පට්ඨාන මහා පකරණ සන්නය.pdf
2nd ed
- කතෘ :
- රේරුකානේ චන්ද්‍රවිමල හිමි
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 1997
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 1997
- පිටු ගණන :
- 735
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 7,224
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2016-01-26
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 31 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
පට්ඨාන මහා පකරණ සන්නය යනු අභිධර්ම පිටකයේ සත්වන ප්‍රකරණය වූ පට්ඨාන මහා පකරණයට, පෞරාණික වාචනාමාර්ගය අනුව මහාචාර්ය රේරුකානේ චන්ද්‍රවිමල මහානායක ස්වාමිපාදයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත සිංහල සන්නයකි. මෙය එහි ප්‍රථම භාගයේ තෘතීය මුද්‍රණය යි. පාලි පාඨය සමඟ පට්ඨානය උගත යුතු ක්‍රමයට පදයෙන් පදය අර්ථ හා විවරණ සපයයි.
කතුවරයාණන්ගේ ප්‍රස්තාවනාවෙහි (2499/1955) ආර්‍ය්‍යසත්‍ය, ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පාද හා ප්‍රස්ථාන යන හේතුඵල දේශනා ක්‍රම තුන, පට්ඨානයේ විශාලත්වය, රතනඝර සතියේ බුදුරැස් විහිදීම, බුරුමයේ පවත්නා පෞරාණික ඉගැන්වීම් ක්‍රමය හා බුරුම පට්ඨාන සන්නය ඇසුරින් මෙය සම්පාදනය කළ සැටි ද, සෝමාවති මුනසිංහ මැතිනිය කළ පළමු මුද්‍රණය හා සෝමාවතී හේවාවිතාරණ මැතිනිය කළ ද්විතීය මුද්‍රණය ද විස්තර වේ. “පට්ඨාන මහා පකරණය සැකෙවින් දැක්වීම” නම් හැඳින්වීම පච්චයවිභඞ්ගවාරය, මහාවාරය, මහා නය සතර හා පට්ඨාන සූවිස්ස පැහැදිලි කරයි. පොත අවසන් වන්නේ පඤ්හාවාරයේ අනුලෝම ගණනා වාරයෙනි.
නාහිමියන්ගේ ජන්ම ශත සංවත්සරය නිමිත්තෙන්, අවුරුදු 41 ක් පමණ මෙපිට ලබාගත නොහැකිව තිබූ මේ ග්‍රන්ථය ශ්‍රී චන්ද්‍රවිමල ධර්ම පුස්තක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය විසින් 1997 දී නැවත මුද්‍රණය කරන ලදී. පැරණි මුද්‍රණයේ පාලි ලේඛන රීතිය හා බැඳි අකුරු රීතිය ආරක්ෂා කරමින් පරිගණක තාක්ෂණයෙන් සිකුරු මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කළ බව ලේකම් සී. තනිප්පුලිආරච්චි මහතාගේ සටහනේ (1997 ජුනි 10) සඳහන් වේ. බුද්ධ ශාසන අරමුදලේ පොලී රහිත ණය ආධාරයෙන් හා සැදැහැවතුන්ගේ පරිත්‍යාගවලින් මෙම මුද්‍රණය සිදු කෙරිණ.
සබ්බදානං ධම්ම දානං ජිනාති.
ගෞරවාර්හ රේරුකානේ චන්ද්‍රවිමල මහානායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ දහම් පොත් නැවත නැවත මුද්‍රණය කර හැකි අඩුම මිලට සපයා, ධර්මකාමී සැදැහැවතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වර්ධනය කිරීම, ශ්‍රී චන්ද්‍රවිමල ධර්ම පුස්තක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ පරමාර්ථය යි.
එමගින් සිල්වත් ගුණවත් මහ සඟරුවන දැකීමත්, උන්වහන්සේලා රැක බලාගන්නා සැදැහැවත් ගිහි බොදුනුවන් දැකීමත් අපේ අපේක්ෂාව යි.
වර්ධනය වන ආර්ථික අසමතුලිතතාව තුල, පවතින මිලට පොත් අලෙවි කර ලබන මුදල හා ඊ ළඟ මුද්‍රණයට වැය වන මුදල අතර ඇති පරතරය පියවීමට හැකි වී ඇත්තේ මෙහි අන් තැනක සඳහන් ආකාරයෙන් අනුග්‍රාහක සැදැහැවතුන් සහභාගි වන නිසා ය. අපේ කැපවීම හා අවංකභාවයේ මුහුවෙන් ඔබේ දායකත්වය ඵල ගන්වමු.
නාහිමිපාණන්ට වසර 100 ක් සම්පූර්ණවීමත්, අප මණ්ඩලයට වසර 10 ක් සම්පූර්ණවීමත් තුලින් බුදුන් වහන්සේගේ සදහම් පණිවුඩය බෙදා දීමෙන් සුවහසක් ජනයා සහනයට පත්වීම ගැන අපි සතුටු වන්නෙමු.
“චිරං තිට්ඨතු සද්ධම්මො”
ලේකම්ගේ සටහන........
සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ත්‍රිපිටක ශ්‍රී සද්ධර්මය රැකගැනීම සඳහා මහා සංඝරත්නයෙන් ඉටු වූ කාර්යභාරය අති විශාලය. ත්‍රිපිටකය සංගායනා කර ක්‍රමානුකූල කිරීම, භාණක පරම්පරාවලට බෙදී කටපාඩමින් පවත්වා ගැනීම, අටුවා, ටීකා හා වෙනත් පරිවාර ග්‍රන්ථ සම්පාදනය කිරීම මගින් මුල් බුදුදහමේ නිර්මල මූලික අර්ථ තහවුරු කරතැබීම ඒ අතර ප්‍රමුඛස්ථානය ගනී. අටමහ කුසල් අතර “ධම්මස්ස ලෙඛනං” යනුවෙන් දැක්වීමෙන් ධර්මය රැකගැනීම පිළිබඳව තිබූ අවධානය පැහැදිලි වේ. ධර්මයේ පැවැත්ම පිළිබඳව ඓතිහාසික වූත්, ධර්මානුකූල වූත් මතවාදයන්ට පිළිතුරු දීමට ද මේ භික්ෂූන් වහන්සේට සිදුවිය.
“අභිධර්මය බුද්ධ දේශනාවක් නොවේ” ය යන්න මෙවැනි එක් මතයකි. ගැඹුරු වූත්, දර්ශනික වූත් අභිධර්ම පිටකය දරන්නන් සමාජයේ ලබා තිබූ සැලකිල්ල පහත හෙළීම හෝ ඊට පහරදීම තුළින් බුද්ධදහම පිරිහීමට ලක්කිරීම හෝ අරමුණු කරගත් විතණ්ඩවාදීහු බුදුදහම ලක්දිව පිහිටුවූ මුල් යුගයේදී මේ අදහස පලකළහ. ක්‍රිස්තු ධර්මය මෙහි ප්‍රචලිත කළ යුගයේදී නැවත යුරෝපීය පඬිවරුන් මගින් උගතුන් හරහා මේ අදහස ලක්දිව ප්‍රකට විය. අභිධර්ම පිටකයේ අභ්‍යන්තර කරුණු වටහා නොගෙන, අහුලාගත් කරුණු මත, ගැතිව අදහස් පලකිරීමෙන් හා එය කිය යුතු ආකාරය නොසලකා කීමෙන් වන හානිය සුළුපටු නොවේ. ඒ නිසාම අපේ දෑ රැකගැනීමේ අරමුණින් ඇරඹුණු දහම් පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය, අභිධර්මය ඉගැන්වීම සඳහා තිබූ අපේ පාරම්පරික ක්‍රමපටිපාටිය බැහැර කර හරය තබා සුඹුල සූරා දක්වන ඉගැන්වීම් රටාවකට පැමිණ ඇති බව පෙනේ. එවැනි අදහස්වලට අභිනව පිළිතුරු දීමේ සම්ප්‍රදයක් ගොඩනගා ගත්තවුන් අතර, අටුවාචාරී බුද්ධඝෝෂ හිමියන්ට පසුව අපට දක්නට ලැබෙන ප්‍රමුඛ නාමයකි; රේරුකානේ චන්ද්‍රවිමල හිමි නාමය. උන්වහන්සේගේ අදහස් නිසා භාවනා පංති, අභිධර්ම පංති හා එවැනි මධ්‍යස්ථාන ලක්දිව ප්‍රචලිත වූ අතර, බොහෝ ගිහි බෞද්ධයෝ ධර්ම - විනය දත් පිරිසක් බවට පත්වූහ.
ශ්‍රී චන්ද්‍රරත්න මානවසිංහයන් කියූ පරිදි 2500 බුද්ධ ජයන්තිය අරබයා වැඩි ඝෝෂාවක් නැතිව කළ සාර්ථකම වැඩ පිළිවෙළ රේරුකානේ නාහිමියන්ගේ “බුද්ධ ජයන්ති පොත් මාලාව” ය. ලක්දිව බෞද්ධ ප්‍රබෝධයක් ඇති කිරීමට සමත් වූ ඒ පොත් සම්පාදනයෙන් “අමත දුංදුභිය” වැයූ උන්වහන්සේ බුද්ධ වර්ෂ 2541 ක්වූ ඇසළ පුන් පෝදිනට වසර සියක් සම්පූර්ණ කරති.
අභිධර්මය රේරුකානේ නාහිමියන්ගේ පදනමයි. බොහෝ දෙනා උන්වහන්සේ හඳුන්වන්නේ ද ‘ආභිධම්මික’ නාමයෙනි. ඒ නිසා බොහෝ සැදැහැවතුන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි අවුරුදු 41 කින් මෙපිට ලබාගන්නට නොහැකිව තිබූ, නාහිමියන්ගේ සියුම් නුවණ ප්‍රකට වන ‘පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණ සන්නය’ මුද්‍රණය කිරීමට අදහස් කළෙමු.
ඊට වැය වන රුපියල් ලක්ෂ 5 කට වැඩි පිරිවැය දැරීම ගැටලුවක් වුවද, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිනි චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරණතුංග මැතිණියගේත්, බුද්ධශාසන, සංස්කෘතික හා ආගමික කටයුතු අමාත්‍ය ලක්ෂමන් ජයකොඩි මැතිතුමාගේත්, බුද්ධ ශාසන අරමුදලේ පාලක මණ්ඩලයේත් අවබෝධය නිසා අපට මේ ගැටලුවෙන් නිදහස් වීමට හැකිවිය. පොලී රහිතව සැපයූ මේ මුදල ධර්මයට කළ අතිමහත් පූජාවකි. එය ලබා ගැනීමේදී අනුග්‍රහය දැක්වූ බුද්ධශාසන අමාත්‍යාංශයේ හා හොරණ ලංකා බැංකුවේ කාර්ය මණ්ඩලයන්ට කෘතඥ වෙමු.
පට්ඨාන ප්‍රකරණය මුද්‍රණය කර තිබුණේ පැරණි අකුරු රටාවට ය. පාලි භාෂාව ලිවීමේ පැරණි රීතියත්, පැරණි සිංහලයේ බැඳි අකුරු රීතියත් ආරක්ෂා කර එසේ ම මෙය මුද්‍රණය කර තැබීම සුදුසු යයි කල්පනා කළ නිසාත්, නවීන තාක්ෂණයෙන් අපේ පැරණි හරය ආරක්ෂා කර ගැනීමට බාධාවක් නොවන බව දැක්විය යුතු නිසාත් පරිඝනකයේ නවීන තාක්ෂණයෙන් අපි පැරණි ක්‍රමය මුද්‍රණය කළෙමු. ඒ අවශ්‍යතාව එසේම ඉටු කළ සිකුරු මුද්‍රණාලයාධිපති කේ. වී. ඒ. ජයවර්ධන මහතා ඇතුළු කාර්‍ය්‍ය මණ්ඩලය විද්වත් ජනයාගේ පැසසුමට ලක්වෙති.
මෙවැනි පොතක සෝදුපත් කියවීම අතිශය දුෂ්කර වූවකි. රසවත් බව නොවැටහීම, කාලය ලබාගැනීමේ හා කියවීමේ අපහසුතාව නිසා එක දිගට මුල් පොත හා සැසඳීමට කෙනකු ලබාගැනීම වඩාත් දුෂ්කර විය. පූජ්‍ය කිරිඹරුවේ ධම්මානන්ද හිමි, කුකුල්පනේ සිද්ධාර්ථ හිමි, ශාස්ත්‍රපති කුසුමා දෙඩන්ගොඩ මිය, ඩී. කේ. කාරියප්පෙරුම (උප ලේකම්) මයා, ලලනි ගුණතිලක මෙනවිය, වරින්වර දැක්වූ සහාය අගය කරන අතර, කෙටි කලක් තුළ පොතෙහි වැඩි කොටසක් සැසඳීමට ඉදිරිපත් වූ ගයානි වනිගතුංග මෙනවිය දැක්වූ උනන්දුව හා නිපුනතාව, දහම් පාසල් අධ්‍යාපනයේ හරය උකහාගැනීමක් ලෙස දකිමි.
අනෙක් පොත් හා සසඳන විට රේරුකානේ නාහිමියන්ගේ පොත් මිල බෙහෙවින් අඩු බව ඔබ දනී. පොතෙහි මිලෙන් 1/4 ක් වෙළෙඳ වට්ටම් වශයෙන් අඩු කළ විට මුද්‍රණ වියදම් හා ප්‍රවාහන වියදම් ආදිය ඉතිරි මුදලින් ආවරණය වෙයි. ඊළඟ මුද්‍රණය සඳහා වැඩියෙන් වැය වන මුදල පියවනු ලබන්නේ ධර්මයේ පැවැත්ම පිණිස සැදැහැවතුන් කරන අනුග්‍රහයෙනි. මේ පොත සඳහා ගත් ණය මුදල පියවීමට එසේ අනුග්‍රහය දැක්වූ සැදැහැවතුන්ට වහා කෙලෙස් මල දුරුකර නිවනින් සැනසීමට මේ පින හේතු වේවා.
නාහිමියන්ගේ ජන්ම ශත සංවත්සරයේදී උන්වහන්සේගේ පොත් පැවැත්වීම සඳහා සහාය දුන් දැනට අප අතර නැති කීප දෙනකු සිහිපත් කිරීම යුතුකමකි. කිසියම් සංවිධානයක් නැති යුගයේ පොත් රැකගත් පූජ්‍ය ගොඩිගමුවේ සෝරත හිමි, එකල හා මණ්ඩලය පිහිටවූ පසු (සභාපති වශයෙන්) කටයුතු කළ පූජ්‍ය හේන්ගොඩ කල්‍යාණධම්ම හිමි, භාණ්ඩාගාරිකව සිටි වෛද්‍ය ඒ. ඩී. වී. ජයවර්ධන මහතා, ගත්කතුවර කරුණාසේන ජයලත් මහතා ඒ අතර වෙති. මේ පොත් පෙළ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂකයන්ට යොමු කරමින් අනුක්‍රමණිකාවන් ලියූ පරලෝසැපත් හර්බට් පතිරණ ශූරීන්ට නිවන් සුව අත්වේවා. වත්මන් සභාපති කිරිඹරුවේ ධම්මානන්ද හිමිපාණන් ඇතුළු සාමාජික භවතුන්ගෙන් ලැබෙන සහායත්, හිටපු අමාත්‍යවරයකු වූ ඉන්ද්‍රදාස හෙට්ටිආරච්චි මහතාගෙන් ලැබෙන දිරිමත් කිරීමත් ප්‍රසන්නව මෙහි යෙදීමට අප මෙහෙයවයි.
තෙරුවන් සරණයි !
1997 ජුනි 10 වන දින පොකුණුවිට දී ය.
සී. තනිප්පුලිආරච්චි ලේකම් ශ්‍රී චන්ද්‍රවිමල ධර්ම පුස්තක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය.
සී. තනිප්පුලිආරච්චි, ලේකම්, ශ්‍රී චන්ද්‍රවිමල ධර්ම පුස්තක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය; 1997 ජුනි 10 වන දින පොකුණුවිට දී ය.
ප්‍රස්තාවනා
ඥෙය සාගර පාරගත වූ මහා කාරුණික වූ අප භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ සර්වඥ පද ප්‍රාප්තව ධර්මදූත මෙහෙය සඳහා ප්‍රථම වරට පිටත් කර යවන ලද සැට නමක් වූ මහරහතන් වහන්සේලා ගෙන් කෙනෙකු වූ අස්සජි මහරහතන් වහන්සේ විසින් තමන් වහන්සේ වෙත එළඹ තථාගත යන් වහන්සේ දේශනය කරන ධර්මය කවරේ දැ යි විචාළ උපතිස්ස නම් වූ පිරිවැජි හට
“යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා තෙසං හෙතුං තථාගතො ආහ, තෙසඤ්ච යො නිරොධො එවං වාදී මහාසමණො.”
යනුවෙන් හේතුවෙන් හටගන්නා පඤ්චස්කන්ධ සංඛ්‍යාත නාම රූප ධර්මයන් හට ගැනීමේ හේතුන් හා ඒ හේතුඵල ධර්මයන් ගේ නිරෝධය වූ නිවනත් තථාගතයන් වහන්සේ දේශනය කරන්නාහයි වදාරන ලද්දේය. එයින් දැක්වෙන්නේ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනය කරන ධර්මය හේතුඵල ධර්මයක් බව ය.
බුදුන් වහන්සේ විසින් හේතුඵල දේශනය කර ඇත්තේ ද එක් ක්‍රමයකින් ම නොව ක්‍රම තුනකිනි. ආර්‍ය්‍යසත්‍යය ක්‍රමය ය, ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පාද ක්‍රමය ය, ප්‍රස්ථාන ක්‍රමය ය යන තුන තථාගතයන් වහන්සේ ගේ හේතුඵල දේශනා ක්‍රම තුනය. තථාගතයන් වහන්සේගේ හේතුඵල දේශනා තුන අතුරෙන් ආර්‍ය්‍යසත්‍ය දේශනය කර තිබෙන්නේ සංසාර ප්‍රවෘත්තියේ හේතුව වශයෙන් තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත එක් ධර්මයක් පමණක් දැක්වීමෙනි. ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පාද දේශනයෙහි දැක්වෙන්නේ ද්වාදශාඞ්ගයක් ඇති හේතුඵල පරම්පරා වෙකි. ඒ දේශනා දෙක්හිම තෘෂ්ණාදිය ඵලයට හේතුවන බව පමණ මුත් හේතුවන සැටි දක්වා නැත. තථාගතයන් වහන්සේගේ සර්වාඞ්ග සම්පූර්ණ අති විස්තර හේතුඵල දේශනය ප්‍රස්ථාන මහා ප්‍රකරණය ය.
දේව මනුෂ්‍ය තිරශ්චීන වෘක්ෂ පර්වතාදි වශයෙන් ලොව ඇති සකල සජීවාජීව වස්තූන් ම සෑදී ඇති මූල ධාතු සමූහය වූ චිත්ත චෛතසික රූප යන පරමාර්ථ ධර්ම තුන් කොටස හා නිර්වාණ පරමාර්ථය ද ප්‍රඥප්තිය ද යන මේ සියල්ල මූලභාව ආරම්මණභාව අධිපති භාවාදි ඵලය උපකාර වන ශක්ති විශේෂයන් ගේ වශයෙන් හේතුප්‍රත්‍යය ආරම්මණප්‍රත්‍යය අධිපතිප්‍රත්‍යය යනාදීන් කොටස් සූවිස්සකට බෙද නැවත පරමාර්ථ ධර්මයන් කුශලාකුශල අව්‍යාකෘතාදි වශයෙන් කොටස් සසැටකට හා හේතු නහේතු ආදි වශයෙන් කොටස් දෙසියයකටද බෙද කුශලාදි ධර්මයන්ට ඒ ඒ ශක්ති විශේෂවලින් ප්‍රත්‍යය වන සැටිත් ප්‍රත්‍යය නොවන සැටිත් දැක්වීම් වශයෙන් ප්‍රස්ථාන ප්‍රකරණය දේශිතය.
මේ ප්‍රකරණය සේ ගැඹුරුවූ ද විශාලවූ ද තවත් ග්‍රන්ථයක් ලෝකයෙහි නැත්තේ ය. මේ ලොව ඇති ග්‍රන්ථරාජයා ය. දැනට සිංහල අකුරෙන් මුද්‍රණය වී ඇති පට්ඨාන මහාපකරණ පාලිය පිටු 1456 කින් යුක්තය. එපමණ පිටු ගණනක පට්ඨාන පකරණය මුද්‍රණය කළ හැකිවී තිබෙන්නේ අගමුල පමණක් දැක්වීම් වශයෙන් ද විස්තර කළ යුතු ක්‍රමය පමණක් වචන ස්වල්පයකින් දැක්වීම් වශයෙන් ද පොත්වල ලිවිය හැකි පරිදි භික්ෂූන් විසින් දැරිය හැකි පරිදි කෙටිකර තිබෙන බැවිනි. එසේ කෙටිකර ඇති තැන් සම්පූර්ණ කර ප්‍රස්ථාන ප්‍රකරණය පත්වල ලියත හොත් එයට කඩදසි පිටු කෝටියක් වුව ද ප්‍රමාණ නොවේ.
අනන්ත නය ඇත්තා වූ මේ ප්‍රකරණය නය සාගරයෙකි. මහාගතිම්බය තිස්සදත්ත තෙරුන් වහන්සේ මහබෝ වඳිනු පිණිස නැවකින් දඹදිව යන්නාහු මහසයුරේදී නැවේ උඩතට්ටුවේ සිට සාගරය දෙස බැලූහ. උන් වහන්සේට සාගරයේ එතරක් හෝ මෙතරක් නොපෙනිණි. සිවුදිගින්ම මහ හඬ නගා බිඳී බිඳී යන රළ නිසා හටගන්නා සුදු පෙණින් වැසී ගිය රිදීපටක් සේ දිලෙන සාගර ජලයම පෙනිණ. ඉක්බිති උන්වහන්සේ මහාසාගරයේ රළ වේගය බලවත් ද ප්‍රභේද විසින් ප්‍රකරණ සූවිස්සක් වන සමන්ත පට්ඨාන පකරණයේ නය මුඛය බලවත් දැයි සිතූහ. සිතන්නා වූ උන්වහන්සේට උඩ යට දෙකින් හා සිවුදිගිනුත් මේ මහාසාගරයේ පරිච්ඡේදයක් ඇත්තේය. අනන්ත නය සමන්වාගත ප්‍රස්ථාන මහා ප්‍රකරණයේ පරිච්ඡේදයක් නො පෙනේය යි බලවත් ප්‍රීතියක් ඇතිවිය. උන්වහන්සේ එතැනම හිඳ ඒ ප්‍රීතිය විෂ්කම්භනය කොට විදසුන් වඩා සව් කෙලෙසුන් නසා රහත් වූහ.
බුදුරැස් විහිදීම
තථාගතයන් වහන්සේ බෝධිමූලයේ අපරාජිත පර්‍ය්‍යඞ්කයෙහි වැඩහිඳ සම්‍යක් සම්බෝධි සමධිගමය කොට “මේ ධර්මය සොයන්නට පටන් ගත් මා හට චතුරසංඛ්‍ය කල්පලක්ෂයක් ඉක්ම ගියේ ය. මම මේ පර්‍ය්‍යඞ්කයෙහි හිඳ මතු කිසිකලෙක හිස ඔසවා නො එන පරිදි එක් දහස් පන්සියයක් කෙලෙස් සතුරන් පරදවා පළවා හැර එතෙක් කල් සොයමින් සිටි ධර්මය ප්‍රතිවේධ කෙළෙමි” යි මහත් සොම්නසට පැමිණ ලොවුතුරා බුදු වුවද එම අස්නෙන් නො නැඟී සම්‍යක් සම්බෝධිය පිණිස බැඳගත් පර්‍ය්‍යඞ්කය නොබිඳ අනේක සමවත්වලට සමවදිමින් දහම් රස විඳිමින් නිවන් සුව විඳිමින් සතියක් ඒ අසුනෙහිම වැඩහුන් සේක. බුදුවීමෙන් අට වන දිනයෙහි ඒ අසුනෙන් නැඟිට එයින් මඳක් ඈත්ව “මෙය මාවිසින් සාරාසංඛ්‍යකල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලෙහි රැස්කළ පාරමිතා කුශලයන් ගේ ඵල ලැබූ තැනය” යි වැඩහුන් තැනට හා මහබෝරුකටත් ගරුකිරීමක් වශයෙන් එදෙස බලාගත් වනම ඇසිපිය නොහෙලාම සතියක් සිටගෙන ම හුන්සේක. පර්‍ය්‍යඞ්කයට උතුරු දිග වූ ඒ ස්ථානය අනිමිස චෛත්‍ය නම් විය. ඉක්බිති ඒ සිටිතැනටත් පර්‍ය්‍යඞ්කයටත් අතරෙහි නැගෙනහිරට හා බස්නාහිරට දික්ව පිහිටි රුවන් සක්මනෙහි සක්මන් කරමින් සතියක් කල් යැවූ සේක.
දින එක් විස්සක් ඉක්ම ගියේ ය. ඒ එක් දිනකදීවත් තථාගත ශරීරයෙන් රැස් නොවිහිදිණ. සතරවන සතිය පැමිණි කල්හි මහබෝමැඩින් බස්නාහිර උතුරු දෙදිගට අතර රතනඝරයෙහි වැඩහිඳ අභිධර්මය මෙනෙහි කරන්නට පටන්ගත් සේක. උන් වහන්සේ ධම්මසඞ්ගණී විභඞ්ග ධාතුකථා පුග්ගලපඤ්ඤත්ති කථා වත්ථු යමක යන ප්‍රකරණ සය පිළිවෙළින් මෙනෙහි කොට පට්ඨාන මහාපකරණයට බැස “හෙතුපච්චයො ආරම්මණ පච්චයො අධිපති පච්චයො” යනාදීන් ධර්මය මෙනෙහි කරන්නට පටන්ගත් සේක. උන්වහන්සේ විසින් පළමුව මෙනෙහි කළ ප්‍රකරණ සය කුඩා බැවින් සර්වඥතාඥානය රිසිසේ පවත් වන්නට ඒ ප්‍රකරණ ප්‍රමාණ නො වී ය. අනන්ත ක්‍රම ඇති අති විශාල වූ පට්ඨාන මහාපකරණය තථාගතයන් වහන්සේට තමන්වහන්සේ ගේ සර්වඥතාඥානය හැසිර වීමට ඉඩ ඇති ස්ථානය විය. පට්ඨාන ප්‍රකරණයට අයත් ඉමක් කොණක් නැති පරම සූක්ෂම ධර්මයන්හි රිසි සේ සර්වඥතාඥානය හසුරුවන්නට තථාගතයන්වහන්සේ ගේ සිත අතිශයින් පහන් විය. ඒ ප්‍රසන්න සිතින් උපදවන රූපද ඒවා නිසා තථාගතයන් වහන්සේ ගේ ශ්‍රී ශරීරය ද පැහැපත් විය. තථාගතයන් වහන්සේගේ කෙස් ලොම්වලින් හා නෙත්‍රයන් ගෙන් ද නිල්වන් රැස් දහර නික්මෙන්නට විය. එකෙනෙහි ඒ රශ්මීන් නිසා අහස නිල් මල් නිල් කොඩි නිල් වියන් වලින් වැසීගියාක් මෙන් විය. සමින් හා ඇස්වල ඇතැම් තැනකින් ද රන්වන් රැස් දහර නික්මෙන්නට විය. ඒ රැස් නිසා ලෝක කුහරය රන්මල් රන්සුණු රන්වන් මල් විසුරුවා හැරි කලෙක මෙන් කහ පැහැයෙන් බබලන්නට විය. ලේමස්වලින් හා ඇස්වල රතු තැන්වලින් රතු රැස්දහර නික්මෙන්නට විය. ඒවායින් ලෝක ධාතුව රත්පැහැයෙන් බබලන්නට විය. ඇටවලින් හා දත්වලින් ද ඇස්වල සුදු තැන්වලින් ද සුදු රැස් දහර නික්මෙන්නට විය. එයින් ලෝකධාතුව සුදු පැහැයෙන් බබලන්නට විය. ශ්‍රී ශරීරයේ ඒ ඒ තැන්වලින් මාඤ්ජෙට්ඨක ප්‍රභාශ්වර රශ්මීහු ද නික්මෙන්නට වූහ. පට්ඨාන මහාපකරණයා ගේ විශිෂ්ටත්වය මේ බුදු රැස් විහිදීමෙන් ද තේරුම් ගත හැකි ය.
පට්ඨාන පකරණ සන්නය සම්පාදනය කිරීම
පට්ඨාන මහා පකරණ පාලිය කියවා එයින් ප්‍රයෝජනයක් ලබනු තබා එහි සැටිවත් කිසිවකුට තේරුම් ගත නොහැකිය. පාලි භාෂාව දතහොත් බුදු දහම දත හැකිය. යන හැඟීමක් බොහෝ දෙනෙකුට ඇතත් එය මුලාවෙකි. පාලිය කොතෙක් දතුවකුට වුවද පාලි දැනීමේ බලයෙන් මේ ප්‍රකරණය තේරුම් ගත නො හැකිය. කොතෙක් පාලි දතුවකු විසින් වුව ද පට්ඨාන පකරණය තේරුම් ගනු කැමති නම් අභිධර්මය දතුවකුගෙන් උගත යුතුමය. සන්නයක් නැති කල්හි එය ගුරුවරයකුගෙන් ඉගෙනීමද අපහසු ය. ඒ බව දත් අපෙන් අභිධර්මය උගත් කාන්තාවක් ඇතුළු බොහෝ දෙනකුගේ ඉල්ලීම පරිදි අපවිසින් මේ ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කරන ලදී.
පට්ඨාන පකරණය ඉතා ගැඹුරු ඉතා විශාල ග්‍රන්ථයක් වුව ද එහි වචන ඇත්තේ සුළු ගණනෙකි, එබැවින් පට්ඨානය ගැන දැනුම නැති පාලි භාෂාව දත් කෙනකුට වැඩි අපහසුවක් නැතිව පට්ඨාන පාලියට පදයෙන් පදය අර්ථ දෙන සන්නයක් නම් සැපයිය හැකිය. එය සිංහලට ද පෙරලිය හැකි ය, එහෙත් එබඳු සන්නයකින් හෝ පරිවර්තනයකින් සිදුවන අර්ථයක් නම් නැත. එබඳු සන්නයකින් හෝ පරිවර්තනයකින් පට්ඨානය ඉගෙනගන්නකුට ලැබිය හැකි අල්පමාත්‍ර ප්‍රයෝජනයකුදු නැත. පට්ඨානපකරණයට සන්නයක් සැපයිය යුත්තේ ඒ ප්‍රකරණය උගත යුතු ක්‍රමයට ය. පට්ඨානයට සැපයිය යුතු සන්නය කෙබඳු විය යුතු ද යනු මේ සන්නය කියවීමෙන් තේරුම් ගත හැකි වනු ඇත. මේ ප්‍රකරණය ශිෂ්‍යයනට උගත හැකි වන පරිදි උගතයුතු ක්‍රමය දැක්වෙන සන්නයක් එයට සැපයීම නම් ඉතා දුෂ්කර කරුණෙකි. අනික් පොත්වලට සන්න සපයන්නාක් මෙන් අටුවා ටීකා ආශ්‍රයෙන් මෙය නො කළ හැකි ය. අතීතයේ පටන් පැවතෙන පට්ඨානපකරණය උගැන්වීමේ ක්‍රමයක් ඇත්තේ ය. අප රටේ ඒවා ලියා තැබූ පොත් අද කොතැනකවත් දක්නට නැත. සතුරු උවදුරුවලින් අප රටේ කලින් කල ඇතිවුණු ශාසන විනාශවලදී අප රටේ තුබූ ඒ පොත් නැතිවී යන්නට ඇත. බුරුමයේ වනාහි අභිධර්මය උගැන්වීමේ පෞරාණික ක්‍රමය හා පොත පත ද අදත් පවතී. අපට මේ පට්ඨාන සන්නය සැපයිය හැකිවූයේ බුරුමයේ අදත් ඒ උගැන්වීම් ක්‍රමය පවත්නා නිසා ය, මෙය අප විසින් සපයන ලද්දේ බුරුම පට්ඨාන සන්නය හා පට්ඨානය පිළිබඳවූ තවත් බුරුම පොත් ඇසුරු කිරීමෙනි. මෙහි ඇත්තේ අප විසින් අමුතුවෙන් උපදවන ලද්දක් නොව පෙර පටන් ආචාර්‍ය්‍ය පරම්පරාවෙන් පැවත ආ උගැන්වීම් ක්‍රමය ය.
ද්විතීය සංස්කරණය හා මුද්‍රණය
ඉතා ගැඹුරු වූද ඉතා විශාල වූද මේ ප්‍රකරණයට එකවරකදීම සර්වාකාර පාරිශුද්ධියක් ඇති සන්නයක් නො සැපයිය හැකිය. පට්ඨානයට සන්නයක් සැපයීමේ ඇති දුෂ්කරත්වය කෙසේ කිවද පට්ඨානය නොදන්නවුන් හට වැටහෙන්නේ නොවේ. මේ පට්ඨාන පකරණය ලොවුතුරා බුදුවරයන්ගේ නුවණට පමණක් ගැලපෙන සෙස්සනට අවිෂය ග්‍රන්ථයකි. එහි ඇත්තේ නුවණ මඳ අප වැනි අයට හිසරදය ඇති කරන විද්‍යාවකි. මේ සන්නයෙහි ඇති සෑම වචනයක් ම සෑම කරුණක් ම තවත් කරුණු සිය ගණනකට තුඩු දෙන තවත් කරුණු සිය ගණනක් හා සම්බන්ධය ඇති ඒවා ය. එබැවින් මේ සන්නය ලිවීමේදී සෑම වචනයක්ම සෑම කරුණක් ම ලියන්නට සිදුවූයේ තවත් සිය ගණන් කරුණු දෙස බලාගෙන ඒවාටද විරුද්ධ නොවන පරිදිය., නිරතුරුවම සිහියෙන් යුක්තවිය නොහෙන බැවින් එසේ කිරීමේ දී තැනින් තැන යම් යම් අඩුපාඩු හා වැරදිත් ඇතිවිය හැකි ය. මෙය සම්පූර්ණයෙන් ශුද්ධත්වයට පැමිණීමට නම් නැවත නැවත පරීක්ෂා කොට කීපවාරයක් සංස්කරණය කළ යුතු ය. එහෙත් මේ විශාල ග්‍රන්ථය නැවත නැවත කීපවාරයක් කියවා පරීක්ෂා කිරීමට අපට කලක් නැත. සෝමාවති මුනසිංහ මැතිනිය විසින් පළමුවෙනි වරට මුද්‍රණය කරවූ පට්ඨාන සන්නය අප විසින් ලියන ලද මුල් කොපිය ය. සංස්කරණය සඳහා එය නැවත පරීක්ෂා කිරීමට අවස්ථාවක් අපට නො ලැබිණි. පළමුවර පොත මුද්‍රණය කරවූ අප ශිෂ්‍යාවක් වූ සෝමාවති මුනසිංහ මැතිනිය ඒ පොත නැවත නැවත පරීක්ෂා කර බලා සංස්කරණය කළ යුතු තැන් අපට සලකුණු කරදෙන ලදි. ඒ තැන් අප විසින් පරීක්ෂාකර සංස්කරණය කරන ලදී. එබැවින් මේ ද්විතීය මුද්‍රණය ප්‍රථම මුද්‍රණයට වඩා ශුද්ධ බව කිය යුතු ය. මේ පොත පළමුවෙන් මුද්‍රණය කරවීමේදී ඒ සඳහා ගෙන්වා තුබූ කරදසි අවසන් වී යාම නිසා එයට ඇතුළත් කරන්නට නුපුළුවන් වී ඉතිරිව තුබූ කොටසක් ද මේ දෙ වන මුද්‍රණයට ඇතුළත් කර ඇත්තේය. එබැවින් මේ පොත පළමු මුද්‍රණය කරවූ පොතට පිටු 84 කින් වැඩි බව ද සැලකිය යුතු ය.
මේ ග්‍රන්ථය දෙවන වරට මෙසේ මුද්‍රණය කරවන ලදුයේ කොළඹ මෙට්ලන්ඩ් ක්‍රෙසන්ට් මාවතේ පෙනන්ලොප් නමැති මන්දිරයෙහි වෙසෙමින් සිය ධනයෙන් බොහෝ ලෝසසුන් වැඩ කරන සැදැහැවත් බෞද්ධ කාන්තාවක් වූ සෝමාවති හේවාවිතාරණ මැතිනිය විසිනි. ඇය විසින් මෙය මුද්‍රණය කරවන ලදුයේ ඇගේ පියාණන් වූ නිධනප්‍රාප්ත සද්ගුණවත් දොන්. තියදෝරිස් වික්‍රමසිංහ ගුණතිලක හල්ලල රාලහාමිට හා ආදරණීය මැණියන් වූ පරලෝ සැපත් ඇනා දිම්ටි මනම්පේරි මැතිනියට ද ආදරණීය සහෝදරයකු වූ ඇඩ්වින් වික්‍රමසිංහ ගුණතිලක මහතාට ද සිය ධනයෙන් ත්‍රිපිටක මුද්‍රණයක් පිහිටවීම් ආදියෙන් බොහෝ ලෝ සසුන් වැඩ කොට ස්වර්ගප්‍රාප්ත ඇගේ ආදරණීය ස්වාමිපුරුෂයා වූ සයිමන් ඇලෙක්සැන්ඩර් හේවාවිතාරණ මහතාට ද මේ පින අනුමෝදන් කරවනු පිණිස මේ අගනා දහම් පොත මුද්‍රණය කරවීමේ කුශලයෙන් සෝමාවති හේවාවිතාරණ මැතිණිය හා පරලෝ සැපත් එතුමිය ගේ ඥාතීහු බුද්ධාදි මහෝත්තමයන් විසින් පැමිණ වදළ පරමසුන්දර සර්වකාලික ලෝකෝත්තර නිර්වාණයට පැමිණෙත්වා.
මෙම මුද්‍රණයේදී අභිධර්මාචාර්‍ය්‍ය බෙන්දළුවේ ධීරානන්ද ස්ථවිරයන් විසින් ශෝධ්‍යපත්‍රාවලෝකනය කරදීමෙන් මේ සත්කෘත්‍යයට සහාය වූ බව ද මතක් කරමු.
චිරං තිට්ඨතු සද්ධම්මො
මීට, ශාසනස්ථිතිකාමී රේරුකානේ චන්ද්‍රවිමල මහාස්ථවිර
2499/1955 දෙසැම්බර් මස 9 වෙනි දින පොකුණුවිට ශ්‍රී විනයාලංකාරාරාමයේදීය.
රේරුකානේ චන්ද්‍රවිමල මහාස්ථවිර, පොකුණුවිට ශ්‍රී විනයාලංකාරාරාමයේදී, 2499/1955 දෙසැම්බර් මස 9 වෙනි දින
පට්ඨාන මහා පකරණය සැකෙවින් දැක්වීම.
පට්ඨාන මහා පකරණය වනාහි ලෝකයේ ඇති විශාල ම පකරණය ය, එහි කොණක් නො දැකිය හැකි ය. එ බැවින් එය අනන්ත නයසමන්නාගත සමන්ත පට්ඨාන මහා පකරණය යි කියනු ලැබේ. එය පොත්වල ලියා තිබෙන්නේ පෙය්‍යාල ක්‍රමයෙනි. පොත් වල ලියැවී ඇති ප්‍රමාණයෙන් එය බණවර දෙසිය සතළිස් දෙකකි. ප්‍රකරණය අති විශාල වුව ද එහි වචන ඇත්තේ සීමා සහිත ගණනෙකි.
“හෙතුපච්චයො ආරම්මණපච්චයො” යනාදි ප්‍රත්‍යයපද සූ විස්ස ය, “කුසලා ධම්මා අකුසලා ධම්මා අබ්‍යාකතා ධම්මා” යනාදි ධම්මසඞ්ගණී පකරණයෙහි දැක්වෙන තිකමාතිකා පද ස සැට ය.,”හෙතු ධම්මා න හෙතු ධම්මා” යනාදි දුකමාතිකා පද දෙසිය ය යන මේ පද දෙසිය අනූව පට්ඨාන මහා පකරණයේ මූල පදයෝ ය. ඒ මූලපදයන් හා තවත් නාමපද ක්‍රියාපද ස්වල්පයක් යොද පට්ඨාන පකරණය දේශනය කර තිබේ.
මේ පට්ඨාන පකරණය පච්චයවිභඞ්ගවාරය ය, මහාවාරය ය යි කොටස් දෙකකින් යුක්ත ය. එයින් පච්චය විභඞ්ගවාරය පළමු කොට දේශනය කර තිබේ. එය සූවිසිප්‍රත්‍යයන් පිළිබඳ සාමාන්‍ය විස්තරයෙකි. මාතිකා නික්ඛෙපවාරය යනු ද එයට නමෙකි. එය පට්ඨාන මහා පකරණයට පිවිසීමේ දොරටුවක් වැනි ය.
මහාවාරය පට්ඨාන සූවිස්සකින් යුක්ත ය. එයින් එක් එක් පට්ඨානයක්, අතිවිශාල ප්‍රකරණයෙකි. පට්ඨාන සූවිස්ස මෙ සේ දත යුතු. මේ ප්‍රකරණයෙහි අනුලෝම නය ය, පච්චනීය නය ය, අනුලෝම පච්චනීය නය ය, පච්චනීයානුලෝම නය ය යි මහා නය සතරක් ඇත්තේ ය. ඒ මහා නය සතර ධර්මපද විෂයෙහි ද ප්‍රත්‍යය පද විෂයෙහි ද ලැබේ.
“කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතු පච්චයා” යනාදීන් පද ඇති සැටියට ම ගෙන දේශනය කිරීමේ ක්‍රමය අනුලෝම නම් වේ. “න කුසලං ධම්මං පටිච්ච න කුසලො ධම්මො” යනාදීන් පදයන් ගේ පූර්වයෙහි නකාරය යොද දේශනය කිරීමේ ක්‍රමය පච්චනීය නය නම් වේ. “කුසලං ධම්මං පටිච්ච න කුසලො ධම්මො” යනාදීන් පශ්චිම පදය නකාරයෙන් යුක්තකොට දේශනය කිරීමේ ක්‍රමය අනුලෝම පච්චනීය නම් වේ. “න කුසලං ධම්මං පටිච්ච අකුසලො ධම්මො” යනාදීන් ආදිපදය නකාරයෙන් යුක්ත කොට දේශනය කිරීමේ ක්‍රමය පච්චනීයානුලෝම නම් වේ.
තිකපට්ඨානය ය, දුකපට්ඨානය ය, දුකතිකපට්ඨානය ය, තිකදුකපට්ඨානය ය, තිකතිකපට්ඨානය ය, දුකදුකපට්ඨානය ය යි පට්ඨාන සයෙකි.
තිකපදයන් මූලපද කොට දේශිත පට්ඨානය තිකපට්ඨාන නම්. දුක පදයන් මූලපද කොට දේශිත පට්ඨානය දුකපට්ඨාන නම්. තික පදයන් ගේ පූර්වයෙහි දුකපද යෙදූ මූලපදයන් ගේ වශයෙන් දේශිත පට්ඨානය දුකතිකපට්ඨාන නම්. දුක පදයන් ගේ පූර්වයෙහි තිකපද යෙදූ මූලපදයන් ගේ වශයෙන් දේශිත පට්ඨානය තිකදුකපට්ඨාන නම්. තික පද තිකපදයන් හා යෙදූ මූලපද ඇති පට්ඨානය තිකතික පට්ඨානය නම්. දුකපද දුකපදයන් හා යෙදූ මූලපද ඇති පට්ඨානය දුකදුක පට්ඨාන නම්. මේ පට්ඨාන සය දේශනය කර තිබෙන්නේ ඉහත කී මහා නය සතරෙනි.
ඒ බැවින් අනුලෝම තික පට්ඨානය ය, අනුලෝම දුකපට්ඨානය ය, අනුලෝම දුකතිකපට්ඨානය ය, අනුලෝම තිකදුකපට්ඨානය ය, අනුලෝම තිකතිකපට්ඨානය ය, අනුලෝම දුකදුකපට්ඨානය ය යි අනුලෝම නයයෙහි පට්ඨාන සයෙකි. පච්චනීය නයාදි ඉතිරි නයත්‍රයා ගේ වශයෙන් ද පට්ඨාන සය බැගින් වේ. සියල්ල පිඩු කළ කල්හි නය සතර ගේ වශයෙන් පට්ඨාන සූවිස්සක් වේ.
සූවිසි පට්ඨානයන් අතුරෙන් “කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා” යනාදීන් දේශිත පට්ඨානය අනුලෝම තිකපට්ඨානය ය.
“හෙතුං ධම්මං පටිච්ච හෙතු ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා” යනාදීන් දේශිත පට්ඨානය අනුලෝම දුක පට්ඨානය ය.
“හෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච හෙතු කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා” යනාදීන් දේශිත පට්ඨානය අනුලෝම දුකතිකපට්ඨානය ය.
“කුසලං හෙතුං ධම්මං පටිච්ච කුසලො හෙතු ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා” යනාදීන් තිකදුක මිශ්‍රණයෙන් දේශිත පට්ඨානය අනුලෝම තිකදුකපට්ඨානය ය.
“කුසලං සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච කුසලො සුඛාය වේදනාය සම්පයුත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා” යනාදීන් දේශිත පට්ඨානය අනුලෝම තික තික පට්ඨානය ය.