අමාවතුර - ගුරුළුගෝමී.pdf

අමාවතුර යනු පොළොන්නරු යුගයේ විසූ ප්‍රකට වියතෙකු වන ගුරුළුගෝමීන් විසින් රචිත අගනා සම්භාව්‍ය සිංහල බෞද්ධ ගද්‍ය සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථයකි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නව අරහාදී බුදුගුණ අතුරින් ‘පුරිසදම්මසාරථී’ නම් ගුණය මුල් කරගෙන, නොහික්මුණු දමනය කිරීමට අපහසු විෂම පුද්ගලයන් දමනය කළ ආකාරය දැක්වෙන කථා පුවත් අලළා බුද්ධ චරිතය විස්තර කිරීම සඳහා මෙම ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කර ඇත.

මෙහි භාෂාව සකු පද අවම කොට හෙළ බසින් ලියැවී ඇති අතර, අටළොස් පරිච්ඡේදයකින් යුක්ත වේ. මෙම සංස්කරණය පණ්ඩිත කෝදාගොඩ ඤාණාලෝක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සංශෝධනය කර ඇති අතර, අග්ගමහා පණ්ඩිත බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත ‘පටන් බස’ පෙරවදනකින් සහ දීර්ඝ ‘පිරියෙස්ලි’ හැඳින්වීමකින් සමන්විත වේ. ග්‍රන්ථාවසානයේ අගනා පදවැලක් (පද සූචියක්) ද ඇතුළත් කර ඇත.

පටන් බස

අමාවතුර හෙළ ගත්වැලෙහි උසස් මැ තැනැ දිලියෙයි. මෙය අසෝ වසැ ගෙතිණැයි නියම කොටැ මැ කියනුවට ඉසව්වක් නැතුදු දොළොස්වන සියවසැ අග කොටසට අයත් එකෙකැයි පිළිගන්නට කරුණු පැනෙයි.

මෙ ගත් සැපැයුවෝ ගුරුළුගොමි නම් වියතාණ කෙනෙකි. මෙය මතු නො වැ ධර්මප්‍රදීපිකාව දු ඔවුන් විසින් සැපැයුණෙකි. “ඔහු කෙබඳුවහ!” යනු මෙ දෙ ගතින් හෙළි වෙයි. සකු මගද ඈ බස් දනුවෝ එ ද මහපඬිහු යැ. ඔහු මහමිහිඳු පරපුරින් ගෙනැ ආ බණ පෙළබසින් හා හෙළබසින් හා රැක්කහ. අන් බොදුනකාහි බණ හා බැහැරි සිප් සතර හා සකුබසින් හදාලහ. ගුරුළුගොමීහු එ හැම දහම් සතරෙහි නිපුණියෝ යැ. ධර්මප්‍රදීපිකායෙහි ඒ ඒ තැන පෙළ අටුවා දෙකින් මතු නො වැ ජාතකමාලා බොධිචර්‍ය්‍යාවතාර ආදියෙන් ද ඇරැ පෑ ප්‍රමාණපාඨ රාශියෙන් ඔහු සිය සමය සේ මැ බැහැරි සමය ද දනුවන් බව්, එසේ මැ වියරණ සයුරු තිණු මහවියරණැදුර කෙනකුන් බව් හෙළි කෙරෙති. ලක්දිවැ කිසි ඇදුර කෙනෙක් සකුපද වැඩි කොටැ යොදා සිය නිබැඳුම් තෙද ගැන්වූහ. කෙනෙක් හුදු හෙළ වහරින් මැ සිය යෙදුම් ඔද ගැන්වූහ. බෙහෙවින් මේ දෙකින් එකෙකැ සමතා අනෙකැ නොසමත් යැ. එසේ ද වත් ගුරුළුගෝමීහු මෙ සිනා දෙකෙහි මැ තමා එක් සේ සමත් බව ධර්මප්‍රදීපිකායෙන් පෑහ. එහි බොහෝ තැනැ හර බර සකුපද බහුල වැකි යෙදූහ. ‘සුළු කලිඟු වත්’ ඈ ඇතැම් තැනැ විසිතුරු වැනුමින් සැපැයුණු රසවත් ඔදවත් නොමුසු හෙළබසින් මැ පිරුණු වැකි යෙදූහ. මෙයින් ඔහු භාෂායෙන් හා ධර්මයෙන් හා ශාස්ත්‍රයෙන් හා සෙසු පඬුවන් ඔබා සිටුත් තමන් සමත් බව් දක්වති. ඔහු ධර්මප්‍රදීපිකාවට පසු පොදු හුදී ජනයා සඳහා ගතක් කරනුපෝ ‘පුරිසදම්මසාරථී’ යනුවෙන් දැක්වුණු බුදුගුණය මැය කොටැ ගෙනැ බුදුරජුන් පෙරැ බෝසත් සෙමෙහි දු, බුදු වීමෙන් පසු දු සෙස්සන් කෙරෙහි කොඳමෙන රළු පරොස් පුඟුලන් හික්මවනුයෙහි සමත් නිසා දක්වනුපෝ, ලිහිල් බසින් මෙ අමාවතුර සැපැයූහ.

මැනැවින් විමසන්නහුට මෙහි වෙසෙසි ලකුණු කිහිපයෙක් මතු වෙයි. මෙහි සකුපද අඩු යැ. කියවන්නහුට වෙහෙස කරන වැඩි වැනුමෙක් හෝ පුන පුනා එක් බඳු දෑ ඇරැ පෑමෙක් හෝ නැත. පෙළ අටුවාහි ආ දෑ හෙළබසට නැඟීමෙහි දී පදරූතට වඩා භව් අරුතට මුල් තැන දින. අදහස ඉඳුරා හෙළි කරන, වියරණ වැට නො උලැඟැ යෙදූ, සිලිටි වූ මුහුකළ පැහැදිලි බස්වහරින් කරුණු දැක්විණ. පටනැ සිට අවසාන තෙක් මැ පැතිරැ පැවැති, කියවන්නහු සිත අඳනා පණ ඇති රසවත් ඔදවත් නිබැඳුමෙන් සැරැසුණේ යැ.

මනා බස්වහරෙහි නිපුණ වන්නට උගත මනා හොඳ පොත් කිහිපයක් ඇත ද, ‘අමාවතුර’ ඒ හැමට මුදුන් වැ සිටී.

අද ලක්දිවැ වැජඹෙන මහපඬිරුවනක් වූ කෝදාගොඩැ ඤාණාලොක තෙරණුවන් අතින් විසුදු වැ හෙළි දක්නා මේ සැකැසුම ලොවට වැඩ පිණිස වේවායි පතම්හ.

බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රය මහානායකස්ථවිර. බු:ව: 2502 ක්‍රි:ව: 1958. 4. 30 දිනැ, බලන්ගොඩැ දහම්ගිරි අසපුවෙහි දී යැ.

පිරියෙස්ලි

අමාවතුර හා ගුරුළුගෝමීහු

සව්සත කෙළ පැමිණි ගුරුළුගොමි වියත් සිළුමිණිහු අමාවතුරු නම් ‘බුද්ධචරිත’ය කරනුපෝ ග්‍රන්ථාරම්භයෙහි ලා “නවගුණ හැම කියත්, නොපිළිවෙතින් ‘පුරිසදම්මසාරථී’ යන පදය ගෙනැ අප බුදුන් පැරුම් පුරා බුදු වැ දෙව්රම්වෙහෙර පිළිගෙනැ එහි වෙසෙමින් තුන් ලොව්හි සැරිසරා විෂමපුරුෂයන් දමා අමාමහනිවන් පැමිණිවූ සෙ නොවියත් හුදී ජනන් සඳහා සියබසින් මා විසින් සැකෙවින් දක්වන ලැබේ” යනු කියති. මෙයින් මුළු ගත්හි පිණ්ඩාරිය දක්වත්. තමන් කරන ‘බුද්ධචරිත’ය නම් ‘පුරිසදම්මසාරථී’ යන පදයෙහි සංවර්ණනාමාත්‍රයක් වත් මුත් අනෙකක් නොවනසෙ ද කියත්.

අටළොස් පරිච්ඡේදයකින් පිරිසුන් මෙ ගන්හි දුර්දාන්තදමන යැ, ස්වසන්තානදමන යැ, පරසන්තාන දමන යැ යන පරිච්ඡේද තුන වනාහි “අප බුදුන් පැරුම් පුරා බුදු වැ දෙව්රම්වෙහෙර පිළිගෙනැ” යනුවෙන් පළමු වන වට මුලැ මැ කළ වස්තුනිර්දේශයෙහි ලා කියූ කරුණු විස්තර කරන්නට වෙන් කරති. ගෘහපතිදමනයැ පටන් ගෙනැ බ්‍රහ්මදමනය තෙක් ඇති පසළොස්පරිච්ඡේද ‘පුරිසදම්මසාරථී’ යන පදය විස්තර කරන්නට වෙන් කරති. එහෙයින් මැ “මෙසෙ බුදුහු දෙව්රම්වෙහෙර දහම් අමාවහරෙ වස්වමින් වැඩැ වසනුවො තුන් ලොව්හි සැරි සැරැ උපාලිගහපති ඈ සිටානුදු ........... බක ඈ බඹනුදු දමා අමාමහනිවන් පැමිණිවූහූ” යි දෙ වන වට පටන් ගනිමින් සතර වන පරිච්ඡෙදයෙහි මුලැ දී ඒ ඒ දුර්දාන්තපුරුෂයන් වෙත මැ නිර්දේශ කරත්.

විද්‍යාචක්‍රවර්තීන් කළ බුද්ධචරිතයෙහි වාක්‍යච්ඡෙදයක් පාසා “බුත්සරණ යා යුතු” යනු ඇත. එනිමිත්තෙන් ඒ බුද්ධ චරිතයට බුත්සරණ යන නම රූඪ වී යැ. එසෙයින් මැ මෙ ගන්හි දු ‘අමාමහනිවන් පැමිණිවූහු’යි පරිච්ඡෙදාන්තයෙහි බෙහෙවින් සිටුනා ‘අමා’ යන ශබ්දය මිසැ අමාවතුර යන නම පිණිසැ අන් හේතුවෙක් නො පෙනේ.

මෙහි දෙ තැනෙකැ ගුරුළුගොමීහු ‘ධර්මප්‍රදීපිකාව’ සඳහන් කරති. “මෙ කර්මයන් ගෙ විභාග ‘ධර්මප්‍රදීපිකා’ නම් ‘මහබොධිවංශපරිකථා’ යෙන් දන්නෙ යැ. හෙ බුද්ධධර්ම යැ. මේ බුද්ධචරිත යැ” යනු එක් තැනෙකි (142 පි:). ගුරුළුගොමීහු මැ ‘අමාවතර’ බුද්ධචරිත වත් මුත් බුද්ධධර්ම නොවනසෙ මෙයින් කියති. බුද්ධධර්මය නම් අමෘතගාමීමාර්ග වන හෙයින් අමාවතුරක් විය හෙත් මැයැ බුද්ධචරිතය අමාවතුරෙක් නොවිය හෙයි. එසේ ද වුව, මෙ ග්‍රන්ථප්‍රබන්ධයට අමාවතුර යන නම තබති. මෙහි අමෘතගාමීමාර්ගය නොවනතුදු ග්‍රන්ථාරම්භය පටන් කොටැ පරිච්ඡෙදන්ත ද පවා නො හැරැ ගොස් ග්‍රන්ථාවසානයෙහි දූ වැදැ සිටිනා ‘අමා’ ශබ්දය නිසා ශබ්දනිමිත්තක වැ නෛමිත්තිකනාම වශයෙන් අමාවතුර යනු සරිත වෙයි.