සම්මෝහවිනෝදනි අත්ථයෝජනා - ඤාණකිත්ති හිමි.pdf

සම්මෝහවිනෝදනී අත්ථයෝජනාව යනු අභිධර්ම පිටකයේ දෙවන ග්‍රන්ථය වන විභංග ප්‍රකරණයට අටුවාචාරී බුද්ධඝෝෂ හිමියන් විසින් රචිත සම්මෝහවිනෝදනී අටුවාව විස්තර කෙරෙන ප්‍රකට පාලි ටීකා ග්‍රන්ථයකි (අත්ථයෝජනාවකි). මෙය බුරුම/සියම් සම්ප්‍රදායට අයත් ඤාණකිත්ති මහාථෙරයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද්දකි.

සියම් රජතුමා (චූලාලංකාර රජු) විසින් ලක්දිව ධර්ම ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය උදෙසා එවන ලද පුස්කොළ පිටපත් ඇසුරින්, කොඩගොඩ පඤ්ඤාසේඛර හිමියන්ගේ සංස්කාරකත්වයෙන් සහ ඊ. ආර්. ගුණරත්න මුදලිතුමාගේ අනුග්‍රහයෙන් මෙම කෘතිය මුද්‍රණය කොට ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

අභිධර්ම විභංග අටුවාවේ අන්තර්ගත ගැඹුරු පද විග්‍රහ හා අර්ථ නිරූපණ ඛන්ධවිභංගයේ සිට ධම්මහදයවිභංගය දක්වා වූ සියලු කොටස් ඔස්සේ මෙහි මනාව විස්තර කෙරේ. බුද්ධ වර්ෂ 2436 (ක්‍රි.ව. 1893) දී කටලුවේ ලංකෝපකාර මුද්‍රණාලයේදී ඩී. පී. කන්දම්බි මහතා විසින් මුද්‍රණය කරවා ඇත.

PREFACE

The present treatise is an Exegesis of the Sammohavinodani, the Commentary of the Vibhanga, the second of the Seven books of the Abhidhamma, and has been printed in succession to the Exegesis of the Atthasâlini.

In the preface to that work, we recorded briefly the circumstances under which these Manuscripts were despatched to Ceylon by the present King of Siam.

We trust that this work will be as equally useful as the Exegesis of the Atthasalini already published, and that it will aid students of Pâli in their studies and researches.

K. Pannasekhara.
A. B. 2436

දැන්වීමයි.

අභිධර්ම සම්මෝහවිනෝදනී අත්ථයෝජනාව නම්, අභිධර්ම පෙළ පොත් වහන්සේලා හත අතුරෙන් දෙවෙනි විභංග පෙළට කරණලද “සම්මෝහවිනෝදනී” නම් අටුවාවේ පදයෝජනාදි විස්තර ගැඹුරු පද විග්‍රහාදියෙන් යුක්ත අභිධර්මපදය ඉගෙනීමට අත්‍යුපකාර පොත් වහන්සේ නමකි. මේ අත්ථයෝජනා පොත් ගැන කියයුතු කරුණු පළමු මුද්‍රිත අත්ථයෝජනා දැන්වීමේදී කියා ඇත. මේ පොතත් සියම් මහ රජතුමන් විසින් ලංකාවාසීන්ගේ ප්‍රයෝජනයට එවන ලදින්, මීට මුදල්ද අඳි අනිකුත් හිඟවුන අකුරු ආදී ඒ ඒ උවමනාද ගෙන්වාදී ආදියෙන්ද මූලාධාරවූ ගාල්ලේ ඇඩ්මන්ඩ් ගුණරත්න කොළඹ රජවාසල මුදලිමන්ත්‍රීශ්වර උතුමන් ප්‍රධාන මෙහිම යොදනු ලබන අය කොළඹණයෙහි පේන භවතුන්ගේ මුදල් වියදමින් මුල සම්මතය ලෙස පොත් කොටස් 110 ට නියම කරණලදුව, පොත් 1100 ක් මුද්‍රණය කර නිමද්දාහුය. මේ පොත පළමු මුද්‍රිත පොතට වඩා කම්බාත් කලාප තුණක් වැඩිය. මේ පොතත් සිංහලට පිටපත්කිරීමට රුපියල් හතලිස් ගණනක් වියදම්විය. එහෙත් පළමු මුද්‍රිත පොතේ පිටු පේලි ගණනට වඩා පිටකට තුන් පේළි බැගින් වැඩිකරද මේ පොත මුද්‍රණය කළබැවින් පෝර්ම 33 කින් නිමවී පරිච්ඡේද ආදී තවත් පෝර්ම තුනකින් පමණද යුක්තවිය.

තවද ඇතැම් භවතුන් කලින් අයකොටස් බාරදුන් නමුත් වැඩිදෙනෙක්ගෙන් එකවර මුදල් නොලැබුණායින් දෙවරකට කඩදාසි ආදිය යන්ට සිදුවීමෙන් සහ අකුරු හිඟවී ඒවා ගෙන්වාගන්නාතුරුද තවත් අසනීප අනවකාශකම් අතරතුර පැමිණීමෙන්ද, අතිරේක සංවත්සරයක් පමණ මුද්‍රණයට කල්ගතවිය. මින් වැඩි අමාරුකම් නොපැමිණ මෙහි දායක භවතුන්ට සම්පූර්ණ පොත් දෙන්ට ලැබුන එක දැනට මහත් ප්‍රීතියකි. ඇතැම් භවතුන් මේ පොත ගැනෙන් වචනදුන් තාරවින්ද, නැවතීමෙන් කන්තෝරු වියදම් ගැන අමාරුකමුත් පැමිණ තිබෙයි. එබැවින් දායකවරුන් නොලැබීමෙන් ඉතුරුවෙන පොත් රුපියල් (10) දශයකට හතරක් බැගින් අප කන්තෝරුවෙන් මින්මතු ලබාගතහැකිවේ.

මේවගට කල්පාරම්භවූ අත්ථයෝජනා මුද්‍රාංකන සමාගමේ මුදල් භාණ්ඩාගාරික සහ ලංකෝපකාර කන්තෝරුවේ ප්‍රධාන කලමනාකාර තැන්පත්

D. P. Kandamby.
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1892 අගෝස්තු මස 1 වෙනි දිනදීය.

ජානාපනං

බ්‍රහ්මිඤ්ජ දෙවිඤ්ජ නරිඤ්ජ සෙසෙ නිස්සෙස සත්තෙහිභිවන්දනීයාං. බුද්ධංභිධම්මං හදයෙ නිධාය ජානාපනං ත්‍ථීති ලිඛීයතෙත්‍ථං.

ඉති ගාථාදිපඤ්චකපටිපාටිවසෙන අභිධම්මාධිකණ්ඩොපනිරොහණමාරබ්භ විත්ථාරවිඤ්ඤාපනං පඨමං මුද්දිත අත්ථසාලිනී අත්ථයෝජනායාදීම්හි දස්සිතං. තතොපනිධිවිසෙසත්‍ථමෙතං ලිඛීයති.

කාව පන ‘සම්මොහවිනොදනී අත්ථයෝජනා’ නාම?

යො සො චතුසච්චදෙසො බුද්ධො භගවා සක්‍යසීහො ඉතො ඡප්පඤ්ඤාසුත්තර චතුසතාධික වස්සානං පුබ්බෙ ධරමානො දෙවපුරෙ අභිධම්මපිටකං දෙසෙන්තො තදන්තොගධං යං ඛන්ධවිභංගාදීහි අට්ඨාරසහි විභංගෙහි පතිමණ්ඩිතං විභංගප්පකරණං දුතියං දෙසෙසි. තස්සා විභංගප්පකරණපාළියා යුත්තිපූරෙසු අත්ථෙසු සම්මොහවිනොදනත්‍ථං සම්මොහවිනොදනී නාම අට්ඨකථා බුද්ධඝොස මහාථෙරෙනෙව කතා. තායට්ඨකථාය පදයොජනාදීනි ගම්භීරත්ථපදානං නිබ්බචනාදීනි විත්ථාරතො දස්සෙන්තෙන ඉමිස්සෙව අත්ථයෝජනාය පරියොසානෙ දිස්සමානනාමෙන ඤාණකිත්ති නාමධෙය්‍යෙන ථෙරවරෙන යා අත්ථයෝජනා කතා. අයඤ්හි සම්මොහවිනොදනී අත්ථයෝජනා නාම හොති. සා අභිධම්මෙ දුතියත්ථයෝජනා ඉමිස්මිං වාරෙ සම්මතෙන මුද්දිතා.

තස්සාදිම්හි (1) පඨමපිට්ඨිමූලපන්තිතොපට්ඨාය චතුත්ථපිට්ඨිකා චතුබ්බිධාලෝචනා. (2) තතො යාව චතුවීසතිපිට්ඨිකා ඛන්ධවිභංගට්ඨයොජනා. (3) තතො යාව එකතිංසතිපිට්ඨිකා ආයතනවිභංගට්ඨයොජනා. (4) තතො යාව පඤ්චතාළීසපිට්ඨිකා ධාතුවිභංගට්ඨයොජනා. (5) තතො යාව ජසත්තතිපිට්ඨිකා සච්චවිභංගට්ඨයොජනා. (6) තතො යාව එකුනාසීතිපිට්ඨිකා ඉන්ද්‍රියවිභංගට්ඨයොජනා. (7) තතො යාව දුවත්තාළීසාධිකසතධිකපිට්ඨා පටිච්චසමුප්පාදවිභංගට්ඨයොජනා. (8) තතො යාව චාසීත්‍යාධිකසතධිකපිට්ඨා සතිපට්ඨානවිභංගට්ඨයොජනා. (9) තතො යාව පඤ්චාසීත්‍යාධිකසතධිකපිට්ඨා සම්මප්පධානවිභංගට්ඨයොජනා. (10) තතො යාව ඡාසීත්‍යාධිකසතධිකපිට්ඨා ඉද්ධිපාදවිභංගට්ඨයොජනා. (11) තතොයාව එකුනනවුත්‍යාධිකසතධිකපිට්ඨා බොජ්ඣංගවිභංගට්ඨයොජනා. (12) තතො යාව

නවුත්‍යාධිකසතධිකපිට්ඨා මග්ගවිභංගට්ඨයොජනා. (13) තතො යාව අට්ඨාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා ඣානවිභංගට්ඨයොජනා. (14) තතොයාව දසාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා අප්පමඤ්ඤාවිභංගට්ඨයොජනා. (15) තතො යාව එකාදසාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා සික්ඛාපදවිභංගට්ඨයොජනා. (16) තතො යාව තෙරසාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා පටිසම්භිදාවිභංගට්ඨයොජනා. (17) තතො යාව තාළීසාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා ඤාණවිභංගට්ඨයොජනා. (18) තතො යාව එකුනසට්ඨීසාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා ඛුද්දකවත්ථුවිභංගට්ඨයොජනා. (19) තතො යාව එකසට්ඨාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා ධම්මහදයවිභංගට්ඨයොජනා. (20) තතො යාව තෙසට්ඨාධිකද්වසතධිකපිට්ඨා අත්ථයෝජනාකත්තුනො නාමදස්සනා අට්ඨකථාපරියොසානාය ගාථායොජනාදිකා ආනිසංසාපාඨාති එවමෙත්ථ සංඛෙපතො විභාගො දස්සිතබ්බො.

යෙ පනෙත්ථ භොන්තො පමාදං පස්සන්ති සබ්බෙ සහන්තු උපුණ්ණං අත්තත්‍ථ පරත්‍ථ හිතාය පටිපජ්ජන්තුති.