පරමත්ථවිනිච්ඡය සහ පරමත්ථ විභාවිනී ව්‍යාඛ්‍යාව.pdf

පරමත්ථ විනිච්ඡය යනු අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය සහ නාමරූප පරිච්ඡේදය රචනා කළ ප්‍රකට අභිධර්මාචාර්ය්‍ය භදන්ත අනුරුද්ධ මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් විරචිත විශිෂ්ට අභිධර්ම ප්‍රකරණයකි. චිත්ත, චෛතසික, රූප සහ නිර්වාණ යන චතුර්විධ පරමාර්ථ ධර්මයන් පිළිබඳ විභාගය විවරණය කෙරෙන මෙම කෘතිය සඳහා පරමත්ථ විභාවිනී නම් වූ සිංහල ව්‍යාඛ්‍යාව සපයන ලද්දේ අම්බලන්ගොඩ රන්කොත් විහාරවාසී ශාසනවංසාලංකාර කවිධජ විනයාචරිය සාසනසෝධක දෙවානන්ද අධිකරණ නායක මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසිනි.

මොරටුවේ අභය කරුණාරත්න මුදලින්දාරාමාධිපති අභිධම්මික මෙධානන්ද හිමියන්ගේ ආරාධනයෙන් සම්පාදනය කරන ලද මෙම ව්‍යාඛ්‍යාව, පානදුරේ කේතුමතී මැඳුරේ විසූ පී. චාර්ලස් හැන්ට්‍රි දියස් මහතාගේ ප්‍රකාශනයෙන් කොළඹ විද්‍යාසාගර මුද්‍රණාලයේදී බුද්ධ වර්ෂ 2469 (ක්‍රි.ව. 1926) දී මුද්‍රණය කොට ප්‍රසිද්ධ කරවා ඇත.

PREFACE Paramattha Vinnichaya.

This valuable book is an attempt to analyse and explain the fundamental principles of Buddhist Psychology. However, for the correct understanding of the title of this work it is desirable that the connotation attached to the Pali words composing it be given. Such an explanation will also allay the confusion that necessarily arises in trying to substitute the Pali word Abhidhamma by the English one Psychology.

The term Parama is an adjective signifying ‘unchangeableness’ or uniformity which is supposed to be the ultimate test of reality, therefore Supreme. Attha in Pali means explanation or knowledge. Vinichcha is an analysis or investigation.

The word compounded of the three foregoing ones is Param-attha Vinichcha of which the meaning is now clear i. e. an investigation into the supreme knowledge of Abhidhamma which tries to throw light on the four fundamental principles of Buddhist Psychology; namely, mind, mental states, form and Nibbana.

The following Pali stanzas appended to the end of this book bear evidence to the fact that the credit of authorship of this valuable work which throws a flood of light on the science of the mind lies with one Anurudhdha Maha Thero, a keen and critical student of Buddhist Psychology.

The lines referred to run thus :- Setthé Kanchiwarè rathé, Kawíra Nagarè Warè, Kulé Sanjàta Bhúténa, Bahussutèna Gnánina, Anurudhdhéna Thèrèna, Anurudhdha Yasassina, Thambaratthé Wasantîn, Nàgaré Tan[a Námakè, Thaththa Sangha Wisitthena, Rájiténa Anákulam, Mahávihara Wàsìnam, Wachanàmagga Nissitam, Paramattham Pakàsentam, Paramattha Vinichchayam, Pakaranam Katam Tèna, Paramatthattha Vedina.”

Anurudhdha Maha Thero, renowned for his piety and learning, the Spiritual Head of the Buddhist Brotherhood of Tanjá-ure in Tamba-rattha, born of a respectable family of Káweera, a famous city situated in the land of Kanchee, compiled this work on Buddhist Psychology as explained in the pure teachings of Mahavihara school.

This allusion to Mahavihara is of the utmost importance, for it was situated in Ceylon and was an important centre of learning for centuries. The author’s native town Kaweera and the place of residence Tanja-uru are both situated in South India.

Two commentaries to this work are extant. One is extremely short and was written by a certain Mahabodhi Thero a resident of Maháprasàda Vihara at Wabhyapur in Burma. The author of the other is not known.

Anuradhdha is also the author of Nàma Rùpa Paricchèda, another book dealing on psychology. But here, we refrain from entering into a detailed account of this work as a good deal of information concerning it can be obtained from the preface attached to its commentary Nàma Rúpa Vibhavini.

A third work of this Thero is also extant by name Abhidhammattha Sangaho. It is of inestimable value to students of Buddhist Psychology. From certain references at the end of this book it is reasonable to conclude that the author had his residence at Múlasòma Vihara while he was engaged in compiling this volume. It is generally believed that this Vihara was situated in the District of Chilaw and that the present Munnèssaram Kovil stands on its site.

No Bibliographical evidence can be obtained as to the age in which this learned author flourished nor to the date of any of his compositions. But the allusion to Mulasóma Vihara and other circumstantial evidence lead us to the supposition that he was either a contemporary of Budhdhaghosa or lived in the era that immediately followed his death. Certain Pandits in Burma and Ceylon concur in their opinion that Anurudhdha and Buddhadatta were disciples of the same teacher, and that the two books Abhidhammattha Sangaho and Abhidhammavataro respectively were written by these two and dedicated to their Guru as a mark of their gratitude. The words of the teacher, in which he criticised the relative merits of the two books are memorable “Budhdhadatta filled a room with all kinds of treasure and locked the door while Anurudhdha also filled a room similarly, but left the door open.”

There is a good deal of evidence to show that Budhdhadatto and Budhdhaghosö were contemporaries. The following stanza will also illustrate this fact.

Yò Budhdhaghòsó ehariyásabhéna, Vinnuppasaththena pisuppasathtnò Sõ Budhdhadatta chariyäbhidhanó Maha kawee theriya wamsa deepó”

It was at the request of one Sanghapala Thero that Budhahaghosa undertook to write his immortal commentaries. This same Sanghapala solicited Budhdhadatta to compile the Uttara Vinichchaye in which occurs the following stanza “Vinayachara yuttina, Tena sakkacca sadaram Yacito sanghapalena, Thèréna thira cetasa.”

Now it is clear that Budhdhadatta and Budhdhaghosó were contemporaries. If we can give credit to the traditional story mentioned above concerning Budhdhadatta and Anurudhdha, we may safely infer that Anurudhdha also was a contemporary of Budhdhaghoso.

A careful study of the works of this learned author leads us to place him on an equal footing with the great commentator and the author of Abhidamma-Avatara. The value and the purity of reasoning in his works are unquestionably admitted by the professors of Buddhist Psychology in Siam, Burma and Ceylon who have shown their appreciation in the various commentaries written for the benefit of their pupils.

The present volume is expected to supply a long felt need of the Sinhalese students who evince a general lack of enthusiasm for this work as no adequate translation has been published so far, and it is with the greatest pleasure that we undertook to write a translation and explanatory notes to this work at the earnest solicitation of our friend-we should almost say pupil Abhidhammika Medhananda of Abhayakarunaratna Mudalindarama Moratuwa, who has fitly earned the title ‘Srilankasasanalankara Kavidhaja’

This translation entitled Parmartha Vibhavini was completed at Rankoth Vihara, Ambalangoda in the last quarter of the month of Durutu in the year two thousand and sixty eight of the Buddhist Era, and it is the fervent hope of the translator that this work may last to the very end of Buddha Sasana, and shower benefits on mankind. May the good intentions of all be fulfilled!

SASANAWAMSALANKARA KAVIDHAJA VINAYACHARIYA SASANA SODHAKA, DEWANANDA THERO, ADHIKARANA NAYAKA. Pupil of the late Venerable Werallane Pannatissa Maha Thero. Ambalangoda, Feb: 1926.

සංඥාපනය. පරමත්ථ විනිච්ඡය.

පරමො උත්තමො අවිපරීතො අත්ථො පරමත්ථො. පරමොයයි ශ්‍රෙෂ්ඨ; උත්තමො, උතුම්වූ; අවිපරීතො, නොපෙරළෙන්නාවූ; අත්ථො, අර්ථතෙම; පරමත්ථො, පරමාර්ථනම්. පරමස්ස වා උත්තමස්ස ඤාණස්ස අත්ථො ගොචරොති පරමත්ථො. වා, නොහොත්; පරමස්සයයි ශ්‍රෙෂ්ඨ; උත්තමස්ස, උතුම්වූ; ඤාණස්ස, ඥානයට; අත්ථොයයි ශ්‍රෙෂ්ඨ; ගොචරො ඉති, ආලම්බනනුයි; පරමත්ථො, පරමාර්ථනම්.

මේ සමාසවාක්‍ය දෙකින් කර්මධාරය සමාස පක්‍ෂයෙහි පරම ශබ්දය අවිපරීතාර්ථාර්ථවාචක බවත් තත්පුරුෂ සමාස පක්‍ෂයෙහි පරම ශබ්දය ප්‍රඥාවාචක බවත් අත්ථ ශබ්දය ආලම්බන වාචක බවත් සූචිත හෙයින් අවිපරීතාර්ථය හෝ ප්‍රඥාලම්බනය හෝ පරමත්ථ නමැයි දතයුතුයි. එනම්:- චිත්ත-චෛතසික-රූප නිර්වාණ යන චතුර්විධ අභිධර්මාර්ථයෝ වෙති. ඒ චතුර්විධ අභිධර්මාර්ථයෝ නොපෙරළෙන බැවින්ද ප්‍රඥාවිෂය බැවින්ද පරමාර්ථ නම් වෙත්. පරමත්ථානං විනිච්ඡයො පරමත්ථවිනිච්ඡයො. පරමත්ථානං, චිත්ත-චෛතසික-රූප-නිර්වාණ යන චතුර්විධ අභිධර්මාර්ථයන්ගේ; විනිච්ඡයො, විනිශ්චය තෙම; පරමත්ථවිනිච්ඡයො, පරමාර්ථවිනිශ්චය නම්. මෙයින් චතුර්විධ අභිධර්මාර්ථයන්ගේ විශේෂ විභාගයතෙම පරමාර්ථවිනිශ්චය නමැයි නිර්දිටයි. පරමාර්ථයන්ගේ විනිශ්චය ප්‍රකාශක ප්‍රකරණයතෙමේද තදුපචාරවශයෙන් “පරමත්ථ විනිච්ඡය” නම්. මෙසේ අන්වර්‍ථනාම වශයෙන් පරමාර්ථවිනිශ්චය නම්වූ මේ අත්‍යුත්තමාර්‍ථ අභිධර්‍ම ප්‍රකරණයතෙම කවරක්හු විසින් විරචිතද යත්! ව්‍යක්තවූ අභිධර්‍ම ප්‍රකරණකරණයෙහි දත්තාභිෂෙක ඇති මහා විභාවී අනුරුද්ධ මහාස්වාමි පාදයන්වහන්සේ විසින් විරචිත බැව් තදන්තාවසානයෙහි,

සෙට්ඨෙ කඤ්චීවරෙ රට්ඨෙ කාවීරනගරෙ වරෙ, කුලෙ සඤ්ජාතභූතෙන බහුස්සුතෙන ඤාණිනා. අනුරුද්ධෙන ථෙරෙන අනුරුද්ධ යසස්සිනා, තම්බරට්ඨෙ වසන්තෙන නගරෙ තඤ්ජ නාමකෙ. තත්ථ සඞ්ඝවිසිට්ඨෙන රජිතෙන අනාකුලං, මහාවිහාරවාසීනං වාචනාමග්ගනිස්සිතං. පරමත්ථං පකාසෙන්තං පරමත්ථවිනිච්ඡයං, පකරණං කතං තෙන පරමත්ථත්ථවෙදිනා’ති.

යන මේ ගාථාවලින් පෙනේ. කෙසේද? ශ්‍රෙෂ්ඨවූ කඤ්චීවර නම් රට කාවීර නම් නුවර උතුම් කුලයෙක උපන් පය්‍යත්ති ප්‍රතිපත්ති බහුශ්‍රුත මහා ප්‍රාඥවූ තඹරට තඤ්ජාරු නම් නගරයෙහි වැඩවිසූ එහි සඞ්ඝස්ථානයන්වූ පරමාර්ථයන්ගේ අර්ථ දන්නා සුළු අනුරුද්ධ යන නම් ඇති ඒ ස්ථවිරයන් විසින් මහාවිහාර වාසීන්ගේ නිරාකුල වාචනාමාර්‍ග නිෂ්ශ්‍රිත පරමාර්ථය ප්‍රකාශකරන්නාවූ පරමත්ථවිනිච්ඡයනම් අභිධර්ම ප්‍රකරණය කරනලද බවත් “මහාවිහාර වාසීනං වාචනාමග්ග නිස්සිතං” යන්තෙයින් ලක්දිව මහාවිහාරවාසී මහාස්ථවිර මාහිමියන් කෙරෙන් වාචනමාර්‍ගය උද්ග්‍රහණය කළ බවත් කියයුතුවේ. උන්වහන්සේගේ ජාතිභූමිවූ මෙකී කඤ්චීවර නම් රට හා කාවීරනම් නගරයද වාසභූමිවූ තඹනම් රට හා තඤ්ජාරුනම් නගරයද දක්‍ෂිණ ඉන්දියාවට අයත් නගරාදීහු වෙති.

යථොක්ත පරමාර්ථවිනිශ්චයනම් ප්‍රකරණයට ඉතා සංක්‍ෂෙප වශයෙන් හා මධ්‍යම වශයෙන්ද කරනලද ටීකා දෙකක් විද්‍යමාන වෙති. ඉන් පුරාණ ටීකාව බුරුමරට “ලොකසාමි” නම් රජ්ජුරුවන්ගේ කාලයෙහි දෙදාරනම් රට “වබ්‍යපුර” නම් නගරයෙහි මහාප්‍රාසාද විහාරයෙක වැඩවිසූ “මහාබොධි” නම් සංඝරාජ සාමිපාදයන් විසින් කරනලද බව එම ටීකාවසාන ගාථාවලින් පෙනේ. අභිනව ටීකාව අන්‍යතර ස්ථවිර කෙනෙකු විසින් කරනලද බව බුරුම ශාසනවංශයෙහි කියනලදී. හෙටීකාවෙහි ටීකා කර්තෘහුගේ නමක් නොදක්වනලදී.

නාමරූප පරිච්ඡෙදනම් අභිධර්‍ම ප්‍රකරණයද එම අනුරුද්ධ මහා සාමිපාදයන් විසින්ම විරචිත ග්‍රන්ථයෙකි. එහි තොරතුරු “නාම රූප විභාවිනී” ව්‍යාඛ්‍යා සංඥාපනයෙහි දක්වනු ලබන හෙයින් මෙහි නොදක්වමි.

තවද-අභිධර්මාර්ථසංග්‍රහනම් විශිෂ්ට අභිධර්ම ප්‍රකරණයද එම අනුරුද්ධාචාර්‍ය්‍ය මහා ස්වාමිපාදයන් විසින් විරචිත ග්‍රන්ථයෙකි. තදනුසාරී ගාථාවෙහි “පුණ්ණෙන්දුනා තෙන විපුලෙනතුමූලසොමං” යනාදියෙන් ඒ ප්‍රකරණය ලක්දිව “මූලසෝම” විහාරයෙහි වැඩවිසූ කාලයෙක කරනලදැයි සිතියයුතුවේ. ඒ විහාරය හලාවත දිස්ත්‍රික්කයෙහි පිහිටි ඉතා පුරාණ විහාරයක් බවත් දැන් ඒ විහාර භූමියෙහි මුන්නේස්සරම් කෝවිල තිබෙන බවත් කියති. මේ අනුරුද්ධ මහා සාමිපාදයන් වැඩසිටි කාලය හා පොත ලියූ කාලයත් පොතපතින් දකින්නට නොලත් බැවින් ඒ නිශ්චය කොට කිව නොහේ. ඒ එසේ නමුත් අභිධර්ම සඞ්ග්‍රහය හලාවත මූලසොම විහාරයේදී කළබව පෙනෙන හෙයින් ආචාර්ය්‍ය බුද්ධඝොෂ මහා ස්වාමිපාදයන්ට සමකාලයෙහි නොහොත් පසුව ඉතා සමීප කාලයෙක මේ අනුරුද්ධාචාර්‍ය්‍ය මහා ස්වාමිපාද තෙමේ වැඩ සිටියේයයි සැලකියයුතුවේ. තවද-බුද්ධදත්ත-අනුරුද්ධ යන ආචාර්ය්‍ය මහා ස්වාමිවරුන් එකම ආචාර්ය්‍යවරයකුගේ ශිෂ්‍යයෝයයි බුරුම රටද ලක්දිවද ඇතැම් ආචාර්ය්‍ය මහාස්ථවිරයන්ගේ මතයෙක් තිබෙයි. එනම්:- බුද්ධදත්ත-අනුරුද්ධ යන මහා ස්වාමිවරුන් විසින් සංගෘහිතවූ “අභිධම්මාවතාර” “අභිධම්මත්ථ සඞ්ගහ” යන අභිධර්‍ම ප්‍රකරණයන් ස්වකීය ආචාර්ය්‍යපාදයන්ට ගෞරව පෙරටුව පිළිගැන්වූ කල්හි උන්වහන්සේ විසින් ඒ ප්‍රකරණයන් කියවා බලා බුද්ධදත්ත තෙමේ බොහෝවූ රුවන් රැසක් ගබඩාවක පුරවා දොර වැසූයේය. අනුරුද්ධ තෙමේද එසේම රුවන් රැසක් ගබඩාවක පුරවා දොර හළේය. යන තමන් ප්‍රශංසා ඥානය ප්‍රකාශකරන ලද්දේය යන පරම්පරාගත කථාවයි. ඒ මතය පරිදි සලකා බලනකල ආචාර්ය්‍ය බුද්ධඝොෂ මහා ස්වාමිපාදයන්ට යථොක්තාචාර්ය්‍යවරුයෝ සමකාලිකයෝයයි සිතියයුත්තාහු වෙත්.

තවද-බුද්ධඝොෂ මහා ස්වාමිපාදයන් හා බුද්ධදත්ත මහා සාමිපාදයන්ද සමකාලීන බව,

යො බුද්ධඝොසාචරියාසභෙන විඤ්ඤුපසත්ථෙන පිසුප්පසත්ථො, සො බුද්ධදත්තාචරියාභිධානො මහාකවි ථෙරියවංසදීපො.

යන විනය විනිශ්චයටීකා ගාථාවෙන් පෙනේ. බුද්ධඝොස මහා සාමිපාදයන්ට අටුවා කරණයට ආරාධනා කළ ආචාර්ය්‍ය සංඝපාල මහා සාමිපාදයන් විසින්ම බුද්ධදත්තාචාර්ය්‍යපාදයන්ට උත්තර විනිශ්චය කිරීමට ආරාධනා කළබව විනයවිනිශ්චයාවසානයෙහි,

විනයාචාරයුත්තෙන තෙන සක්කච්චසාදරං, යාචිතො සඞ්ඝපාලෙන ථෙරෙන ථිර චෙතසා.

යන මේ ගාථාවෙන්ද බුද්ධඝොස මහා සාමිපාදයන් හා බුද්ධදත්ත මහා සාමිපාදයන්ද සමකාලීනබව සුප්‍රකාශිතයි. මෙම අනුරුද්ධාචාර්ය්‍ය මහා හිමිතුමන්ගේ කෘතිවූ අභිධර්මාර්ථසංග්‍රහ-නාමරූප පරිච්ඡේද-පරමාර්‍ථවිනිශ්චය යන ප්‍රකරණයන්ගේ රචනා විලාසයගැන සලකා බලන බුද්ධිමතුන් විසින් අටුවාචාර්ය්‍ය බුද්ධඝොෂ-අභිධම්මාවතාර කාරක බුද්ධදත්ත යන ආචාර්ය්‍යපාදයන් හා මේ අනුරුද්ධාචාර්ය්‍යපාද තෙමේ සමස්ථානයෙහි තැබියයුතුයයි සලකනු ලැබේ. ත්‍රිපිටක පය්‍යාප්තිධර වූද නෛක භාෂා ශාස්ත්‍රාන්තර ප්‍රවීණයරවූද උන්වහන්සේගේ ප්‍රකරණයන් සියම්, බුරුම, ලංකා යනාදි රටවල සියලු පණ්ඩිතවරයෝ විවාද රහිතව එකහෙළා පිළිගෙන ටීකා පදයෝජනා සන්න ආදි බොහෝවූ පරිවාර ග්‍රන්ථ නිපදවීමෙන් මේ දක්වා ආචාර්‍ය්‍ය පරම්පරාගතව අත්‍යාදරයෙන් භාවිත බවට පැමිණවුහ.

මේ අත්‍යුත්කෘෂ්ට අභිධර්ම ප්‍රකරණයට සිංහලාව් ව්‍යාඛ්‍යාවක් නැතිවීම ලාංකික ආධුනික ජනතාවට මෙම ප්‍රකරණය ඉගෙනීමේ ශීලා නිරුත්සාහයට කරුණක්ව පැවති බැවින් මීට සිංහලාව් ව්‍යාඛ්‍යාවක් නිපදවීමෙන් ආධුනිකයන්ට මෙම ප්‍රකරණය ඉගෙනීමට මග සලසා දීමෙන් ශාසන සංග්‍රහයක් කළහොත් ඉතා යෙහෙකැයි ආධුනික ජන විෂය කරුණාවෙන් යුක්තව වසන අතර අප සුවච ශිෂ්‍යයෙක් වැති පානදුරේ අභය කරුණාරත්න මුදලින්දාරාමාධිපති “සිරි ලංකා සාසනාලංකාර කවිධජ” යන උපාධි නාමධාරී මොරටුවේ අභිධම්මික මෙධානන්දාභිධාන ස්ථවිරයන් විසින් සමාරාධිතවූ මම මේ ව්‍යාඛ්‍යාව කිරීමට පටන්ගත්තෙමි.

බුරුම රට මෝල් මෙයින් නුවර “රතනවුච්ඡුම්මි” නම්වූ රතන මහා විහාරයෙහි වැඩවිසූ “පඤ්ඤාසිරී සද්ධම්ම කවිධජ මහා ධම්මරාජගුරු” යන නම් ලක්‍ෂණ ලත් “වජිරාරාම” මහානායක සාමිපාදයන්වහන්සේගේද, දේශාන්‍ය කළුතර පුලිනතලාරාම විහාරයෙහි වැඩවිසූ “සාසනවංසාලංකාර කවිධජ විනයාචරිය” යන උපාධි නාමධාරීවූ වැලිගම “සිරි සුමඞ්ගල” ගණනායක මහාසාමිපාදයන්වහන්සේගේද ධර්‍මාන්තෙවාසීවූ දක්‍ෂිණ ලංකාවේ අම්බලම්ගොඩ නම් නගරයෙහි සවර්‍ණ ශෛල විහාරයෙහි වැඩවිසූ ගණාචාර්‍ය්‍ය වැරැල්ලානේ පඤ්ඤාතිස්ස මහා ස්ථවිරපාදයන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍යවූ මම ස්වකීය සවර්‍ණශෛල (රන්කොත්) විහාරයෙහි වෙසෙමින් මේ “පරමාර්ථවිභාවිනී” නම් සිංහලාව් ව්‍යාඛ්‍යාව ශ්‍රී බුද්ධ වර්‍ෂයෙන් (2468) දෙදහස්හාරසිය සැට අටවෙනි වර්‍ෂයෙහි අවසානභාගයෙහි යථා ශක්තීන් අන්‍යාන්‍යාරුද්ධිකව නිෂ්ඨාවට පැමිණවීමි. ඒ මේ ව්‍යාඛ්‍යාව අන්තරායක් නැතිවැ ගමියේ නිමාවට පැමිණියාද එසේම ශාසනාන්තරායය දක්වා මේ ව්‍යාඛ්‍යාව උපද්‍රව රහිතව ශාසනොපකාර පිණිස පවතීවා. සියලු සත්වයන්ගේ සම්‍යක් කල්පනාවෝද සම්පූර්ණ වෙත්වා.

මීට, අම්බලම්ගොඩ සාසනවංසාලංකාර කවිධජ විනයාචරිය සාසනසොධක දෙවානන්ද අධිකරණ නායක ස්ථවිර.

මීට,
අම්බලම්ගොඩ සාසනවංසාලංකාර කවිධජ විනයාචරිය සාසනසොධක දෙවානන්ද අධිකරණ නායක ස්ථවිර. දෙසැම්බර් 27