විභඞ්ග අටුවා සන්නය - මොරටුවේ මේධානන්ද හිමි.pdf

විභඞ්ග අටුවා සන්නය යනු අභිධර්ම පිටකයේ දෙවන ප්‍රකරණය වූ විභඞ්ගප්‍රකරණයේ අට්ඨකථාව වන සම්මෝහවිනෝදනියට (විභඞ්ග අටුවාවට) සිංහලෙන් ලියන ලද සන්නයකි. මෙය මොරටුවේ මේධානන්ද මහා ස්වාමින් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද අතර, කහඳාමුවදොර චන්ද්‍රකීර්ති ශ්‍රී පියරතන මහා ස්වාමින් වහන්සේ සංස්කරණ කටයුතුවලට සහාය වූ බවත්, රංජන් නිවසේ ප්‍රනාන්දු මහතා එකල වියදම් දරා මුද්‍රණය කළ බවත් පෙරවදනෙහි සඳහන් වේ. පාළි පාඨ සහ සිංහල අර්ථ විවරණ එක්ව ඇති බැවින් පොතේ භාෂාව සිංහල හා පාළි වේ.

නාඋයන අරණ්‍ය සේනාසනයේ හීනටිගල පඤ්ඤාරාම ස්ථවිරයන් වහන්සේ 2017-12-03 දින ලියූ “පොත ගැන වචනයක්...” යන පෙරවදනට අනුව, මෙය දැනට දන්නා තරමින් ලංකාවේ ඇති එකම සම්පූර්ණ අටුවා සන්නයයි. මුලින් කොටස් හතරකින් මුද්‍රණය වූ මෙම ග්‍රන්ථයේ පළමු හා දෙවන කොටස් එකට බැඳි දිරාපත් පිටපතක් නා උයන පුස්තකාලයෙන් හමු විය. තුන්වන හා සතරවන කොටස් ලැබුණේ මොරටුවේ සොයිසා මහතා පැරණි විහාර පුස්තකාලවලින් සොයා ස්කෑන් කර දුන් පිටපත් අතරිනි. සම්පූර්ණ පොත පිටු 2154 කි. මුල් පිටපත්වල කිසිවක් වෙනස් නොකොට, ශුද්ධිපත්‍රය පමණක් සකසා ස්කෑන් කර ඇත.

දිද්දෙණියේ අරියදස්සන හිමියන් සැපයූ “අභිධර්ම පිටකය හා අටුවා පිළිබඳ මතවාද විමසුමක්” නමැති දීර්ඝ ලිපියක් ද පොතේ මුලට එක් කර ඇත. අභිධර්මය බුද්ධදේශනාවක් නොවේය යන මතයට එරෙහිව එහි විනය, සූත්‍ර හා අපදාන පෙළ පාඨ උපුටා දක්වයි. එසේම අටුවාවේ ස්වභාවය, සිංහල අටුවා ග්‍රන්ථාරූඪ වූ ආකාරය හා බුද්ධඝෝෂ හිමියන් ඒවා පාළියට නැගූ ආකාරය, පූර්වාචාරීන් කවුරුන්ද යන්න සහ වැරදි මත පැනනැගීමට හේතු ද එහි සාකච්ඡා කෙරේ.

මෙම ඩිජිටල් සංස්කරණය නාඋයන අරණ්‍ය සේනාසනය (Paññápárami - Na Uyana) විසින් නොමිලේ බෙදාහැරීම සඳහා සකස් කරන ලදී. ඇරැපෝරුවේ දමිත හිමියන් සහ දහම්සොඬ ධර්ම මණ්ඩපය නැවත මුද්‍රණයට අනුග්‍රහය දැක්වූහ. මෙම ගොනුවේ ඇත්තේ කොටස් හතරම එකට ඇතුළත් පිටපතක් බව පෙනේ; අවසන් පිටුව “චතුර්ථ භාගය නිමි” යන සටහනින් අවසන් වේ.

පොත ගැන වචනයක්...

බුද්ධවචනය මැනවින් තේරුම් ගැනීමට නම් පාළි දැනුම අත්‍යාවශ්‍යය. පාළි දැනුම තිබූ පමණින් දහම තේරුම් ගැනීමද දුෂ්කරය. සමහර දහම් කරුණු ආචාර්ය පරම්පරාවෙන්ම උගත යුතුය. අටුවාචාරීන් වහන්සේලාද ආචාර්ය මත පෙන්වා දෙන්නේ, පාළි භාෂාව නොදන්නා නිසා නොව ආචාර්ය මතයද ගරු කොට ගතයුතු නිසාවෙනි.

පාළි භාෂාව පිළිබඳ විශිෂ්ඨ දැනුමත්, මියන්මාරය-ලංකාව ආදී රටවල ආචාර්යවරුන් ඇසුරු කොට ගත් අවබෝධයත් ඇතිව වැඩසිටි මොරටුවේ මේධානන්ද මාහිමියන් විසින් ලියන ලද සන්නයක් වූ මේ විභංග අටුවා සන්නය දැනට අප දන්නා තරමින් ලංකාවේ ඇති එකම සම්පූර්ණ අටුවා සන්නය වේ. පුරාණයේ ලංකාවේ වැඩ සිටි මහා තෙරවරුන් විසින් ත්‍රිපිටක පෙළ අටුවා වලට සන්න ලියා ඇති බව බොහෝ කරුණු වලින් පෙනෙතත් දැනට අපට ලැබුණු අටුවා සන්න අතුරින් සිංහල භාෂාවෙන් ඇති එකම සම්පූර්ණ අටුවා සන්නය මේ විභංග අටුවා සන්නයයි. මියන්මාරයේ බුරුම භාෂාවෙන් බොහෝ සන්න ඇති බව කියනු ලැබේ. සිංහල භාෂාව පමණක් දන්න අයට එයින් ප්‍රයෝජන ගත හැක්කේ සිංහල භාෂාවට ඒවා නැගු කලෙකය.

පැරණි පොත පත පිළිබඳ උත්සාහවත් වන සඟ පිරිසක් වැඩ සිටීම බුද්ධ සාසනයට විශාල උපකාරයකි. විනාශ වී යන පැරණි පොත පත සොයා ඒවා නැවත සකස් කරමින් මතුවට සුරැකීම පිණිස, බොහෝ පැරණි පොත පත සකස් කරමින් සිටින විට මේ විභංග අටුවා සන්නය පළමු කොටස හා දෙවන කොටස එකට බැඳි පැරණි පොතක් නා උයන ආරණ්‍ය සෙනසුන් පුස්තකාලයේ තිබී සොයාගත් අතර, එම පොතේ පිටු පෙරලන්නවත් බැරි තරමට දිරාපත්වී තිබුනේය.

බොහෝ දහම් කරුණු බෙදා පෙන්වන අර්ථ වශයෙන් ඉතා ගැඹුරු මෙවන් සිංහල අටුවා සන්නයක් විනාශ වීම ගැන ඇති වූ සංවේගයෙන් එය ස්කෑන් කොට සකසා මුද්‍රණයට පැමිණවීමට සිතා පරෙස්සමින් ශුද්ධි පත්‍රය ද සකසා ස්කෑන් කළෙමු.

සංඝයා වහන්සේලාට බොහෝ උපකාරවත් මහතෙකු වූ මොරටුවේ සොයිසා මහතාට දිනක් අභිධර්ම ප්‍රකාශය පොත ගැන කියා එය සොයා ගත හැකිනම් මැනවැයි කීවෙමු. ඒ මහතා මහත් කැපවීමෙන් මොරටුව ප්‍රදේශයේ බොහෝ පැරණි පන්සල් වලට ගොස් පැරණි පුස්තකාල පරීක්ෂා කළ ද ඒ පොත සොයාගත නොහැකි විය. ඒ මහතා වරින් වර නොයෙක් වටිනා පොත පත අපට ගෙනැවිත් දුන්නේය. පැරණි පුස්තකාල වල විනාශ වී යන පොත පත ගැන කිසි හැඟීමක් එහි වෙසෙන අයට නැත, ඔබ වහන්සේලා මේවායින් ප්‍රයෝජනගනු මැනවි යැයි පැරණි පොත් එම විහාර වලින් ගෙන ඒ මහතාගේ මුදලින් ඒවා ස්කෑන් කොට නව පිටපත් සාදා අපට පූජා කළේය. ඒ අතර තිබී විභංග අටුවා සන්නයේ තුන් වැනි කොටස හා සතර වැනි කොටස අපට ලැබිණ. ඒ අනුව මුළු විභංග අටුවා සන්නයම කොටස් හතරකට මුද්‍රණය වී තිබූ බව දැන ගතිමි.

මෙලෙස අපට උරුම වූ විභංග අටුවා සන්නය සම්පූර්ණයෙන්ම ස්කෑන් කළෙමු. ශුද්ධි පත්‍රය ද සැකසුවෙමු. සම්පූර්ණ පොත පිටු 2154 කි. මුලින් කොටස් හතරකට මුද්‍රණය වී තිබූ විභංග අටුවා සන්නය පරිශීලනයේ පහසුව පිණිස කොටස් පහකට මුද්‍රණය කරන්නට අදහස් කොට පළමු කාණ්ඩයේ පටිච්ච සමුප්පාද විභංගය පමණක් ගෙන එය වෙනම පොතක් ලෙස සකසා ඇත. එවිට එය දෙවන කාණ්ඩය ලෙස මුද්‍රණය කරවන්නෙමු. එවිට අප විසින් සැකසූ විභංග අටුවා සන්නය කොටස් පහක් වන අතර මුල් පිටපත් වල කිසිවක් වෙනස් නොකොට ශුද්ධිපත්‍රය පමණක් සකසා ඇත.

මෙසේ විනාශ වන්නට ගිය අටුවා සන්නයක් නැවත මුද්‍රණය කරමින් රැකගන්නට ලැබීම ලංකා සාසනයටත් මතු සඟ පරපුරටත් මහත් ලාභයක් වනු නොඅනුමානය. ග්‍රන්ථ තත්වය ගැන යමක් නොකියන්නේ මුලින් එය සම්පාදනය කළ හා සංස්කරණය, මුද්‍රණය කළ පිංවතුන් විසින් සටහන් තබා ඇති නිසාය.

මේ සත් කාර්යයෙහි ලා උපකාර වූ බොහෝ පිරිසක් ඇත. ඒ අතරින් සාසන අනුග්‍රහයෙන් ධර්ම ගරුත්වයෙන් දින ගණනාවක් අලුයම දෙක තුන වන තුරු නිදි වරාගෙන මේ පොතේ ශුද්ධිපත්‍රය ද සකසමින් පිටුවෙන් පිටුව ස්කෑන් කළ පත්තිනිගම සුගතවංස ආයුෂ්මතුන් වහන්සේත්, රන්පොකුණුගම ජිනසිරි ආයුෂ්මතුනුත්, එසේ පිටුවෙන් පිටුව ගලවා ස්කෑන් කළ පොත් නැවත තිබූ අයුරින් බඳිමින් බොහෝ උපකාර වන හබරකඩ සන්තසුමන ආයුෂ්මතුන් වහන්සේත්, අභිධර්ම පිටකය හා අටුවා පිළිබඳ මතවාද විමසුමක් යන මැයෙන් වටිනා ලිපියක් සපයා දෙමින්ද පැරණි පොත්වල අගය කියාදෙමින් ඒවා PDF පොත් ලෙස සකසමින් පැරණි පොත පතද සොයා දෙමින් බොහෝ උපකාර වන දිද්දෙණියේ අරියදස්සන ආයුෂ්මතුන් වහන්සේත්, කරුණු විමසමින් අපව උනන්දු කරවන පැලෑඳ තිලෝකානන්ද ආයුෂ්මතුන් වහන්සේත්, සකසන පොත් කැපසරුප් ලෙස සුදුසු අය ලවා මුද්‍රණය කොට අපේ දහම් දැනුම නගා සිටුවන්නට වෙහෙසෙන කිරිවත්තේ තේජානන්ද ආයුෂ්මතුන් වහන්සේත් මෙම පොත් ලබාදුන් සියලු හිමිවරුනුත් යන නම් සඳහන් කළ නොකළ සියලු උපකාරක සත්පුරුෂයනට මේ පින ඉක්මනින්ම ධර්මාවබෝධය පිණිසම හේතු වේවා.

මෙවන් අති විශාල ග්‍රන්ථයක් සැකසුව ද මුද්‍රණය කිරීම ලෙහෙසි වැඩක් නොවන්නේ මුද්‍රණය සඳහා ඉදිරිපත් වන අය අඩු නිසාවෙනි. ධර්මය පුරුදු කරමින්, අන් අයට ද ධර්මය කියා දෙමින් පැවිදි ගුණදම් පුරණ ඇරැපෝරුවේ දමිත ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මේ සත් කාර්යයට ඉතා කැමැත්තෙන් ඉදිරිපත් වී දහම්සොඬ ධර්ම මණ්ඩපයේ ධර්මකාමී පිරිසගේ උපකාරයෙන් මේ පොත මෙසේ මුද්‍රණය කරන්නට ඉදිරිපත් වීම ඉතා වටිනා සාසනික සේවාවකි. පූජ්‍ය ඇරැපෝරුවේ දමිත ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ප්‍රධාන දහම්සොඬ ධර්ම මණ්ඩපයේ සියළු දෙනාට එකම ධර්ම මණ්ඩපයකදීම නිවන් අවබෝධ වේවායි පතමි.

මෙසේ මෙවැනි වටිනා පොතක් සම්පාදනය කොට තබා අපවත් වී වදාළ මොරටුවේ මේධානන්ද මහා ස්වාමින් වහන්සේටත්, සංස්කරණ කටයුතු වලින් සහය වී තිබෙන කහඳාමුවදොර චන්ද්‍රකීර්ති ශ්‍රී පියරතන මහා ස්වාමින් වහන්සේටත්, එකල විශාල වියදමක් දරා මේ පොත මුද්‍රණයට පැමිණවූ රංජන් නිවසේ ප්‍රනාන්දු මහතාටත් අප රැස්කළ කුසලය නිවන් පිණිසම හේතු වේවා.

අපගේ ආචාර්ය උපාධ්‍යායෝත්තමයානන් වහන්සේලා වන අති පූජනීය මාතර ඤාණාරාම මාහිමිපාණන් වහන්සේ, අති පූජනීය කඩවැද්දුවේ ජිනවංස මාහිමිපාණන් වහන්සේ, අති පූජනීය නාඋයනේ අරියධම්ම මාහිමිපාණන් වහන්සේ ප්‍රධාන සියළු උතුමන් වහන්සේලාට මේ පින පතන උතුම් අධිගම ඤාණයන්ගෙන් නිවන් අවබෝධය පිණිසම හේතු වේවා.

චිරං තිට්ඨතු සද්ධම්මෝ!!!

මෙයට, සම්බුද්ධසාසනචිරස්ථිතිකාමී, හීනටිගල පඤ්ඤාරාම ස්ථවිර, නාඋයන අරණ්‍ය සේනාසනය, පන්සියගම. 2017-12-03 උඳුවප් පෝය දින.

සම්බුද්ධසාසනචිරස්ථිතිකාමී, හීනටිගල පඤ්ඤාරාම ස්ථවිර, නාඋයන අරණ්‍ය සේනාසනය, පන්සියගම. 2017-12-03 උඳුවප් පෝය දින.

අභිධර්ම පිටකය හා අටුවා පිළිබඳ මතවාද විමසුමක්

අභිධර්ම පිටකය

අභිධර්ම පිටකය පිළිබඳ දීර්ඝ විස්තරයක් මෙම පොතේ “සප්තප්‍රකරණ තත්ව ඥාපනය” යන මාතෘකාව යටතේ අති පූජනීය මොරටුවේ මේධානන්ද මහා ස්වාමින් වහන්සේ විසින්ම දක්වා ඇති බැවින් ඒ පිළිබඳ වැඩියමක් පැවසීම අනවශ්‍යය. නමුත් දැනුදු ඇතැම් පිරිස් “අභිධර්මය බුද්ධදේශනාවක් නොවේ” යන වැරදි මතය සමාජගත කිරීමට උත්සාහ දරන බැවින් ධර්මානුකූලව කරුණු විමසා බලන නුවණැත්තන්ගේ යහපත උදෙසා ඊට කරුණු කීපයක් එක් කිරීමට අදහස් කළෙමු. නුවණැත්තෝ පහත සඳහන් කරුණු විමසා බලත්වා. අපගේ අදහස ➢ යන ලකුණ යටතේ දක්වමු.

1. පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යාති සුත්තන්තෙ ඔකාසං කාරාපෙත්වා විනයං වා අභිධම්මං වා පුච්ඡති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. විනයෙ ඔකාසං කාරාපෙත්වා සුත්තන්තං වා අභිධම්මං වා පුච්ඡති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අභිධම්මෙ ඔකාසං කාරාපෙත්වා සුත්තන්තං වා විනයං වා පුච්ඡති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. (භික්ඛුණී-ඡත්තුපාහනවග්ගෙ 12වැනි සි.ප.)(බු.ජ.පාචිත්තියපාළි.2 -366 පිටුව)

පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍ය යනු සූත්‍රපිටකයෙහි (ප්‍රශ්න ඇසීමට) අවසර ගෙන විනය හෝ අභිධර්මය හෝ අසයි නම් පචිති ඇවැත් වේ. විනයපිටකයෙහි (ප්‍රශ්න ඇසීමට) අවසර ගෙන සූත්‍ර හෝ අභිධර්මය හෝ අසයි නම් පචිති ඇවැත් වේ. අභිධර්මපිටකයෙහි (ප්‍රශ්න ඇසීමට) අවසර ගෙන සූත්‍ර හෝ විනය හෝ අසයි නම් පචිති ඇවැත් වේ. ( බුද්.ජය.පාචි.පා.2 - 367 පිටුව)

2. අනාපත්ති න විවණ්ණෙතුකාමො, “ඉඞ්ඝ ත්වං සුත්තන්තෙ වා ගාථායො වා අභිධම්මං වා පරියාපුණස්සු, පච්ඡා විනයං පරියාපුණිස්සසී”ති භණති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති. ( වි.පි.පාචි.පා.විලෙඛනසික්ඛාපදං.)(බුද්.ජය.පාචි.පා.1- 386 පිටුව)

නොගරහනු කැමැත්තේ “දැන් පළමු කොට සූත්‍රාන්තයන් හෝ ගාථා හෝ අභිධර්මය හෝ හදාරව පසුව විනය හදාරව” යැයි කියයි නම් ඇවැත් නොවේ. උමතු වූවහුට, ආදිකර්මිකහට ඇවැත් නැත. (බුද්.ජය.පාචි.පා.1- 387 පිටුව)

3. පමුට්ඨම්හි ච සුත්තන්තෙ, අභිධම්මෙ ච තාවදෙ; විනයෙ අවිනට්ඨම්හි, පුන තිට්ඨති සාසනං. (වි.පි.මහා වග්ග 1-244)

……සූත්‍රපිටකය පිරිහී ගියත් එසේම අභිධර්ම පිටකය පිරිහී ගියත් විනය පිටකය නො නැසී පවත්නා තාක් සාසනය පවත්නේය. (වි.පි.මහා වග්ග 1-245)

4. සබ්බසත්තුත්තමො සීහො, පිටකෙ තීණි දෙසයි; සුත්තන්තමභිධම්මඤ්ච, විනයඤ්ච මහාගුණං. (වි.පි.පරිවාර. සමුට්ඨානස්සුද්දානං ) (පරිවාර පාළි 1-304 පිට)

සියලු සත්ත්වයන්ට ම උතුම් වූ මුනි ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ මහඅනුසස් ඇති සූත්‍රපිටකය ද අභිධර්ම පිටකය ද විනය දැයි ත්‍රිපිටකය දෙසූ සේක. (පරිවාර පාළි 1-305 පිට)

5. උපාලිං විනයං පුච්ඡි, සුත්තන්තානන්දපණ්ඩිතං; පිටකං තීණි සඞ්ගීතිං, අකංසු ජිනසාවකා.

උපාලි මහරහතන්වහන්සේගෙන් විනය විචාල සේක. නුවණැති වූ ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේගෙන් සූත්‍රාන්ත විචාල සේක. ජිනශ්‍රාවක වූ පළමු සංගීතිකාරක මහරහතන් වහන්සේලා පිටක තුනක් සංගායනා කළ සේක්හ. (වි.පි.චුල්ල වග්ග 2 -564,565 පිටු)

➢ විනයපිටක පෙළෙහි ඉතා පැහැදිලිව මෙසේ පිටක තුනක් දක්වා තිබිය දී අභිධර්ම පිටකය බුද්ධ දේශිතයක් නොවේ යැයි පැවසීම සැබවින්ම විශ්මයජනක නොවේ ද?

6. “ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො; චතුරාසීතිසහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො.”

ධර්මස්කන්ධ 82000 ක් බුදුරජාණන්වහන්සේගෙන් අසා දරා ගත්තෙමි. 2000 ක් ශ්‍රාවක මහරහතන්වහන්සේලාගෙන් අසා දරා ගත්තෙමි. යම් ධර්මස්කන්ධ ප්‍රමාණයක් මා වෙත පවතිත් ද ඒ ප්‍රමාණය 84000 ක් වන්නාහ.

➢ මේ දැක්වෙන්නේ ආනන්ද මහ රහතුන් වහන්සේගේ ථේර ගාථාවකි. ඒ අනුව එතුමන් වහන්සේ ධර්මස්කන්ධ 84000 ක් දරාගත් බව දැක්වේ. ධර්මයෙහි දැක්වෙන්නේ විනයෙහි 21000, සූත්‍රයන්හි 21000, අභිධර්මයෙහි 42000 වශයෙන් ධර්මස්කන්ධ බෙදී යන බවයි. අභිධර්මය බුද්ධ දේශිත නොවන්නේ නම් එම ඉතිරි 42000 ක් ධර්මස්කන්ධ පිරෙන්නේ කුමන කරුණු වලින් දැයි “අභිධර්මය බුද්ධදේශනාවක් නොවේ” යැයි කියන්නෝ සිතා බලත්වා.

7. “සුත්තන්තං අභිධම්මඤ්ච, විනයඤ්චාපි කෙවලං; නවඞ්ගං බුද්ධවචනං, එසා ධම්මසභා තව. (උපාලිත්ථෙරඅපදානං) (අපදාන පාළි 1 - 78 පිටුව- 542 ගාථාව)

සූත්‍රය අභිධර්මය විනයය යන සියලු නවාංග බුද්ධ වචනය ඔබ වහන්සේගේ (ධර්ම නගරයෙහි) ධර්මාධිකරණ සභාවයි. (අපදාන පාළි 1 - 79 පිටුව- 542 ගාථාව)

8. ‘ඉධාවුසො සාරිපුත්ත, ද්වෙ භික්ඛූ අභිධම්මකථං කථෙන්ති. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පඤ්හං පුච්ඡන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පඤ්හං පුට්ඨා විස්සජ්ජෙන්ති, නො ච සංසාදෙන්ති, ධම්මී ච නෙසං කථා පවත්තිනී හොති. එවරූපෙන ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනා ගොසිඞ්ගසාලවනං සොභෙය්‍යා’ති. “සාධු සාධු, සාරිපුත්ත, යථා තං මොග්ගල්ලානොව සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍ය. මොග්ගල්ලානො හි, සාරිපුත්ත, ධම්මකථිකො”ති. (මහාගොසිඞ්ගසුත්තං.ම.නි.) (ම.නි.1 - 522පිටුව)

..“ඇවැත් ශාරිපුත්‍රයෙනි, මේ සසුනෙහි භික්ෂූහු දෙදෙනෙක් අභිධර්මකථා කෙරෙත් ද,”…… (ම.නි.1 - 523පිටුව, 29 ඡේදය)

9. “පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති පියසමුදාහාරො, අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ උළාරපාමොජ්ජො - යංපාවුසො, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති…පෙ…. උළාරපාමොජ්ජො -. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො. (දී.නි.සඞ්ගීතිසුත්තං) (දී.නි.3 - 458 පිට)

තවද අනෙක් කරුණක් වේ, භික්ෂුවක් ධර්මය කැමති වේද, සකසා දහම් ඇසීමත් අනුනට දේශනා කිරීමේ රුචියත් ඇත්තේ වේද, අභිධර්මයෙහි අභිවිනයෙහි බහුල ප්‍රමෝදය ඇත්තේ වේද, …මෙයද නාථකරණ ධර්මයකි. (දී.නි.3 - 459 පිට, අවසන් ඡේදය)

10. “ආරඤ්ඤිකෙනාවුසො, භික්ඛුනා අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ යොගො කරණීයො. සන්තාවුසො, ආරඤ්ඤිකං භික්ඛුං අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ පඤ්හං පුච්ඡිතාරො.......(ම.නි.ගොලියානි/ ගුලිස්සානිසුත්තං නිට්ඨිතං නවමං) (ම.නි.2 - 232 පිට)

ඇවැත්නි, ආරණ්‍යක භික්ෂුව විසින් අභිධර්ම පිටකයෙහි ද විනය පිටකයෙහි ද පෙළ වශයෙන් ද අර්ථ (අටුවා) වශයෙන් ද යෙදීම කටයුතුය. ඇවැත්නි, ආරණ්‍යක භික්ෂුවගෙන් අභිධර්ම පිටකයෙහි ද විනය පිටකයෙහි ප්‍රශ්න විචාරන්නාහු වෙත්. (ම.නි.2 - 233 පිට, අවසන් ඡේදය)

➢ මේ දැක්වූයේ සූත්‍ර පිටකයෙහි, අභිධර්ම පිටකය පිළිබඳ දැක්වෙන තැන් කීපයක් පමණි. තවත් එබඳු තැන් බොහෝය. තවද මේ ලක් දිවෙහිම පුරාණයේ වැඩසිටි මහා ප්‍රාඥ රහත් උතුමන් වහන්සේලාගේ නම් සඳහන් කිරීමේදී ත්‍රිපිටකචූලාභයත්ථේරෝ, ත්‍රිපිටකචූලනාගත්ථේරෝ යැයි දක්වා තිබේ. අභිධර්ම පිටකය බුද්ධ දේශනාවක් නොවේ නම් ඒ රහත් උතුමන් වහන්සේලා බුද්ධ දේශනාව හඳුනාගත නොහැකිව හැදෑරූ සේක් දැයි නුවණැත්තෝ සිතා බලත්වා.

➢ මෙතරම් ඉතා පැහැදිලිව ඉර-හඳ මෙන් ප්‍රකටව අභිධර්ම පිටකය පිළිබඳව විනය හා සූත්‍ර පෙළ පොත් වලම දක්වා තිබියදී එය නොසලකා “අභිධර්මය බුද්ධදේශනාවක් නොවේ” යැයි පැවසීම ජින චක්‍රයට පහර ගැසීමකැයි දහමෙහි දැක්වේ. එම පාපයේ බරපතල කම කියා නිම කිරීමට ද නොහැකිය. ඒ බව දහම් පොත් කියවා තේරුම් ගනිත්වා. අබෞද්ධයින් අතර පමණක් නොව බෞද්ධයින් අතර ද මෙම මත පැතිරීම ඛේදයකි. ඒ සැම දෙනාටම සම්මා දිට්ඨිය පහළ වේවා යැයි අපි මෛත්‍රියෙන් ප්‍රාර්ථනා කරමු.

අර්ථකථා, අට්ඨකථා නොහොත් අටුවා

මෙම ග්‍රන්ථය අටුවා සන්නයක් බැවින් අටුවා පිළිබඳ කරුණු කීපයක් දැක්වීමට අදහස් කළෙමු. මෙකල අටුවා ග්‍රන්ථ සම්බන්ධව ද විවිධ මිථ්‍යා මත පළවෙන බැවින් නුවණැතියන්ගේ විමසීම පිණිස මෙම කරුණු දක්වමු.

අටුවාව යනු කුමක්දැයි පළමුව දත යුතුය. යම් බුද්ධ දේශනාවක පෙළ එසේ නැතහොත් මාතෘකා දේශනාව පමණක් කියවීමෙන් එයින් බුදුරජාණන් වහන්සේ අදහස් කළ සම්පූර්ණ අර්ථය වටහාගැනීම අපහසුය. ඒ සඳහා එම දේශනාවේ අර්ථය ද දතයුතුය. ඒ බව අංගුත්තර පංචක නිපාතයේ ඛිප්පනිසන්ති සූත්‍රාදියෙහි දක්වා ඇත. එහි “අත්ථකුසලො හොති” යනු අර්ථය නිවැරදිව දන්නේය යන අර්ථයි. එසේ බුද්ධ දේශනාවේ නිවැරදි අර්ථය දක්වන දේශනාව අර්ථකථාවයි. මෙම අටුවාවන්හි ඇතැම් කොටස් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම කළ දේශනායි. ඇතැම් කොටස් සාරිපුත්තාදී සම්මුඛ ශ්‍රාවක උතුමන්ගේ දේශනායි. ඊට අමතරව එම පුරාණ අටුවාවේ විසඳා නොතිබූ ප්‍රායෝගික ගැටළු වලට ඉන් පසු කාලයේ වැඩසිටි මහා ප්‍රාඥ රහත් උතුමන් වහන්සේලා ලබා දුන් විනිශ්චයන්ද දක්වා ඇත. නමුත් එබඳු විනිශ්චයන් අටුවාව ලෙස නොව ආචරිය අදහස් ලෙස පැහැදිලිව වෙන් කර දක්වා ඇත. ඊට අමතරව සැසඳීම සඳහා වෙනත් වැරදි මතවාදත්, කරුණු පැහැදිලි කිරීම සඳහා කථා වස්තුත් දක්වා ඇත. නමුත් ඒ සියල්ල ඉතා පැහැදිලිව පුරාණ අටුවාවෙන් වෙන්කර දක්වා ඇත. ගුරුන් ඇසුරු කර පුරාණ සම්ප්‍රදායානුකූලව අටුවා උගත් කෙනෙකුන්ට මෙම මත වෙන්කර ගැනීමට හෝ පිළිගතයුතු මතය කුමක්දැයි තෝරා ගැනීමට හෝ අපහසුවක් නැත. ඊට අවශ්‍ය න්‍යායන් අටුවාවේම දක්වා ඇති බැවිනි. ඒ සඳහා උදාහරණයක් අපි මෙසේ දක්වමු. මත කීපයක් දක්වා ඇති විටෙකදී අවසන් මතයම ප්‍රාමාණික බව “යථා චෙත්ථ, එවං සබ්බත්ථ යො යො අට්ඨකථාවාදො වා ථෙරවාදො වා පච්ඡා වුච්චති සො පමාණතො දට්ඨබ්බො.” යැයි විනය අටුවාවේ දක්වා ඇත. එබැවින් නියම ක්‍රමයට ධර්මය හදාරන අයට ඉහත දැක්වූ වැරදි මත ඇති නොවන බවත් අටුවාවේ ඇති අතිශයෝපකාරිත්වය හා වටිනාකම තේරුම් ගැනීමට හැකි බවත් හේතුසාධක ඇතිව මෙසේ දන්වා සිටිමු.

බුද්ධකාලයේ පටන් මුඛ පරම්පරාවෙන් රැකගෙන අවුත් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගෙන් අපට ලැබුණු එම අටුවා වෙනත් වැරදි මත හා මිශ්‍ර නොවී පැවතීම සඳහා සිංහල භාෂාවෙන් රැකගෙනවිත් මාතලේ අළුලෙනේ පැවති හතරවන ධර්ම සංගායනාවේදී ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමෙන් අනතුරුව, චතුපටිසම්භිදා - ෂඩ් අභිඥා ලාභී වූ අටුවා සහිත පිටකත්‍රය ධාරී වූ මහරහත් උතුමන් වහන්සේලා 500 නමක් විසින් ග්‍රන්ථාරූඪ කරනලදි. බුද්ධවර්ෂ 953 දී පමණ ලක් දිවට වැඩම කළ මහාප්‍රාඥ වූ අනුබුද්ධ බුද්ධඝෝෂ මහා ඇදුරුපාණන් වහන්සේ විසින් නැවතත් එම සිංහල අටුවා විදේශීය ධර්මකාමීන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිසත්, නිකායාන්තර මත හා මිශ්‍රවීම වලකනු සඳහාත් පාළි භාෂාවට නගන ලදි. එහිදී කරුණු පැහැදිලි කිරීම සඳහා මහා ප්‍රාඥ වූ පිටකත්‍රය ධර වූ පුරාණ තෙරුන් වහන්සේලාගේ මත හා කථා වස්තු ද ඇතුලත් කරන ලදි. එබැවින් දැනුත් අපසතුව ඇත්තේ කරුණු පැහැදිලි කිරීම සඳහා දැක්වූ ථේරවාද හා කථා වස්තූන්ගෙන් අලංකාර කරන ලද බුද්ධකාලයේ පටන් පැවති අටුවාම බව තේරුම් ගත යුතුය. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දුන් න්‍යායන් අනුව දේශිත බැවින් මධුපිණ්ඩික සූත්‍රාදිය බුද්ධභාෂිත වූවාක් මෙන් මෙම අටුවාවද බුද්ධභාෂිත බවට පත්වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ න්‍යායන්ගෙන් තොරව මෙම අර්ථ විවරණ කළ නොහැකි බැවිනි. ඒ බව “වුත්තොති පාළිතො ච අත්ථතො ච බුද්ධෙන භගවතා වුත්තො. න හි භගවතා අබ්‍යාකතං නාම තන්තිපදං අත්ථි, සබ්බෙසංයෙව අත්ථො කථිතො, තස්මා සම්මාසම්බුද්ධෙනෙව තිණ්ණං පිටකානං අත්ථවණ්ණනාක්කමොපි භාසිතොති දට්ඨබ්බං. තත්ථ තත්ථ භගවතා පවත්තිතා පකිණ්ණකදෙසනායෙව හි අට්ඨකථා.” “වදාරණ ලද්දේය යනු පෙළ වශයෙන්ද අර්ථ වශයෙන් ද භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොවදාළ තන්තිපදයක් (දහම්පදයක්) නම් නැත. සියල්ලන්ගේම අර්ථය වදාරණ ලද්දේය. එබැවින් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම ත්‍රිපිටකයේ අර්ථවර්ණනා ක්‍රමය ද වදාරණ ලද්දේ යැයි දතයුතුයි. ඒ ඒ තැනදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පවත්වන ලද ප්‍රකීර්ණක දේශනාවම අට්ඨකථා නම් වේ.”යැයි එක් වරක් ඇසූ පමණින් බණවර හතරකටත් වඩා ඒකශ්‍රැතියෙන් දැරීමට තරම් මහාප්‍රාඥ වූ පුරාණ ටීකා ඇදුරුවරු ද දක්වා ඇත.

අටුවාව දැනගැනීමේ ඇති වැදගත්කම පිළිබඳ පෙළෙහි දැක්වෙන උදෘත කීපයක් මෙසේ දක්වමු.

1. “සගාරවො වුඩ්ඪතරෙසු භික්ඛුසු; ආචෙරකම්හි ච සකෙ විසාරදො; අලං පමෙතුං පගුණො කථෙතවෙ; පච්චත්ථිකානඤ්ච විරද්ධිකොවිදො.

වැඩිමහලු මහණුන් කෙරෙහි ගෞරව සහිත වූයේ වාසය කරයි. ස්වකීය ආචාර්යවාදයෙහි විශාරද වෙයි. ඒ ඒ කරුණු නුවණින් ප්‍රමාණ කරන්නට (විනිශ්චය කරන්නට) සමර්ථ වෙයි. කියයුත්තෙහි කළ පරිචය ඇත්තේ වෙයි. පසමිතුරන් (වැරදි මතධාරීහු) වැරැද්ද වූ තැන් දැක්මෙහි දක්ෂ වෙයි. (මහවග- උපාලිසඞ්ඝසාමග්ගීපුච්ඡා -කොසම්බකක්ඛන්ධකො (බුද්ධජයන්ති මහවග 2 හි 893 පිටුව - 71 වන ගාථාව))

➢ මෙම සාසනයට අනුබල දීමටත් විනය විනිශ්චයාදිය සිදුකිරීමටත් සුදුසු වන්නේ කවර ගුණ වලින් යුත් භික්ෂුවක්දැයි උපාලි මහ රහතන් වහන්සේ විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් විචාරණ ලදුව එම සුදුසුකම් දක්වමින් වදාළ ගාථා අතුරින් එක් ගාථාවක් හා එහි තේරුම ඉහත දක්වන ලදි. මෙහි ආචාර්යවාදය යනු බුද්ධකාලයේ පටන් පැවතුණු අර්ථ විවරණයි. එනම් අටුවායි.

2. “ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ද්වෙ? දුන්නික්ඛිත්තඤ්ච පදබ්‍යඤ්ජනං අත්ථො ච දුන්නීතො. දුන්නික්ඛිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, පදබ්‍යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි දුන්නයො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්තී”ති. (බු.ජ-අං.නි 1- 116-117 පිටු-20 ඡේදය)

මහණෙනි, මේ ධර්මයෝ දෙදෙනෙක් සද්ධර්මයාගේ විනාශය පිණිස අතුරුදන්වීම පිණිස පවත්නාහ. කවර දෙදෙනෙක් ද යත්: උපිළිවෙලින් වරදවා ගත් (පද පිළිවෙල මාරුකර ගත්) පෙළ ද වරදවා පෙරළා ගත් (පරිවර්තනය කළ) අටුවා ද යන දෙකය.

➢ ශ්‍රී සද්ධර්මය අතුරුදන් වීමට බලපාන කරුණු දෙකින් එකක් ලෙස දක්වා ඇත්තේ අර්ථය වරදවා ගැනීමයි. බුද්ධකාලයේ පටන් මහරහත් උතුමන් අතින් අපට ලැබුණු අර්ථ විවරණ අඩංගු අටුවා තිබියදීත් මෙකළ මෙතරම් අර්ථ වරදවන්නේ නම් එම අටුවා නොතිබුනේ නම් කුමන තත්වයක් උද්ගත වේදැයි නුවණැත්තෝ සිතා බලත්වා.

3. “ඉධාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු අත්ථකුසලො ච හොති, ධම්මකුසලො ච, බ්‍යඤ්ජනකුසලො ච, නිරුත්තිකුසලො ච, පුබ්බාපරකුසලො ච. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, සුග්ගහිතගාහී ච, බහුඤ්ච ගණ්හාති, ගහිතඤ්චස්ස නප්පමුස්සතී”ති. (අං.නි 3.- ඛිප්පනිසන්ති සු. 326,327 පිටු)

ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍රයෙනි, මේ සසුනෙහි භික්ෂුවක් අර්ථයෙහි (අටුවාවෙහි) ද දක්ෂ වෙයි. පාළි ධර්මයෙහි ද දක්ෂ වෙයි. නිරුක්ති වචනයෙහි ද දක්ෂ වෙයි. පූර්ව අපරය ගැලපීමෙහි ද දක්ෂ වෙයි. ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍රයෙනි, මෙපමණකින්ම භික්ෂුවක් කුසල ධර්මයෙහි ඉක්මණින් අසා නිවැරදිව දරන්නේද, මනාව ඉගෙන ගන්නේද, බොහෝ ඉගෙන ගන්නේද, ඉගෙන ගත් දෙය නොනැසී පවත්නේ ද වන්නේය.

අත්ථකුසලොති අට්ඨකථාය ඡෙකො. ධම්මකුසලොති පාළියං ඡෙකො. (අං.නි.අටුවා)

පූර්වාචාරීන් වහන්සේලා යැයි අටුවා වල දක්වන්නේ කවුරුන්ද?

සම්බුද්ධ දේශිතයන්ගේ නිවැරදි අර්ථ දරාගනිමින් ඒවාට විවරණ සැපයූ උතුමන් වහන්සේලා පූර්වාචාරීන් වහන්සේලා නම් වේයැයි අටුවාවන්හි දැක්වේ. ඒ උතුමන් වහන්සේලා කෙබඳුදැයි අනුබුද්ධ බුද්ධඝෝෂ මහ ඇදුරුපාණන් වහන්සේ විනය අටුවාව ආරම්භයේදීම මෙසේ දක්වා ඇත.

කාමඤ්ච පුබ්බාචරියාසභෙහි; ඤාණම්බුනිද්ධොතමලාසවෙහි; විසුද්ධවිජ්ජාපටිසම්භිදෙහි; සද්ධම්මසංවණ්ණනකොවිදෙහි.

සල්ලෙඛියෙ නො සුලභූපමෙහි; මහාවිහාරස්ස ධජූපමෙහි; සංවණ්ණිතොයං විනයො නයෙහි; චිත්තෙහි සම්බුද්ධවරන්වයෙහි.

ඒකාන්තයෙන්ම මාර්ගඥාන නමැති ජලයෙන් මනාව සෝදා හරිනලද කෙලෙස් මළ ඇත්තා වූ, විශුද්ධ ත්‍රිවිද්‍යා-ප්‍රතිසම්භිදාඥාන ඇත්තා වූ, සද්ධර්මය සංවර්ණනා කිරීමෙහි අතිදක්ෂ වූ, සල්ලේඛ ප්‍රතිපදාවෙහි සුලභ උපමා නැත්තා වූ, මහාවිහාරයට ධ්වජ (කොඩි) බඳු වූ (සාරිපුත්ත - මහමුගලන් - මහාකාශ්‍යපාදී මහරහතන් වහන්සේලා ආදිකොට ඇති) අති ශ්‍රේෂ්ඨ පූර්වාචාරී මහරහතන් වහන්සේලා විසින් මේ විනය උතුම් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ (අදහස) අනුවගියා වූ විචිත්‍ර න්‍යායයන්ගෙන් මනාව වර්ණනා කරනා ලද්දේය.

මෙසේ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ලබාදුන් න්‍යායන් මත පිහිටා පූර්වාචාරී උතුමන් වහන්සේලා අර්ථ වර්ණනා කළ බැවින් එම අටුවාද බුද්ධදේශිතම වන බව ඉහතින් දැක්වුවෙමු. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ න්‍යායන්ගෙන් තොරව අටුවාවක් නොපවතින බව තේරුම් ගැනීමට උදාහරණ කීපයක් අපි මෙසේ දක්වමු.

1. ධුතංග නාමයන් හා ධුතංග සමාදානයේ වටිනාකම ආදී කරුණු දැක්වෙන දේශනා පෙළ පොත්වල බොහෝ ඇතත් එම ධුතංග යනු මොනවාද, ඒවා සමාදන් වන විදිය, බිඳෙන විදිය, එහිදී පිළිපැදිය යුතු කරුණු ආදී විස්තර අඩංගු වන්නේ අටුවාවේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ හැර මෙම කරුණු විස්තර කිරීමට සමතෙක් කොහිද? නැත්තේමය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අදහස මත පිහිටා මෙම විවරණ කළ බවට මෙය එක් සාධකයකි.

2. දීඝනිකායේ සංගීතිසූත්‍රය, දසුත්තරසූත්‍රය යනාදී තැන් වලත් මජ්ඣිමනිකායේ මහා සකුළුදායි සූත්‍රය යනාදී තැන් වලත් කසිණසමාපත්ති යන වචනය දැක්වෙතත් එම කසිණමණ්ඩලය නිවැරදිව සකසා ගන්නේ කෙසේද, එය වැඩීමේදී ඇති අනුපිළිවෙල හා එක් එක් ධ්‍යාන වැඩීමේ ක්‍රමවේදය, නිවැරදිව ධ්‍යානය යනු කුමක්දැයි හඳුනාගන්නා ක්‍රම යනාදී සියල්ල දක්වා ඇත්තේ අටුවාවේය. එම කරුණු නිවැරදිව විස්තර කිරීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ හැර කවරෙක් නම් සමත් වේද? නොවේමය. එබැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අදහස මත පිහිටා මෙම අටුවා විවරණ කළ බවට මෙය ද එක් සාධකයකි.

3. “අස්සද්ධො අකතඤ්ඤූ ච” යනාදී ධම්මපද ගාථාත්, “ඡන්නමතිවස්සති, විවටං නාතිවස්සති” යනාදී විනය පිටකාදියේ පවතින ගාථාත් අටුවාව නැතිනම් විවිධාකාරයෙන් අරුත් දිය හැකිය. මෙපමණක් නොව ධර්මයේ විනයේ ඇතිතාක් අපැහැදිලි, අප්‍රකට වචන සියල්ල පැහැදිලි කරන්නේ අටුවාවේය.

➢ අටුවාවෙන් තොරව දහම තේරුම්ගත හැකියයි පවසමින් දහම නොදන්නා අයව නොමග යවන බොහෝ දෙනාද අපැහැදිලි තැන් තෝරාගන්නේ බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක පරිවර්තන ආදියේ හෝ ශබ්දකෝෂයන්හි හෝ දක්වා තිබෙන අටුවා පාඨ භාවිතයෙනි. කරුණු මෙසේ හෙයින් උපායෙන් බුදුදහම විනාශකරනු කැමති ඇතැමුන්ගේත්, ප්‍රායෝගිකව මෙම දහම උපයෝගී කරගෙන දුකින් මිදීමේ අරමුණකින් තොරව හුදෙක් පොතපත තුලින්ම දහම දකින තමාට ලැබෙන තාන්න-මාන්න උපාධි පිණිස දහම හදාරණ අයගේත්, ඇතැම්විට තිසරණයේවත් පිහිටා නැතිව විනෝදයට මෙන් තමාට හරිහැටි විෂය නොවන ධර්මග්‍රන්ථ පිළිබඳ විවේචන කරන ඇතැමුන්ගේත් මත පිළිගැනීමට පෙර දෙතුන් වතාවක් නොව සියදහස් වරක් සිතා බලත්වා යනු අපගේ ආරාධනයයි.

අභිධර්ම පිටකය, අට්ඨකථා හා තවත් බුද්ධදේශිත ග්‍රන්ථ පිළිබඳව මෙසේ වැරදි මත පැනනැගීමේ හේතු මොනවාද?

මෙසේ ධර්මය සම්බන්ධව වැරදි මතවාද ඇතිවීම අද පමණක් නොව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේද සිදු වූ බව සාති,අරිට්ඨ,කණ්ඨක ආදී පැවිද්දන්ගේ කථා ප්‍රවෘත්ති මගින් ප්‍රකට වේ. සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසු මෙම තත්වය වඩා උග්‍ර වූ බව දෙවන ධර්ම සංගායනාවට අදාල සිදුවීමෙන් දතහැක. මේ සැම අවස්ථාවකදීම සාසන භාරධාරී උතුමන් වහන්සේලා එම තත්ත්ව විසඳා සාසනය ආරක්ෂා කල සේක. එනමුත් වැරදි මත ඇති ඒ සැම දෙනාවම නිවැරදි කිරීම ප්‍රායෝගිකව කල හැකි නොවේ. ගැටළුව විසඳූ පසුවද ඇතැම්හු එම වැරදි මතයේම එල්බ සිටිති. ඊට අමතරව සාසනයට හානිකර කටයුතු ද සිදු කරති. ඊට හොඳම නිදසුනක් දෙවන ධර්ම සංගායනාවට අදාල සිදුවීමෙන් දත හැකිය. ඒ මෙසේය;

දස අකැප වස්තු දැක්වීම මුල්කරගෙන පැවැත්වූ මෙම දෙවන සංගායනාවේදී එම කරුණු දහය අකැප බවත් වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ගේ මත වැරදි බවත් දක්වා එම අලජ්ජී භික්ෂූන් 10000 ක් පමණ සසුනෙන් නෙරපා හැර ධර්මවිනය ස්ථාපිත කලසේක. එසේ දෙවන සංගායනාවේදී සසුනෙන් නෙරපූ, සසුනෙන් පලිගනු කැමති වූ අලජ්ජී වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූහු වෙනම මහාසංගීති නම් වූ සංගායනාවක් පැවැත්වූහ. මෙම මහාසංගීතික භික්ෂූන්ගෙන් මහායාන යන නිකාය බිහිවිය. මෙම සංගායනාවේදී අතිශය බරපතල ලෙස සසුන විකෘති කලහ. විශේෂයෙන්ම අභිධර්ම පිටකය ද, පටිසම්භිදාමග්ග, චුල්ලනිද්දේස, මහානිද්දේස යන ප්‍රඥාවෙන්