අභිධම්ම හා සුත්තන්ත මාතිකා සන්නය - විමලසාර හිමි.pdf

මෙම ග්‍රන්ථය අභිධර්ම පිටකයට අයත් තික මාතිකා සහ දුක මාතිකා මෙන්ම සුත්තන්ත මාතිකා පාළිය ඇතුළත් කරමින් පදැසි භාවැසි සන්නයෙන් හා ගණ්ඨිපද විවරණයෙන් යුක්තව සම්පාදනය කරන ලද්දකි. මෙය උඳුගොඩවේල්ලේ මිරහවත්තේ පුෂ්පාරාමාධිපති උඩනවිට විමලසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් රචනා කොට ඇත.

බුරුමයේ මණ්ඩලේ නුවර වැඩසිට ත්‍රිපිටකය හදාරා මෙරටට පැමිණි එම්. ධර්මරත්න පණ්ඩිතතුමාගේ ශිෂ්‍යයෙකු වූ විමලසාර හිමියන් විසින් අභිධර්මය හදාරන ශිෂ්‍යයන්ගේ පහසුව පිණිස මෙම සන්නය සහ ගැටපද විවරණය සම්පාදනය කර ඇති අතර, ධර්මරත්න පණ්ඩිතතුමන් විසින් අවසාන ශෝධ්‍ය පත්‍ර පරීක්ෂා කර තිබේ. තවද අමරපුර නිකායේ මහානායක වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති නාහිමියන්ගේ ප්‍රශංසාත්මක පිළිගැනීමක් ද මෙයට හිමිව ඇත.

වැලවත්තේ පදිංචි ඩී. ජේ. ප්‍රනාන්දු, ජී. එච්. ඇස්. මනතුංග, ඩී. ඇල්. ප්‍රනාන්දු සහ එච්. චාර්ලිස් ප්‍රනාන්දු යන මහතුන්ගේ ප්‍රකාශනයෙන් ක්‍රි.ව. 1910 දී රත්මලානේ “මේරුසමෝදය” මුද්‍රණාලයේදී මෙම කෘතිය මුද්‍රණය කරවා ඇත.

APPROVER / පිළිගැනීම.

THE VENERABLE WASKADUWE SUBHUTI Pavara Neruttikachariya Mahavibhavi Rajaguru, High Priest Amarapura Nikaya.

පිළිගැනීම.

වස්කඩුවේ අභිනවාරාමාධිවාසී පවර නෙරුත්තිකාචරිය මහා විභාවී රාජගුරු සුභූති නාමෝපලක්‍ෂිත අමරපුර නිකායික නායක ස්වාමිපාදයන් විසින් මැනවැයි පැසසුම් පෙරටුව පිළිගන්නාලදී.

PREFACE.

THE ABHIDHAMMA MATIKA is a discourse spoken by our LORD BUDDHA on the Ethico-Psychological Law called ABHIDHAMMA. This Matika forms the text-matter of the whole ABHIDHAMMA PITAKA.

The ABHIDHAMMA PITAKA consists of seven books. These seven books contain discourses of the Arahats SARIPUTTA and MOGGALLIPUTTA TISSA having for their text the said Abhidhamma Matika spoken by the LORD BUDDHA.

The Matika itself consists of three parts; namely, TIKA-MATIKA, DUKA-MATIKA and SUTTANTA-MATIKA.

Of these Tika-matika has twenty-two Matikas or sub-texts and Duka-matika has one hundred Matikas. These one hundred and twenty-two Matikas are set forth in detail in the Abhidhamma Pitaka.

The Suttanta-matika has been done by SARIPUTTA THERO by extracting portions from Eka-nipata and Duka-nipata in Anguttara Nikaya and from the Sangiti Suttra and Dasuttara Sutta in Digha Nikaya to prevent confusion to students of Abhidhamma in their study of the Suttra Pitaka; for otherwise the occurrence of these Abhidhamma texts in the Suttas also would cause them some perplexity. Suttanta-matika is still further explained and commented upon in Nikkhepa Kanda of Dhamma-sanganipakarana. The Suttanta-matika consists of forty-two Matikas. It is decidedly impossible for any person to acquire a clear knowledge of this Matika unless instructed by competent and qualified teachers.

Any person who has obtained a thorough and critical knowledge of this Matika ought to possess a complete knowledge of the concise Abhidhamma Pitaka.

In the Buddhist Era 230 Maha Mahinda Thero brought to Lanka the proper system of imparting instruction in Tipitaka, and this system continued in the Mahavihara Line of the Sangha. Afterwards in the time of King Bhuwaneka Bahu of Kotte a number of Ramanna priests were sent here by King Dhamma Chetiya of Burmah to study the Buddhist Dharma. At an earlier period a priest named Maha Chappada Thero also from Ramanna in Burmah came over to Lanka and having gained a complete knowledge of the Tripitaka returned to Pahang in Burmah with four Sinhalese priests who had mastered the Tipitaka in the time of King Narasamijeyasura of Burmah and began to impart instuctions in Tripitaka in accordance with the system as adoped by Maha Mahinda Thero. Thus on two separate occasions at the instance of the kings of the two countries the proper system of teaching Tripitaka was introduced to Burmah and it continued under the protection of the Rulers of Burmah.

In 1872 Pandit M. Dharmaratana went over to Mandalay in Burmah in the time of King Ming Dun and under his patronage began the study of the Tripitaka. He prosecuted his studies there for ten years and having gained a thorough knowledge of the Tripitaka Dharma returned to Ceylon in 1881. He has since taught the Tripitaka Dharma to hundreds of Ceylonese both laymen and priests. I am one who has studied Dharma Vinaya under him.

With a view to assisting those who study the Abhidhamma and as a preparatory course for facilitating the study, I have written for publication this work which includes a translation (Sannaya) to Abhidhamma Matika and Suttanta-matika and a glossary.

The whole volume has kindly been revised by the said Pandit.

U. M. WIMALASARA, Sthavira.

සංඥාපනය.

අප බුදුහු අතීතයෙහි සතරාසැකි කප් සුවහස්මතු “සුමෙධ” නම් මහතපස්ත්ව දිවකුරුබුදුන්හමුවෙහි අනපෙක්ෂිත නිවන්සැපත්පියා සසරමහ සයුරුගැලි දුක්ගන්නා සව්සතන්කෙරෙහි උපන් මහකුළුණු නුවණින් මෙහෙයනලදසිතින් නොපිරිමි සසරකතර වැද සවනීස්පෙරුමැදම් පිරිපසනුයේ මහපොළෝ පස්පරයන සිය වෙන් මස්හා සතර මහමුහුදු දිය පරයන සියසිරුරු රුහිරයද මෙ රගල් පරයන මිණිවොටුනුපලන් හිස්රසක්ද අහස තරු පරයන නිළුපුල්මල්වන් ඇස්සඟල්ද රන්ලියසෙයින් චොරජනා දරුවන් හා දෙවඟනන්පරයන අඟනුන්ද යදිනට දන්දීමෙන් එකමදන්පැරුම්දම් පිරුවාක්මෙන් අවසිටි සියළුපැරුම්දමුදු තුන්තුන්අයුරෙන් පුරා බුදුකුරුදම් මහපායෙහි කුළුගන්නාක්මෙන් පවිත්ර, පසිඳුරු, අත්බැව්හි ඉපිද කුඹල්සකක්මෙන් සත්වරක් මහපොළව බමවා ලොවැසි අනිකෙකු විසින් නොදියහැකිවූ පස්මහදන්දී එයින්සැව තුසීපුර ඉපිද සත්පණස්කෙළ සැටලක්ෂයක් හවුරුදු දිවසිරිවළඳමින් වැඩවසනකලැ දසදහස් ලෝදහී දෙව්බඹහු බුදුවන පෙරනිමිතිදැක මේ එකම මගුල්සක්වළ මුළුදී තුසීපුරගොස් මහබෝසත්හට දෙහොත්මුදුන්දී වැඳ නිදුකානෙනි බුදුවන්නට සුදුසු කලැයිකළ ආරාධනා පිළිගෙනැ පස්මහ බැළුම්බලා තුසීපුරයෙන් සැව දඹදිව මැදුම්පිලිය කිඹුල්වත්පුර ඔකාවස්පරපුර අබරණ සුදොවුන් මහරජුහුණිය මහමායා දෙවිරැජිනකුස පිළිසිඳගෙනැ දසමස්ඇවැමෙන් දෙතිස් පෙරනිමිති පහළකරවමින් මහබඹුඇතුළුව බිහිව දෙව්කුමරුවෙණුමෙන් වැඩි සොළොස්විය පැමිණිකලැ බිම්බානම් මහරැජිනහා චිත්රපත්ථ හිමන් හිමන් වසන්තයන තුන්රිතුවට සුදුසු තුන්පායෙහි සතළිස්දහසක් පුරඟනන්සමඟ සක්විතිරජසිරි පරයන මහරජසිරි විඳිමින් එතුන්තිස්විය පැමිණිකලැ රහල්පුත්රරුවන මුහුනදුටුදා ඉදින්මා ගිහිගෙයි විසූයෙම්නම් මෙබඳුවූ දහසක් පුතුන් ලැබූ කල කෙසේ මහබිනික්මන් කරමෝදැයි සිතා රැමැදුමයම දෙවියන් අලඳුදොරින් සන්නනම් ඇමතියාසමඟ කන්ථකනම් අසුනැඟී මහබිනික්මන්කොට අනෝමානම් ගංතෙරට පැමිණ මුහුලසහා කෙශකලාබයෙණ අහසටදමා බඹුදුන් අටපිරිකර පිරිදහා පැවිදිව සඟවුරුදුපස් පුඩන් වියැඩවා වෙසඟපුණු පොහෝදා ඇසතුබෝ රුක්මුල කුසතණ අටමිටක් සලාවගුරුවා පැණනැඟී විදුරසුන් උඩ වැඩහිඳ ඒ ඒ මරුන් පරදවා එදවස් අළුයම බුදුකිස නිමවා තුන්ලොව පිළිරැව් දෙමින් සිමිඳුර දසදහසක් සක්වළ දෙලොස්වටෙන ගුගුරුවා පෙරසේම දෙතිස්පෙර නිමිති පහළකරමින් අරුණනැගෙනැවෙලෙහි සව්කෙලෙස් මුළුපුටපහා සව්සස්පිළිවිඳ බුදුව පලගසතියැ රුවන්සක්මන්සතිය අනිමිසපුදසතිය යන තුන්සතියෙහිවා මහබෝසත්හි වයබදෙස මරුන් විසින් මවනලද සත්රුවන්ගෙහි වැඩහිඳ සතියක් මුළුල්ලේ තෙවළාදම් සිසිඳුනුයේ විජම්පිටකයට බැස “කුසලා ධම්මා” යූ ඇනයින් තමන්වහන්සේගේ සිතින් සිමිදගත්බැවින් “මනසා පවත්තාදෙසනා” නම්වී ඉක්බිති බුදුවූ සත්වෙනිවස සැවැත්නුවරට නුදුරු ගණ්ඩම්බනම් රුක්මුල අහසට පැණනැඟී තීත්ථියන් මඬිනුවස් යමා මහ පෙළහර දක්වා තෙපදවික්මෙන් මහමෙරඇක්ම තව්තිසාවෙව්ලෝ වැඩ සක්දෙවිඳු විසින් පුදනලද පඬුඇඹුල්සලස්න වස්එළඹ දසදහස් සක්වලින් රැස්වආ දෙව්බඹුනට තෙමසක්මුළුල්ලේ නිරතුරු බස්නා අහස්ගඟක්මෙන් විජම්පෙළදම් දෙසනුයේ දවස්පතා උතුරුකුරුදිවයින පිඬුසිඟාඅවුත් හිමවත අනවතප්ත විල්තෙර සඳුන්වෙනෙහි අහරකිසනිමවා වැඩහිඳිනා බුදුහුට උපස්ථාන පිණිස සැරියුත් මහතෙරුන් ගියකල ඇවැත්නි මාරුද මෙතෙක් විජම් බණක් දෙව්බඹුනට දෙසුවෙමියි අනාදිහුකොට මහමුහුද පානාකලක්මෙන් මැපෙළවදාරයි පැණැත්තාවුන්ගෙන් අගතැන්පත් සැරියුත් මහහිමියෝ වනාහි සියළු විජම්පෙළ පිළිබඳ දැන තමන් අතවැසි පන්සියක් දෙනාට මැපෙළවඩා දම්සඟුණිඇදැ විජම්පිටකය වදාළේයී එහෙයින් විජම්පෙළදම හදාරණුවන් විසින් විජම්රුවන් සඟරාව පළමුවැට ඉගෙන ඊට අනතුරුව මැපෙළ අරුත් වියකන මිනාසේ ඉගෙන ඊට අනතුරුව ධාතුකථා යමක පට්ඨාන යනා නොවිවරණු පෙළහා විජම් අටුවාතුණ කෙමෙන් ඉගෙන “ආභිධම්මික” පදවියට පැමිණියයුතුයි.

මෙහිවනට,
යූ. ඇම්. විමලසාර ස්ථවිරයෙමි.