පූජාවලිය - කිරිඇල්ලේ ඤාණවිමල හිමි 1951.pdf

පූජාවලිය යනු දඹදෙණි යුගයේ වැඩවිසූ මයුරපාද පරිවෙණාධිපති බුද්ධපුත්‍රයන් වහන්සේ විසින් රචිත අතිශය ප්‍රකට සම්භාව්‍ය සිංහල ධර්ම ග්‍රන්ථයකි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නව අරහාදී බුදුගුණ අතුරෙන් ‘අරහං’ බුදුගුණය මාතෘකා කොට ගනිමින්, දීපංකර පාදමූලයේ පටන් පිරිනිවන් පෑම දක්වා සහ ඉන්පසු ශ්‍රී ලංකාද්වීපයේ බුද්ධ වර්ෂ 1809 පමණ දක්වා උන්වහන්සේ උදෙසා දිව්‍ය, මනුෂ්‍ය ආදීන් විසින් පවත්වන ලද අනේකවිධ පූජාවන් මෙහි මනාව සංග්‍රහ කර ඇත.

දෙවන පැරකුම්බා රජුගේ අගමැති වූ දේවප්‍රතිරාජයන්ගේ ආරාධනයෙන් පළාබත්ගල දෙමහල් පහයේ දී මෙම ග්‍රන්ථය රචනා කර ඇති අතර, මෙහි මුළු පරිච්ඡේද 34 ක් අන්තර්ගත වේ. ධර්ම කරුණුවලට අමතරව ඓතිහාසික තොරතුරු, එවකට පැවති සමාජ චාරිත්‍ර හා රාජ්‍ය තොරතුරු රාශියක් ද පූජාවලියෙහි ඇතුළත් වේ.

මෙම සංස්කරණය පණ්ඩිත කිරිඇල්ලේ ඤාණවිමල නාහිමියන් විසින් ප්‍රශස්ත පූර්විකාවක් සහිතව 1951 වසරේදී ශාස්ත්‍රීය ලෙස සංස්කරණය කොට සම්පාදනය කරන ලද්දකි.

ප්‍රස්තාවනා

පූජාවලි නම් වූ මෙ මාහැඟි මහා ධර්ම ග්‍රන්ථය මයුරපාද පරිවෙණාධිපති බුද්ධ පුත්‍රයන්වහන්සේ විසින් ස්වභාෂාභිවුද්ධි කාමීන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස නවගුණ පාඨයට අයත් “අරහං” යන්න මාතෘකා කොට බුද්ධ වර්ෂ 1809 ත් 1818 (ක්‍රි. ව. 1266-75) වත් අතර කාලය තුල සමන්තකූට පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි පිහිටි පළාබත්ගල දේව ප්‍රතිරාජ ඇමතියා විසින් කරවා පිළිගන්වන ලද දෙමහල් පහයෙහි දී රචනා කරණ ලද්දකි.

බුද්ධ වර්ෂ 883 දි රජ පැමිණි බුද්ධදාස රජතුමා විසින් අනුරාධපුර මහා විහාරයෙහි මයුරපාද නමින් පිරිවෙණක් කරවූ බැව්, “පස්විසි රියන් පහයකින් හොබනා මොර පිරිවෙණ මහා විහාරයෙහි කර වී ය.” “සමණ ය, ගෝලපානුව ය යන ගම් දෙක ඊට පුද කළේ ය. දහම් දෙසන භික්ෂූන්ට භොගයන් හා කැපකරුවන් ද දුන්නේ ය.” යන මහාවංශ වාක්‍යයෙන් හා නිල් හිත්ති, නිල් පදානම්, නිල් සෙවෙනි ආදීන් මයුරාකාරවු මොණරපා නම් මහාපායක් කරවා, සාධිකා කොට පිළිගන්වා-සඝ පන්තියකට නිති දන් දෙවා, ගොලගම, - මහණගම - දන්වටු පෙත් වටු කරවා මේ මොණරපා පිරිවෙණ ආදි වූ බොහෝ සංඝාරාම කරවා බුදු බව පතා යන” පූජාවලි (778 පිට) වාක්‍යයෙනුත් හැඟේ. මේ හැර වෙන මයුරපාද පිරිවෙණක් ගැණ තොරතුරු සඳහන් වූ තැනක් මෙතාක් සොයාගෙන නැත.

ශ්‍රී සංඝබෝධි වංශයෙන් පැවත ආ නැඹඹර කාලිංග විජයබාහු රජුට පරාක්‍රමබාහු-බුවනෙකබාහු ය යි පුත්‍රයෝ දෙදෙනෙක් වූහ. එයින් පැරකුම්බා කුමරු කුඩා කල ම සඞ්ඝරක්ඛිත මහා සාමීන්ට භාර කළහ. උන් වහන්සේ දිඹුලාගල ආරණ්‍යක මහා කාශ්‍යප සංඝරාජයන්ගේ ශිෂ්‍ය, ටීකාචාර්‍ය්‍ය ශාරිපුත්‍ර සංඝරාජයන්ගේ ශිෂ්‍යවරයෙකි. අප්‍රතිහත පාණ්ඩීත්‍යයෙන් හෙබි සංඝනෙතෘවරයෙකි. මහා ග්‍රන්ථ කර්තෘවරයෙකි. වුත්තොදය - සුබොධාලංකාර යන පාලි ඡන්දොලංකාර ග්‍රන්ථද්වය හා සුසද්ද සිද්ධිප්පයොග - සුමඞ්ගලප්පසාදිනී (ඛුද්දක සික්ඛාටීකා) සම්බන්ධ චින්තා යන පොත් නිපදවන ලද්දේ ද උන්වහන්සේ ය.

තමහට භාරකරන ලද ශිෂ්‍ය කුමාරයාට ශ්‍රුති-ස්මෘති ව්‍යාකරණ ආදි අෂ්ටා දශ විද්‍යාස්ථානයන් හා අක්ෂර-ලිඛිත - ගණිත ආදි චතුඃෂෂ්ටිකලා ශිල්පයන් ද, සාර්ථකථා සහිත ත්‍රිපිටක පාළිය ද ප්‍රගුණ කරවූයේ ය. පිය රජු ඇවෑමෙන් බු. ව. 1779 (ක්‍රි. ව. 1236) දී මායා රට අග රජු වශයෙන් අභිෂෙකයට පත් මේ තරුණ කුමාරයාට සඞ්ඝරක්ඛිත මහාසාමීන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝ සභාවෙන් “කලිකාල සාහිච්ච සබ්බඤ්ඤු පණ්ඩිත”* යන ගරු නාමය ද ලැබුනේ ය.

සතලිස් දහසක් සතුරු සෙන් සහිත ව රුහුණු - පිහිටි දෙරට වනසමින් සතලිස් වසක් ලක්රජය කළ මාඝ-ජයබාහු යන මළල - දෙමිළ දෙරජුන් ද, රජ පැමිණි එකොළොස් වැන්නෙහි ජාවක රටින් සතුරුව ආ චන්ද්‍රභානු රජු ද, බොහෝ බිහිසුණු සංග්‍රාම කොට සාධා, දෙමළ කසලයෙන් කෙලෙසී තිබුන වැව්-අමුණු සකස්කොට ධාන්‍ය වැපිරීමෙන් රටත්, කඩා බිඳ හෙලන ලද විහාරාරාම ප්‍රතිසංස්කරණය කොට ශාසන ශොධනයක් කිරීමෙන් බුද්ධ ශාසනයත් සමෘද්ධ කළේ ය. සැදැහැවත් වූ මෙ රජතුමාගේ අධිෂ්ඨානය පරිදි දළදා සාමීන් විසින් දක්වන ලද පෙළහරක් නිසා බුදු සසුන කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදුනේ බොහෝ පින්කම් කළේ ය.

රජතුමා විසින් කරවන ලද ලොක - ශාසනික කටයුතු මහාවංශයේ 82-89 පරිච්ඡෙදයන්හි ද, පූජාවලි (786-797) පිටු වල ද, රාජාවලි ආදි අනිකුත් වංශ කථාවල ද සඳහන් වෙයි. අවසාන කාලයෙහි රෝගාතුරව සිට රජතෙමේ මහා සංඝයාගේ සහ මහාජනයාගේ සම්මත ය ලෙස රාජ්‍යපාලනය සිය දෙටු පුත් iv විජයබා කුමරුට පැවරී ය. හෙතෙමේ පියරජු කොට නොනිමි රුවන්වැලිසෑය ආදි පූජනීය ස්ථානත්, වල්බිහි ව තිබුන පොළොන්නරුවත් ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා, පූර්ව රජුන්ගේ අග්‍ර රාජධානිය වූ එහි දී නැවත වරක් පියරජු අභිෂෙක කරවූයේ ය. ඒ විජයබා රජතෙම වාගිරිගල දුර්ගමස්තකයෙහි ඉතා උස් පවුරෙන් වටකරණ ලද මහඟු රජ මැඳුරක් කරවා පියරජු විසින් දෙන ලද මහාධනය ආපදා පිණිස එහි සුරැකිව තැබීය. ඒ මහ පව්වෙහි ම යහපත් සංඝාරාමයක් කරවා මහානෙත්‍ර පාද මූල විහාරයෙහි නායක තෙරුන් වඩා ගෙනවුත් ඒ ආරාමය උන්වහන්සේට දී මහා පූජා ද කොට දන්වැට තැබූයේ ය. ඒ රජුගේ ජාතික ආගමික කටයුතු මහාවංශ 88-90 පරිච්ඡෙදයන්හි හා පූජාවලි (798-805) පිටුවලත් විස්තර වෙයි. අවසාන කාලයෙහි විවෙක ජීවිතයක් ගතකළ ii පැරකුම්බා මිහිපල් තෙමේ ස්වකීය ආචාර්යයන් වහන්සේ අනුගමනය කිරීම් වශයෙන් දෝ විසුද්ධිමාර්ග මහාසන්නය නිස්-සන්දෙහ නම් වන විනය සන්නය යන පොත් නිපදවා, සංඝසභාව විසින් තමා වෙත පිරිනමන ලද විරුද නාමය අර්ථනුගතකොට තබා රාජ්‍යොදයෙන් පන්තිස් වැන්නේහි කීර්තිශෙෂ භාවොපගත විය.

දුනුකෙවතු වංශයෙහි උපන් ප්‍රතිරාජදේව, දෙවෙනි පැරකුම්බා රජුගේ අගමැති ය. හේ රණ සූරයෙකි. සිංහල ජාතියේ ත්, සම්බුද්ධ ශාසනයේ ත් දියුණුව පිණිස දිවි පුදා කටයුතු කළ වීරයෙකි. බුදු බැව පතා කුසල් කළ බෝසත් කෙනෙකි. ත්‍රිසිංහලය එක්සත් කිරීමෙහි ලා මාඝ-ජයබාහු ප්‍රධාන සතලිස් දහසක් මළල-දෙමිළ යෝධයන් හා බිහිසුණු සටන් කිරීමෙහි ද, “අපි ත් බෞද්ධයමහ”යි ලක්දිව ගොඩබැස විස පෙවු හී වලින් දුටු දුටු ජනයන් විද මරමින් රට වැනසූ චන්ද්‍රභානු ප්‍රධාන ජාවක රජුන් ලක්දිවින් නැතහොත් මෙලොවින් තුරන් කිරීමෙහි ද බුවනෙකබාහු-වීරබාහු කුමරුවන් මෙන් ම මොහු ද රජුට බොහෝ උපකාරී විය. සිදතෙහි උභයභාෂාලංකාරයට දෘෂ්ටාන්තකොට තිබෙන කේරල සංහාරය පිළිබඳ කවිය මොහුගේ යුද්ධ කාමීත්වය පෙන්නුම් කරණ දර්පණ තලයකි.

පරසතුරු උවදුරුවලින් රට බේරා ගැනීමෙන් පසු ව රජතුමා මෙන් ම මොහු ද ලක්වැසියන්ගේ දෙලොව අභිවෘද්ධිය පිණිස ක්‍රියා කළේ ය. එක් දිළින්දෙකු දැක තම අඹුදරුවන් සහිත සියළු සම්පත් ඔහුට දී “මම බුදුවන්නෙමි”යි බුදුබැව් පැතී ය. මොහුගේ පුණ්‍ය ක්‍රියා අසා අතිශයින් ප්‍රසන්න වූ රජතෙමේ දුර බැහැර පළාත්වල ශෙෂ ව තුබූ කරන්ට දුෂ්කර පුණ්‍ය ක්‍රියා රැසක් තමා නමින් කරණ ලෙස නියෝග කළේ ය. සමන්තකූළු නගින දුෂ්කර මාර්ගය හේතු-පාලම් දමා සකස්කොට සමන්දෙවිරුවක් මළුවෙහි තැබීම ද, අත්තනගල්ලෙහි තෙමහල් පහයක් කොට අනවමදර්ශී සංඝරාජයන් ට පිදීම ද, පස්යොදුන්රට එතරවිය නොහැකි ඉතා පාටුල වූ ගංහෙබි වලට බොහෝ දීර්ඝ පාලම් හතරක් දැමීම ද, බෙන්තොට වෙහෙර හා කළුගංතොට අතර යොදනක් පළල් තන්හි පරාක්‍රමබාහු නමින් පොල් උයනක් කිරීම ද, පළාබත්ගල දෙමහල් පහයක් කොට වනවාසී භික්ෂූන්ට පැවරීම ද, මාදෙල් ගස් නම් වනය කප්පවා අභිනව නගරයක් මවා එහි විහාරයක් කිරීම ද එයින් සමහරකි. නරපතිතෙමේ උහු විසින් කරවනලද මාදෙල් ගස් ගම ආදි ගම් උහුගේ කුල සන්තක කොට “මෙ තෙමෙ මට ත්, සසුනට ත් හිත සේවයෙහි තත්පර ය. එ හෙයින් මම ද ප්‍රිය වස්තුවෙන් දළදා සාමීන් පුදමි” කියා අඹුදරුවන් සහිත ඒ ඇමති තුමා බුදුන් දළදාවට දින. මෙසේ රටට ත්, සසුනට ත් මහඟු සේවයක් කළ මෙතෙමේ පසුව දක්ෂිණ ලංකාව ආරක්ෂා කරමින් තමහට ප්‍රවෙණි-කොට දෙන ලද මහදෙල් ගස් (රජ) ගම විසූ බැව් සිදතෙහි සඳහන් *අයදුම් ගී වලින් පෙනේ. මොහුගේ සත්ක්‍රියා ගැන විස්තර මහාවංශ 86 පරිච්ඡෙදයෙහි හා පූජාවලියෙහි (795-97) පිටුවලත් සඳහන් ව තිබේ.

අත්තනගල්ල - පළාබත්ගල හා මාදෙල් ගස්ගම ත් සිය නමින් ප්‍රාසාද කරවනලද බැව් කලින් කියා ඇත. ලක්දිව අතීතයෙහි පිරිවෙණ යන නාමය විද්‍යාස්ථානයකට ම නොව, බෞද්ධ පූජනීය ස්ථානයකට-සංඝාරාමයකට-භික්ෂූන් වහන්සේ වැඩසිටින කුටිය (කාමරය) කට ව්‍යවහාර කරණ ලද්දකි. එය ප්‍රාචීන විද්‍යාස්ථානයකට පමණක් සීමා වූ නමක් නොවේ. එහෙත් එ කල හැම පූජනීය ස්ථානයක ම පාහේ ධර්ම-විනයධර මහාස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසූහ. ප්‍රාචීනභාෂා ශාස්ත්‍ර උගන්වන විහාරස්ථානවලට පමණක් පිරිවෙන් නාමය ලැබුනේ, පෙර මෙන් සෑම විහාරස්ථානයක ම බහුශ්‍රැත භික්ෂූන් නොවිසූ සමයක, අනිත් විහාරස්ථාන අතුරෙන් විද්‍යාස්ථාන වෙන් කොට දැක්වීම පිණිස විය හැක. ප්‍රතිරාජදේවයන් විසින් කරවන ලද සංඝාරාම අතුරෙන් පළාබත්ගල අත්තනගල්ල පිරිවෙන් නාමයෙන් ද, ඒවායේ විසූ අධිපතීන් පතිරජ පිරුවන් හිමි නාමයෙන් ද ප්‍රකට ව විසූ බැව් අපට කිවහැක්කේ ඒ හිමිවරුන් විසින් කරණ ලද ශාස්ත්‍රීය කෘතීන් අප අතර තිබෙන නිසා ය. මාදෙල්ගස් ගම ආදියෙහි ඔහු විසින් කරවන ලද ඉතිරි ප්‍රාසාද කවර නාමයකින් හැඳින්වූයේ දැ යි කිව නොහැක්කේ ඒ ස්ථානයන්හිදී කෙරුන යමකිසි ශාස්ත්‍රීය කෘතියක් අප අතර නැති නිසා ය.

ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කළ මාතලේ අළුවිහාරය, අටුවාටීකා සම්පාදිත අනුරාධපුර මහා විහාරය හා පොළොන්නරුවේ ජේතවනාරාමය හැරෙන විට ධර්ම-ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ සම්පාදනය පිළිබඳ මුල් තැන ලැබෙනුයේ පළාබත්ගලට ය. එහි විසූ ආනන්ද වනරතන - ධර්මකීර්ති පෙළපත්වලට අයත් පඬිවරයන් වහන්සේලාට 1. අභිධම්මත්ථමූලටීකා, 2. සමන්තකූටවණ්ණනා, 3. සද්දලක්ඛණ (සිදත් සඟරා), 4. රසවාහිනී, 5. බාලාවතාර, 6. රූපාවතාර, 7. දාඨාවංශ, 8. මහාවංශ, 80-90 පරිච්ඡෙද, 9. පාරමී සතකය, 10. ජිනානුරාගචරිතය, 11. සද්ධර්මාලංකාරය, 12. ජිනබොධාවලිය, 13. නිකායසංග්‍රහය, 14. ගඩලාදෙණිසන්නය, 15. සද්ධර්මරත්නාකරය යන පොත් ලිවීමට හා බුද්ධපුත්‍ර හිමියන්ට 16. පූජාවලිය ලිවීමටත් ඒ ස්ථානය උපකාරී වූ හෙයිනි. අත්තනගල්ලේ ප්‍රතිරාජ පිරුවෙණෙන් ලියන ලද්දේ දෙදෙවඳ කාමධෙනුව හා හත්ථවනගල්ල විහාරවංසත් පමණකි.

පිරිවෙන් හිමියන් පිරිවෙන් නාමයෙන් ප්‍රකටවීම නිසා කලකට පෙර සිදත් සංශොධකයන් අතර පතිරජ පිරුවන් හිමි අවුලක් ද ඇතිවූයේ ය. එයින් එක් පක්ෂයක් “දෙදෙවඳකාමධෙනුවෙහිත්, සිදතෙහිත් ආරම්භ පද්‍ය අදහස් විසින් සමාන මුහුණුවරක් ගන්නා හෙයිනුත්, දෙදෙවඳ-කාමධෙනු කර්තෘන් ද, පතිරජ පිරුවන් හිමි නමින් ප්‍රසිද්ධ ව සිටි හෙයිනුත්, සිදත අනොමදස්සී සංඝරාජයන්ගේ යයි කියන අතර, අනික් පක්ෂය රසවාහිනී-සමන්තකූටවණ්ණනා- සද්ධර්මාලංකාර- කාව්‍යශෙඛර යන ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වන වෙදෙහ මහා සාමීන් කළ සිංහල සද්දලක්ඛණයත් සිදතත් එක ම ලක්ෂණයෙන් යුක්ත නිසාත්, උන්වහන්සේ ද පතිරජ පිරුවන් හිමි නමින් ප්‍රසිද්ධව සිටි නිසා ත්, සිදත් කතුතුමා වෙදෙහ මහා සාමීන් ලෙස ම සලකති. සිදත් කතුතුමා තෝරා ගැනීමට නම් මේ කරුණු ටික ත් ප්‍රමාණවත් යයි සිතමි. මට පෙණුන අඩුපාඩුව නම් එය නොව, වෙදෙහ පක්ෂය ගත් අය වත් උන්වහන්සේ විසූ වනවාසික පතිරජ පිරුවන පෙන්නුම් කරන්ට සමත් නොවීම ය.

මුන්වහන්සේ ටීකාචාර්‍ය්‍ය ශ්‍රී ශාරිපුත්‍ර සංඝරාජයන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යවූ ද, ප්‍රසිද්ධ වූ ගණවැසි වංශයෙහි උපන් අභිධම්මත්ථ විභාවිනී (අභිධම්මත්ථ සංගහටීකා) අභිධම්මත්ථවිකාසිනී (අභිධම්මාවතාරටීකා) යන ග්‍රන්ථයන්හි කර්තෘවූ ද, මහානෙත්‍ර පාදමූල සුමංගල මහා සාමීන්ගේ සොහොයුරෙකි. කුඩා කල ම පැවිදිව සොහොයුරානන් වහන්සේ වෙකින් ම ධර්ම ශාස්ත්‍රොදධ්‍යයනය කොට බහුශ්‍රැත භාවයට පැමිණි පඬිවරයෙකි. බුද්ධත්වය ප්‍රාර්ථනා කළ උතුමෙකි. ද්විතීය පරාක්‍රමබාහු නරනාථයන් ප්‍රධාන දේවප්‍රතිරාජ ආදි බොහෝ ජනයන් කුශලකරණයෙහි ප්‍රොත්සාහී කරවා ශ්‍රද්ධාභක්තියෙහි පිහිටුවා, බුද්ධත්වය ප්‍රාර්ථනා කිරීමෙහි අධ්‍යාශය ඇතිකරවා, එහි මෙහෙයවනලද මාර්ග දේශකයෙකි. අරිගමලාභීන්ගේ අවසානයෙන් පසු ලංකාවාසීන්ගේ දෙලොව අභිවෘද්ධිය පිණිස සිත ත්, කය ත්, වෙහෙසා අනල්පොත්සාහයෙන් දීර්ඝ කාලයක් සේවය කළ මහා පුරුෂයෙකි. උන්වහන්සේගේ එකී සේවය ජීවිතාන්තය දක්වා එක ම තැනක වැඩ සිට කරණ ලද්දක් නොව ආර්‍ය්‍යප්‍රතිපදාව අනුව චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින් කලින් කල ලක්දිව නොයෙක් තන්හි වැඩ වසමින් කරණ ලද්දකි.

එසේ ම කරණ ලද ශාසනික කටයුතු හා ලියන ලද පොත පත ද කුහකකමින් තොර ව, බොරු සිල් රටට නොපෙන්වා ලොකාර්ථචර්ය්‍යාව ම මුල්කොට කරණ ලද සේ පෙනේ. සත්වයන්ගේ මනොරොග නිවාරණය පිණිසත්, II පැරකුම් රජු ලවා බුද්ධත්වය ප්‍රාර්ථනා කරවනු පිණිස ත්, තමා විසින් කරණලද බුද්ධත්ව ප්‍රාර්ථනය මුදුන් පමුණුවා ගැනීම පිණිසත්, දේවප්‍රතිරාජයන්ගේ ආරාධනයෙන් (බු. ව. 1809) පළාබත්ගල දී; පූජාවලිය ලියූ උන්වහන්සේ, ඉන් නව වසකට පසු I භුවනෙකබාහු නිරිඳුගේ ආරාධනය පිළිගෙන එතුමාගේ ප්‍රත්‍යයදාන ප්‍රතිග්‍රහණය කරමින් වාගිරිගල වැඩ සිටින කල්හි සත්වයන්ගේ කායික රෝග නිවාරණය පිණිස වෙදපොත (යොගාර්ණවය) ත් මයුරපාද පිරුවන්හි වැඩ සිටිමින් තවත් සින්දූරම් වෙදපොත (ප්‍රයොගරත්නාවලි) කු ත් ලිය යි.

මනොරොග නිවාරණය පිණිස පූජාවලියෙහි: “රජහු බොධිසත්ව පාරමිතාවෙහි වියත්වඩවන පිණිස හා සිංහල භාෂාව දන්නා සත්පුරුෂජනයන් ගේ බොහෝ කලක් ශ්‍රද්ධාබුද්ධි ජනනය කරවා ත්‍රිවිධ වූ සම්පත් සාධාදෙන පිණිස හා නවවන බුද්ධොත්පාද ක්ෂණ සම්පත්තිය ලද්දාවූ මෙ මාගේ ද අභිමත වූ ප්‍රාර්ථනාව සාධාගන්නා පිණිස”යි කියන අතර; කායිකරොග නිවාරණය පිණිස ලියූ “යොගාර්ණවයෙහි” ශොක සිතින් වූ ක්ෂයරෝගීභව නාට්‍ය ගීතවාද්‍යාදියෙන් නිත්‍යයෙන් සතුටු කරවනු, එළුවන් අතුරේ සිටුවනු-වඳුරන් දක්වා ලුහුබඳවනු-ස්ත්‍රීන් හා සිපගන්වනු, මෙ ආදියෙන් සමණ වේ,” (93 පිට උතුනි ලෙයව: සඳුන් නාකෙසරු මී ලමඳු මානෙල් අල කකාරා කිරි පොවනු; මතාවේ” (204 පිට)-යමෙක් අතින් වක්ලා හෝ ඉසින් වක්ලා හෝ යෝනියට ආයේ ද, යමෙක් එක් පයකින් යෝනියට ආයේ ද, යමෙක් එක් පයකින් වත් ගුදයට ආයේ ද, මොහු හැම දෙන සැතින් කපා හළ යුත්තාහ. (207 පිට) ප්‍රජානෂ්ටයට: රත් කුඹුක් සුඹුළු ලා කවුඩුමස් පිය සත්දවසක් දෙනු (199 පිට) හෝ ප්‍රයෝගරත්නාවලියෙහි: මීමස්මරට: නුසුන් ඇසළ වැල්පෙනෙල බැබිල තුන්මුල් උතුනි කෙණෙකින් ලවා ගෙන්වා ඉලපත තබා බැඳ වස්මර සෙල්වුනු විට ඉලපත මුන ගසනු, මතාවේ.” (110 පිට) නැතහොත් “මෙ ඇසුවත් සර්පයෝ දෙලොස් අවුරුද්දක් නොකත්”යි මන්ත්‍රයක් හෝ ලියයි.

දෙවැනි පැරකුම්බා රජුගේ රාජ්‍යොදයෙන් 25 වැන්නෙහි පඤ්චමූලපරිවෙණාධිපතීන්, ගර්භිණී - කුමාර චිකිත්සා දෙක හැර භික්ෂූන්ගේ (පුරුෂපක්ෂයේ) ප්‍රයෝජනයට පමණක් භෙසජ්ජමඤ්ජුසාව ලියන අතර මුන්වහන්සේ ස්ත්‍රී-පුරුෂ දෙපක්ෂයේ ම ප්‍රයෝජනය පිණිස වෙදපොත් දෙකක් ලියයි.

ඉතා මෑතක් වනතුරු උන්වහන්සේගේ ශාස්ත්‍රඥානය මැනගැනීමට ඉවහල් වූ එක ම ශාස්ත්‍රීය කෘතිය වශයෙන් සොයාගෙන තිබුනේ පූජාවලිය පමණකි. පූජාවලි ප්‍රථම සංශොධකයන් විසින් ලියනලද ස්වකීය ප්‍රස්තාවනාවන්හි “මේ පූජාවලිය හැර මයුරපාද පිරිවෙණ සාමීන් කළ අන්‍ය ග්‍රන්ථයක් දැනට අප අතර නැත්තේ ය. තිබී සතුරු උවදුරු වලට ගොදුරුවන්ට ත් බැරි නැත. ඒ කෙසේ නමුත් මෙ ග්‍රන්ථය ම මුන්වහන්සේ ගේ පාණ්ඩීත්‍යය ප්‍රමාණ කරගැනීමට නොමඳ ය යි හඟිමු”යි ලියනලද වාක්‍යයන්ගෙන් ඒ බව ඔප්පු වේ.

උන්වහන්සේගේ නියම ප්‍රභාව ය ලංකාවාසීන් අතට පත්වූයේ සත්වයන්ගේ කායික රොග නිවාරණය පිණිස ලියන ලද යොගාර්ණවය නම් වූ පැරණි සිංහල වෙදපොත හා ප්‍රයොගරත්නාවලි නම් සිංහල භාෂාවෙන් ලියන ලද එක ම සින්දූරම් වෙදපොතත් 1943 දී අපගේ සංශොධනයෙන් පළවූ පසුව ය. යුද්ධකාලයෙහි හදිසියෙන් ම දෙතුන්වර පළවූ ඒ පොත්වල සැළකියයුතු විස්තරයක් ඇතුළත් නොකළේ උන්වහන්සේ මනො රොගනිවාරණය පිණිස ලියූ මේ පූජාවලිය ත් සම්පූර්ණකොට විවේචනාත්මක සවිස්තර ප්‍රස්තාවනාවක් ලිවීමේ අදහස උඩ ය. මෙසේ උන්වහන්සේගේ කෘති ගැණ ත්, ශාස්ත්‍රඥාණය ගැණ ත් සැලකිය යුතු තරමේ යමක් ලිවීමට කරුණු සොයා ගත හැකි වූයේ ලක්දිව පැරණි පුස්තකාල පරීක්ෂා කිරීමෙන් මා ගත් උත්සාහයේ ප්‍රතිඵල ය නිසා ය.

1. පූජාවලිය, - 2. යොගාර්ණවය, - 3. ප්‍රයොගරත්නාවලිය මේ උන්වහන්සේගේ කෘතීහු ය. හැම ග්‍රන්ථයක ම තමා පිළිබඳ ව හා තත්කාලීන ලංකා ඉතිහාසය හා ශාසන ප්‍රවෘත්ති ඇතුළත් පූර්විකාවක් ලිවීමෙන් උන්වහන්සේ ග්‍රන්ථ සම්පාදනයෙහි අමුතු මඟක් ගෙන තිබේ. එයින් ශාස්ත්‍ර රසිකයන්ට ලැබෙනුයේ ඉමහත් ප්‍රයෝජනයකි. එසේ ම ඒ ග්‍රන්ථ සම්පාදනය කරණ අවස්ථාවන්හි උන්වහන්සේගේ තත්වය ද ඒ පූර්විකාවන්ගෙන් පැහැදිලි වෙයි.

උන්වහන්සේ විසින් පළමුවෙන් ලියන ලද පොත මෙය යි. ලියනලද්දේ දෙ වෙනි පැරකුම්බා රජුගේ රාජ්‍යොදයෙන් තිස් වැන්නෙන් පසු බු. ව. 1808 ත් 1818 (ක්‍රි. ව. 1266 - 75) ට ත් අතර ය. පොත ලිවීමට ආරාධනය කළේ දේව ප්‍රතිරාජ ඇමැතියා ය. එකල වැඩ සිටියේ පළාබත්ගල ප්‍රතිරාජ පිරිවෙන් විහාරයේ ය. මාතෘකාව නවගුණ පාඨයට අයත් “අරහං” යන්න ය. දීපංකර ප්‍රණිධියෙහි පටන් බුදුන් පිරිනිවී 1809 දක්වා මෙ දූතුරෙහි දිව්‍ය - බ්‍රහ්මාදීන් විසින් පවත්වන ලද පූජාවන් සංග්‍රහ කොට කරණ ලද හෙයින් මෙයට පූජා+වලි=පූජා පංක්තිය (=පෙළ=වැළ) යන අන්වර්ථ නාමය තබා තිබේ. පොත ලිවීමට හේතුවූයේ ධර්මදානයෙන් බුදුරදුන් පුදා තමන්ගේ අභිමතාර්ථ (බුද්ධත්ව) ය සාධා ගැනීම ත්, දෙවැනි පැරකුම්බා රජු ලවා බුද්ධත්වය ප්‍රාර්ථනා කරවීම ත් ය. “තව ද, ස්වභාෂාවෙන් ලිඛිතවූ ධර්ම ව්‍යාඛ්‍යාන කථාවෝ ද අවමඟ ලෝවැඩක් කරන්නාහු යයි” වැඩිදුරට ත් මෙහි ප්‍රයෝජනය විස්තර කර යි. මෙහි ප්‍රමාණය පරිච්ඡෙද 34 කි. ග්‍රන්ථ සුවිසිදහසකි. බණවර 96 කි. අක්ෂර සක්ලක්ෂ අට සැට දහසකි.

බුද්ධ ධර්මය කෙරෙහි අවල ශ්‍රද්ධාව දියුණුවීමට ඉවහල්වන ස්වභාෂාවෙන් ලියූ මෙ වැනි අන්‍ය එක ද ග්‍රන්ථයක් නැත. ශාසනවංශ-රාජාවලිය-ලංකා ඉතිහාසය-තත්කාලීන ලංකාශාසන ප්‍රවෘත්ති-සමාජ චාරිත්‍ර-රාජ්‍යපාලන තොරතුරු හා ගම්බද සිරිත්-විරිත් ගැණ පවා දැනගැනීමට ත්, අනිත් වංශ කථාවල එන ඇතැම් සංශයස්ථාන නිරවුල් කර ගැනීමට ත්, මෙයින් ලැබෙන ප්‍රයෝජනය අනල්ප ය. මෙහි සඳහන් ධර්ම කොට්ඨාස මෙන් ම අනිත් ප්‍රවෘත්ති ද පරම සත්‍යයෙන් යුක්ත බැව් අවබොධ වූ වාර එකක් දෙකක් නොවේ.

“කපස්සු හල්ලුක වෙළඳ දෙබෑයෝ ලක්දිව ගොකර්ණය (ත්‍රිකොණමලය) අසල ගිරිහඬු වෙහෙර කෙසධාතු නිදන් කළහ” යන මෙහි සඳහන් ප්‍රවෘත්තිය බොහෝ දෙනාගේ සැකයට භාජන වෙමින් පැවති එක් කරුණකි. එහෙත් ඉතා මෑතදී එය සඳහන් ශිලා ලිපියක්’ ඒ ස්ථානයේ තිබී සොයා ගැනීමෙන් පසු ව පූජාවලි කර්තෲන්වහන්සේගේ කීමේ සත්‍යතාවය ප්‍රකට විය.

මුන්වහන්සේගේ පොත් ගැණ දීර්ඝ විවේචන ලියා මහන්සි වීමට උවමණා නැත. උන්වහන්සේ අතින් ම එය සිදු වී තිබෙන හෙයිනි. පූජාවලිය ලිවීමේ අදහස පොතේ (12-13) පිටු වල ත්, කර්තෘ හා කාලය ගැණ 12-13-46-62-804-805 පිටු වල ත් මයුරපාද පිරිවෙණ ගැණ 778 පිටෙ ත්, පොතේ ප්‍රමාණය ගැණ 805 පිටෙත්, ප්‍රයෝජනය ගැණ ද්විතීය පරිච්ඡෙදයේ ත්, රජතුමා කළ පූජාවලි පූජාව ගැණ 805-806 පිටෙ ත් ඇතුළත් ව තිබෙන හෙයිනි. උන්වහන්සේ ගේ ප්‍රථම ග්‍රන්ථය වූ මෙය ඉතා තරුණ අවස්ථාවෙහි ම ලියනලද්දක් බව “මහනෙත් පාමුල සුමංගල මහා ස්ථවිරයන්ගේ සහෝදර වූ ඔවුන්ගෙන් ම කිසි යම් දහමනයක් දැනගත්තා වූ මයුරපාද පිරිවෙණාධිපති බුද්ධ පුත්‍ර ස්ථවිරයන් විසින්” යන වාක්‍යයෙන් හැඟේ. උන්වහන්සේ ගේ ලෝක-ශාසනික ක්‍රියා තොරොස්නා පිරිසක් ද එකල සිටින්ට ඇති බැව් පූජාවලිය ලියා පැරකුම් රජුට යැවූ අවස්ථාවේ කීවේ ය යි ජන ප්‍රවාදයෙහි එන විහිළු කවියකින් පෙනේ. එසේ ම උන්වහන්සේ යම්කිසි අංගවිකලත්වයකින් ද පෙළෙන්ට ඇතැයි එයින් ම හැඟේ.

මයුරපාද පරිවෙණාධිපතීන් වහන්සේගේ දෙවැනි කෘතිය වූ මෙය ලියන ලද්දේ පූජාවලිය ලියා නව වසකට පසුව ය. නැතහොත් i බුවනෙකබාහු රාජ්‍යොදයෙන් දෙ වැන්නෙහි ය. එකල උන්වහන්සේ වැඩ විසූයේ දෙ වැනි පැරකුම්බා රජුගේ වැඩි මහල් පුත් වූ ද, මීත්‍ර නම් අමිත්‍ර දුෂ්ටයෙකු නිසා දරුණු මරණයකට ගොදුරු වූ ද, පියරජු ඇවෑමෙන් දෙවසක් ලක්රජය කළාවූද, iv විජයබාහු රජුට ස්වකීය පීතෘ රාජයාගෙන් ලැබුන ධනය නිධන්කොට එහි ම උන්වහන්සේගේ සොහොවුරු වූ ද, ධර්මාචාර්‍ය්‍ය වූ ද, මහානෙත්‍රපාදමූල සුමංගල මහා සාමීන්ට කරවා පිළිගන්වන ලද වාගිරිගල පිහිටි මහා ප්‍රාසාදයෙහි ය.

i භුවනෙකබාහු නරෙන්ද්‍රයාගේ ආරාධනයෙන් එතුමාගෙන් ම සිවුපසය ලබමින් එහි වැඩ සිටින අවස්ථාවෙහි ම මෙය ලියන ලද බැව්, “ග්‍රන්ථාරම්භයෙහි කර්තෘස්ථානාදි දක්වන්නාහු - අප මහා ගෞතම තථාගතයන්ගේ ප්‍රථම බොධියෙහි පටන් එක්වාදහස් අටසිය අටලොස් අවුරුද්දක් ඉක්මත්-අපිට-ශ්‍රී ලංකාද්වීපොත්පත්ති විජයෙත්‍ථාලි නරෙන්ද්‍රයන් එක්සිය එකානූදෙනෙක්හුගේ අතික්‍රමණයෙහි අප ශ්‍රී සංඝබොධි ශ්‍රී භුවනෙකබාහු නරෙන්ද්‍රයන් ලංකාධිපත්‍ය කොට අභිෂෙක මංගලයෙත් විරාජමාන කල්හි ඔවුන්ගේ ම ප්‍රත්‍යය දාන ප්‍රතිග්‍රාහක ව වාතගිරි පර්වතයෙහි විරානුගත කාලයක් වැස සර්ව ස්ථානයෙහි කරණලද තථාගත ප්‍රාර්ථනා ඇති මයුරපාද පරිවෙණාධිපති තථාගත පුත්‍ර වූ ස්ථවිරයන් විසින් බුදුන් ගේ අර්හත් ගුණාදි නෙක තථාගත ගුණයන් තමන්ගේ බුද්ධිව්‍යාප්තිභාවගේ ඒකදේශ ප්‍රකාශ කොට, ලොකාර්ථචර්ය්‍යාවෙහි දු මනොබන්ධනය කොට නවවැනි බුද්ධොත්පාදක්ෂණ සම්පත්ති ලද නෙකභවාධිගත සත්වයන් ශරීර සාර-ජීවිතසාර ග්‍රහණයට අසමර්ථයන් සේ දැක, ඔවුන් කෙරෙහි උපදනා ලද කරුණා මෛත්‍රියෙන් චොදිත ව, ඔවුන් ආරොග්‍ය ප්‍රතිලාභයෙන් ත්‍රිවිධ වූ සුවරිත ධර්මයෙහි යෝජනය කරවා තමන්ගේ ද අභිමත ප්‍රාර්ථනාවගේ ද අර්ථය සඳහා” යන යොගාර්ණව ග්‍රන්ථාරම්භ පූර්විකාවෙන් පෙනේ.

කලින් ලියන ලද පොත පූජාවලිය බව ත්, i භුවනෙකබාහු 193 වැනි ලංකේශ්වරයා බව ත් මෙයින් කිය වේ. එහෙත් මහා වංශයෙහි* සඳහන් ව තිබෙන්නේ මොහු 155 වැනියා ලෙස ය. සෑම අසංඛ්‍යයක් ගැන ම නිදානාදිරොගලක්ෂණ හා ප්‍රත්‍යක්ෂ හස්ත සාර ඖෂධයෝග ඇතුළත් අද්ධාය 48 කින් මෙ පොත අවසන් වෙති.

උන් වහන්සේගේ තුන් වැනි කෘතිය මෙය යි, යොගාර්ණවයේ වැඩිමහල් සහෝදරයා ලෙස ගිනිය හැකි මෙය සිංහලයෙන් මෙ තාක් පළවුන එක ම රස (සින්දූරම්) වෙදපොත යි. අද්ධාය 29 කින් අවසන් වන මෙහි නැකත් - මන්ත්‍ර - සත්‍යක්‍රියා රස බෙහෙත් ක්‍රම හා රස භෂ්ම - ඖෂධ ගුලිය ගැන ත් ඉතා සියුම් කෙටි ක්‍රම මැනවින් දක්වා තිබේ. ප්‍රධාන වශයෙන් ඇතුළත් ව තිබෙන්නේ යොගාර්ණවයෙහි සඳහන් වෛද්‍ය ක්‍රමවලින් සුවකළ නොහැකි රෝගවලට සින්දූරම් ක්‍රම ආදි වෛද්‍ය ප්‍රයෝගරත්න සමූහයකි.

මෙහි පූර්විකාවෙහි දැක්වෙන “ජගත්‍රය වාසීහු විසින් වැන්ද යුතු වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයාහට මම ද මාගේ භක්ති ප්‍රෙමහාරයෙන් අඤ්ජලිකාපණයකොට හෙවත් සකසා නමස්කාරය කොට මෙයින් අනන්තරයෙහි ග්‍රන්ථාරම්භයක් ප්‍රකාශ කරමි. හේ කවරේද යත්: නානාවිධ සත්වවර්ගයා අනෙක ප්‍රකාර රොගොපද්‍රවයන්ගෙන් පෙළී ත්‍රිවිධ මහාසාර සැපත් සාධාගත නොහැකි සේ දන මොවුන් කෙරේ කරුණාපුරඃ සරාභිලාෂයෙන් සමුද්‍රිත ව ආරොග්‍යප්‍රතිලාභයෙන් ජීවිත සාරකොට සුසිරිත් පුරා මොක්ෂ ග්‍රහණය පිණිස මේ මතු වෛද්‍ය-ප්‍රයොග වර්ණනා කරනු ලැබේ”— “මේ මහා වෛද්‍ය ශාස්ත්‍රය ජීවකයින් ලවා විශේෂයෙන් ප්‍රකාශකර වූයේ— යාෂීන් විසින් ග්‍රන්ථ වශයෙන් සාධා තුබූ පරිද්දෙන් දැනගත නොහැක්කාවූ සත්වයන්ට ලෝ වැඩකිරීම යහපතැයි සිතා—‘සද්ධර්ම නමැති මහා සමුද්‍රයෙහි බෑය, චතුර්වේද නමැති ගංගා තෙරට පැමිණ, කාව්‍ය නමැති ජලයෙන් අභිෂෙක කළාවූ මයුරපාද ස්ථවිරයන්වහන්සේ විසින් පදර්ථ විදහා අස්විනීන්ගේ නාමයට ස්තුතිකොට දක්වනු පිණිස වෛද්‍ය ශාස්ත්‍ර නමැති මහා සමුද්‍රයෙන් සංක්ෂෙප මාත්‍රයක් එලි පහලි කොට දක්වන ලද්දා වූ මේ ප්‍රකරණය ලෝක සත්වයාගේ දුඃඛ නිවාරණය කිරීමට- සිංහල දෙශ භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට ග්‍රන්ථාරම්භ විස්සර්ජනය කරන ලද්දේ,” “කෙශාග්‍රය පටන් පාදාග්‍රය දක්වා චිකිත්සාවලින් එලි පහලි කෙරෙමි” යන අදහසින් පළමුකොට ගර්භොත්පත්ති රොගයට ඖෂධ චිකිත්සා කියම් හ.” යන වාක්‍යයන් ගෙන් හැඟෙන්නේ මෙය පැසුණු බුද්ධියකින් යුක්ත ව වෘද්ධ අවස්ථාවෙහි වැඩ සිටිය දී ලියන ලද්දක් බව ය. එසේ ම උන්වහන්සේගේ අවසාන කෘතිය ත් මෙය විය හැක. භක්තිපූජාව (පූජාවලිය) ක් හා වෙදපොතකුත් කලින් කළ බැව් මෙ පූර්විකාවෙන් හැඟේ. මේවායේ සඳහන් වන්නේ සිංහල වර්ගයා අතර අවුරුදු දහස් ගණනක් භාවිතා කරගෙන ආ ප්‍රත්‍යක්ෂ හස්තසාර ඖෂධ යෝග ය. එසේ ම මින් පසු සම්පාදිත - චරසාරාර්ථසංග්‍රහ - (බුද්ධදාස රජුගේ සාරාර්ථ සංග්‍රහ සන්නය) භෙසජ්ජ මඤ්ජුසා සන්නය - වරයොග සාරය ආදි මහා වෛද්‍යග්‍රන්ථ පෝෂණයෙහි ලා බොහෝ සේ ඉවහල් වී තිබෙන්නේ මේ යොගාර්ණව - ප්‍රයොගරත්නාවලි වෙද පොත් දෙක ය.

බු. ව. 883 දී බුද්ධදාස රජතුමා විසින් අනුරපුර මහ වෙහෙර කරවනලද මයුරපාද පිරිවෙණ හැර වෙන මයුරපාද පිරිවෙණක් ගැන හෝ තවත් මයුරපාද පරිවෙණාධිපති කෙනෙක් ගැන හෝ දැනගන්ට නැති නිසා ඒ පිළිබඳ මත භෙදයක් ඇතිවීමට ඉඩක් ඇතැයි නොසිතමි.

එහෙයින් අප විසින් පිළිගත යුත්තේ එම පිරිවෙණ පිහිටුවා අවුරුදු නවසිය පණහකින් පසු මේ බුද්ධ පුත්‍රයන් වහන්සේ ද එහි ආධිපත්‍යය උසුලමින් තත්කාලීන ii පැරකුම්බා - iv විජයබා - i භුවනෙකබා යන මනුජෙන්ද්‍රයන් විසින් කරවන ලද මහා විහාරයන්හි ඔවුන්ගේ ආරාධනය ලෙස වෙසෙමින් ලංකාවාසීන් ගේ දෙලෝ වැඩ පිණිස ක්‍රියා කළ බව ය. එසේ ම පූජාවලියෙහි ත්‍රිපිටක ධර්මය පිළිබඳ අප්‍රතිහතඥානය ත් ලංකා ඉතිහාසය හා ගම්බද-සිරිත් විරිත් ගැන පවා පැතිරී ගිය බුද්ධිප්‍රභාවය ත්, අනික් ග්‍රන්ථද්වයෙන් වෛද්‍යශාස්ත්‍රය විෂයෙහි පැවති විශාරද භාවය ත් මැනවින් ම වැටහේ.

පණ්ඩිත කිරිඇල්ලේ ඤාණවිමල ස්ථවිර
2495 ජූලි 18 දිනට පැමිණි ඇසළ
1951 පුර පසළොස්වක් ලත් බුද දින
මාරපණ ශාස්ත්‍රොදය පිරුවෙන්හි දිය.