදියෙන් කළ උපකාර කෘතඥතා පූර්වකව සඳහන් කරමිහ.

මෙම ව්‍යාඛ්‍යාව මනා සැලකිල්ලෙන් යුතුව මුද්‍රණ කටයුතු කළ කාර්මික මහතුන්ට ද මගේ අවංක ස්තූතිය පුද වේ.

ශාස්ත්‍රෝන්නතිකාමී,
රන්ජිත් වනරත්න
ශ්‍රී බු: ව: 2530 වෙසක් පුර පසළොස්වක දින,
ක්‍රි: ව: 1987 මැයි 13 බුද දින මාදම්පේ දීය.
‘වනමල්’
හලාවත පාර
ඉරට්ටකුලම
මාදම්පෙ

ප්‍රස්තාවනාව

දඹදෙණි යුගය උදාවෙත්ම පාලි සාහිත්‍යයේ නවෝදයක් ඇති විය. විවිධ කරුණු ඔස්සේ විවිධ සාහිත්‍යික ග්‍රන්ථ නිපැයීමෙන් එය වඩාත් වර්ධනය විය. සිංහල, පාලි, ග්‍රන්ථ නව මුහුණුවරක් දෙමින් බිහිවූයේ දඹදෙණි යුගයෙහිය. සමහරක් නැවත සංස්කරණය කළ අතර, සමහරක් අමුතුවෙන්ම නිපදවූහ. පාලි සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ නිපදවීමේ වැඩි ගෞරවය ලාංකෙය භික්ෂූන් වහන්සේ සතුවේ. මුල දී ‘පාලි’ යන්න බුද්ධ ධර්මය හැඳින්වීමට භාවිත වූව ද පසුව එය පාලියේ ගැටලු තැන් විසඳීමට විස්තරාර්ථ අටුවා, ටීකා ආදියෙන් වැඩි භාෂාවක් වශයෙන් සංවර්ධනය විය. අනතුරුව වංශ කථා, චරිත කථා ආදිය නිසා පාලි භාෂා සාහිත්‍යය වඩාත් දියුණු විය. ථෙරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය දියුණු වීමට පාලි භාෂාව උපකාර විය. මහායානිකයන් සංස්කෘත භාෂාව මාධ්‍යය කරගෙන බුද්ධ ධර්මය විචාරයට ලක් කළ අතර, තෙරවාදීහු එයට පහර ගසමින් බුද්ධභාෂිත හුදු පාලි භාෂාවෙන්ම දේශිත යයි කියමින් පාලි භාෂාවෙන්ම බෞද්ධ සාහිත්‍යය දියුණු කළහ.

ලංකා සාහිත්‍ය ඉතිහාසයේ පොළොන්නරු යුගය වන විට සංස්කෘතය තදින් පැතිරී ගිය බව පිළි ගැනේ. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ සංස්කෘත භාෂාවෙන් ලද ආභාසය නිසා පාලි සාහිත්‍ය සංවර්ධනයට එය උපකාර කරගත් බැව් පශ්චාත් කාලීන පාලි ග්‍රන්ථ සමීක්ෂණයෙන් එය පැහැදිලි වේ. දඹදෙණි යුගය වන විටද එය බලපා ඇති අයුරු එම යුගයෙහි රචිත ථූපවංස, රසවාහිනී ආදී ග්‍රන්ථයන්ගෙන් පැහැදිලි වේ.

මෙහිදී අපේ විචාරයට ලක්වනුයේ ‘රසවාහිනී’ යයි. රසවාහිනිය වංශ කථා ගණයට මෙන්ම මහාර්ඝ ධර්ම ග්‍රන්ථයක් වශයෙන් ද, චරිත කථා සංග්‍රහයක් වශයෙන් ද ගිණිය හැකි චම්පු කාව්‍යයකි. මෙහි සඳහන් කථා බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ඇති වූ සිද්ධීන් වශයෙන් සැලකේ.

රසවාහිනිය ලිවීමට ද සිංහල කථා පොතක් උපකාර වූ බැව් එහිම මෙසේ සඳහන් වේ.

‘තත්ථ තත්ථුප්පන්නානි - වත්ථූනි අරහා පුරෙ අභාසුං දීපභාසාය - ඨපෙසුං තං පුරාතනා මහා විහාරෙ තඩගුත්ත - චඞ්ක පරිවෙණ වාසිකො රට්ඨපාලෝ’ති නාමෙන - සීලාචාර ගුණාකරො හිතාය පරිවත්තෙසි - පජානං පාලි භාසතො පුනරුත්තාදි දොසෙහි - තමාසි සබ්බ මාකුලං අනාකුලං කරිස්සාමි - තං සුණාථ සමාහිතා’

මුලදී සිංහල බසින් තුබූ පොත මහා විහාරයෙහි තඩගුත්ත චංක පිරිවෙන් වැසි රට්ඨපාල හිමිතුමන් විසින් පාලියට නැගූ බවත්, එයද පුනරුක්තාදි දෝෂයන්ගෙන් ගහණ නිසා මේ රසවාහිනිය යථෝක්ත දෝෂයන්ගෙන් පහකොට කළ බවත් සඳහන් වේ. එයින් මේ කෘතිය තනිකරම වේදෙහ හිමියන් ගේ නිෂ්පාදනයක් හැටියට දැක්විය නොහේ.

රසවාහිනී කතුවරයා වේදෙහ හිමිතුමන්ය. ඒ බව ග්‍රන්ථාවසානයෙහි දැක්වෙන කර්තෲනාම සංදර්ශනයෙහි මෙසේ එයි.

‘කාලිඞ්ගචෙනා මහාථෙරො යස්සො පජ්ඣායතං ගතො, මඞ්ගලචෙනා මහාථෙරො ඛණ්ඩසීමාපතී යති. යස්ස ආචරියො ආසි - සබ්බසත්ථ විසාරදො අරඤ්ඤායතනානන්දො - මහාථෙරො මහා ගණී. ගරුනා මාගතො යස්ස - සත්ථ සාගර පාරගූ යො විජ්ජාගාම වංසෙ’ක - කෙතුභූතො ති සීහලෙ. යො’කා සීහල භාසාය - සීහලං සද්දලක්ඛණං යො ච සමන්ත කූටස්ස - වණ්ණනං වණ්ණයි සුභං තෙන වෙදෙහ ථෙරෙන- කතා’යං රසවාහිනී’

‘කාලිංග නම් මහතෙර නම යමෙකුගේ උපාධ්‍යාය භාවයට පත්විද, ඛණ්ඩසීමාපතිවූ සියළු ශාස්ත්‍රයන්හි විශාරද මංගල මහතෙර යමෙකුගේ කර්මාචාර්ය වීද, මහ පිරිස් ඇති, ශාස්ත්‍ර සාගර පාරගතවූ ආනන්ද වනරතන ස්ථවිරතුමා යමෙකුගේ ආචාර්ය වීද; යම් තෙර නමක් ශ්‍රී සිංහලයෙහි විජ්ජා ගාම වංශයට එකම ධ්වජයක් වැනි වීද, යමෙක් සිංහල බසින් එම භාෂාවේ ව්‍යාකරණයක් ලීවෙද, යමෙක් ‘සමන්තකූට වණ්ණනා’ නැමැති ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කෙළේද, ඒ වේදෙහ තෙරුන් විසින් මේ ‘රසවාහිනී’ය කරණ ලදී.

රසවාහිනිය ලියූ වේදෙහ හිමිත්, සඟරාව ලියූ පතිරාජ පිරුවන්පති හිමිත්, එකෙකු සේ සලකත් නම්, මුන් වහන්සේගේ ජීවන සමය දඹදෙණි යුගයෙහි රජ කළ පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ රාජ්‍ය කාලයට සම්බන්ධ වේ. මෙකල්හි වියූහයි යන මතය බහු සම්භාවිත මතය සේ සැලකේ.

රසවාහිනිය ප්‍රමාණ වශයෙන් බණවර තිස් දෙකකි. පෙර තෙරුන් වහන්සේලා විසින් කියන ලද කථා වස්තු මෙහි ඇතුළත්ය. මෙහි කථා කොටස් දෙකකි. දඹදිව හටගත් කථා වස්තු දක්වන කොටස හා ලංකාවේ හටගත් කථාවස්තු දක්වන කොටසත් වශයෙනි. දඹදිව කථා සමසතළිසකි. එහි ගාථා 657 කි. ලක්දිව කථා හැට තුනකි. එහි ගාථා 1076 කි. එයින් මෙය ලංකාවේ උපන් කථා කොටසට අයත් 5. මිගපොතකවග්ග, 6. උත්තරෝලිය වග්ග පිළිබඳ වූ විස්තරය ප්‍රධාන කොට ඇත්තකි.

රසවාහිනිය කථා මාර්ගයෙන් බුද්ධ ධර්මය ප්‍රකාශයට ගත් මාර්ගයකි. එය විවිධ කරුණු ඔස්සේ ගමන් කරයි ඉතිහාසය චරිත කථා, දහම් ක්‍රම ආදිය උපයෝගී කරගෙන රචනා කර ඇත. රසවාහිනී කථා විලාසය නොබිඳී ගලා යන ගංගාවක් සේ පාඨකයා තුළ රස දනවමින් කථාව ගෙනයයි. මෙහි සරල පාලි භාෂා රීතිය අනුගමනය කර ඇත. එහෙත් සමහර තන්හිදී කාව්‍යමය රචනා විලාසයක් ද දක්නා ලැබේ. මෙය රචනයෙහිදී සංස්කෘත රචනා ශෛලිය අනුගමනය කිරීම එයට හේතුවී ඇත. අනුප්‍රාස, අලංකාර හිතාමතා යොදා ඇත. මේ නිසා සරල ශෛලිය ගිලිහී ගිය තැන්ද දක්නා ලැබේ. පාලි ග්‍රන්ථ කර්තෲ වරුන් බොහෝ දෙනෙකු අනුගමනය කළ ක්‍රමයක් නම් සිංහල සංඥානාම පාලි කිරීමයි. එනිසා තත් ග්‍රාම නාමාදිය විකෘත වී ඇත. මෙහිද එය දක්නා ලැබේ.

ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන - පළමුවන සියවසෙහි ලංකාවේ පැවති සමාජය ගැන දැන ගැනීමට මේ කථා උපකාරී වේ. තත් කාලීන සමාජය පීතෘ මූලික සමාජයක් විය. සිංහල සමාජයේ අගනුවර වූයේ අනුරාධපුර යයි. මාගම දෙවැනි අගනුවර වශයෙන් සැලකේ. තත්කාලීන රාෂ්ට්‍ර පාලකයෝ රුහුණු, කැලණි, අනුරාධපුර වශයෙන් භේද වූහ. එයින් වැඩි සමාජ තත්වයක් දක්නට ලැබෙන්නේ අනුරාධපුරයෙහි හා රුහුණෙහි ය. රුහුණෙහි ධර්මිකාමී සමාජයක් දක්නට ලැබෙන අතර අනුරාධපුර සමාජය විදේශීය බලයෙන් පීඩිතව පැවතියකි. එහෙත් සාමකාමී සමාජයක් පැවති බව පෙනේ. රුහුණු බෞද්ධයා දන් දීම ඉතා අගේ කොට සැලකූහ. පුණ්‍යක්‍රියාවන් හි නිරත වූ සමාජයක් එහි දැක්ක හැකිය.

අපේ වංශ කථා සාහිත්‍යයේ සඳහන්වන දශමහා යෝධයන්ගේ ජීවන ප්‍රවෘත්ති මෙහි දැක්වේ. ඒවා මති මතාන්තර නොව සත්‍ය ප්‍රවෘත්ති බව දැන් එම පෙදෙස් වලින් ලැබෙන, ලැබී ඇති සෙල්ලිපි වලින් හෙළිවේ.

රසවාහිනී 1 යොධ වග්ගයේ කපුටාගේ කථාවෙන් කපුටු භාෂාව උගත් ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයම සිටි බව පෙනේ. තත් කාලීන සංඝ සමාජය ඉතා සිල්වත් බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේගෙන් පිරී පැවැති බව පෙනේ. මෙහිදී ලංකා ඉතිහාසයේ රාජවංශ පරම්පරාවේ නම් දෙවන පෑතිස් රජුගේ සිට දුටුගැමුණු රජතුමා දක්වා සංක්ෂෙපයෙන් දක්වා ඇත. දුටුගැමුණු චරිතය සම්පූර්ණයෙන් දක්වයි. එදා රජයට සංඝයා වහන්සේගේ බලය කොතරම් දුරට බලපෑවේද යන්න මෙහි සඳහන් වේ. භික්ෂූන් වහන්සේ යුද පෙරමුණට පවා වැඩියහ. රාජ්‍ය නායකයන් තේරීමේ නිරතවූහ. සංඝ බලය අසීමිත සේ නැගී සිටි බව පෙනේ.

දශ මහා යෝධයන්ගේ චරිත හා බල වික්‍රම දක්වන අතර එදා සිංහල රට ද්‍රවිඩ උපද්‍රවයෙන් බේරා ගැනීමට ගත් උත්සාහයත්, එහිදී යුද්ධ ක්‍රම ආරක්ෂා සංවිධාන ආරක්ෂක බලකොටු ආදිය පිළිබඳ විස්තරත් දැක්වේ.

යුද්ධයට පෙර රටේ ආර්ථික සංවර්ධනය ඇති කිරීමට කෘෂි කර්මය දියුණු කිරීමෙන් එය පැහැදිලි වේ. මෙයින් එදා ලංකාව කෘෂිකාර්මික අතින් දියුණුවක් ලබා තිබූ බව පැහැදිලි වේ.

මෙලොව හා පරලොව පිළිබඳ හැඟීමත්, පව් පින්වල විපාකයන් මැනවින් දත් සමාජයක් එදා වූ බව පැහැදිලිවන අතර, රා බීම, ස්ත්‍රීන්ගේ කාමාංශක්ත භාවාදිය ගැන ද සඳහන් වේ. මෙසේ සමාජයේ විවිධ අවස්ථා මෙහි දැක්ක හැකිය.

රසවාහිනිය නොනවත්වා කියවිය හැකි රසවත් නිබන්ධයක් වන අතර එදා සමාජ තත්වය දැන ගැනීමට මහඟු උපකාරයෙක් ද වේ.

ශාස්ත්‍රෝන්නතිකාමී,
රන්ජිත් වනරත්න
1987. 5. 13
‘වනමල්’
ඉරට්ටකුලම,
මාදම්පෙ. (වයඹ)