අභිධර්මාර්ථ ප්‍රදීපිකා 4.pdf
- කතෘ :
- අමරදාස රත්නපාල
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 1964
- පිටු ගණන :
- 643
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 3,855
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2016-01-25
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 38 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
අභිධර්මාර්ථ ප්‍රදීපිකා (සතරවන කාණ්ඩය) යනු අනුරුද්ධ මාහිමියන්ගේ අභිධම්මත්ථ සංග්‍රහය ඇසුරු කරමින් අමරදාස රත්නපාල වෛද්‍යවරයා විසින් සම්පාදිත සවිස්තර අභිධර්ම විවරණ ග්‍රන්ථ මාලාවේ අවසාන කාණ්ඩයයි. මුලින් කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සමිතියේදී පැවැත්වූ පරමාර්ථ ධර්ම පංක්තියේ පාඩම් ඇසුරින් ‘පරමාර්ථ ධර්ම පත්‍රිකා’ වශයෙන් නොමිලයේ බෙදාහැර, අනතුරුව පිටු 2300 ඉක්මවූ කාණ්ඩ සතරක අංගසම්පූර්ණ ග්‍රන්ථයක් ලෙස මෙය මුද්‍රණය කරවා ඇත.
මෙම සතරවන කාණ්ඩයෙන් අභිධම්මත්ථ සංග්‍රහයේ නවවන පරිච්ඡේදය වන ‘කම්මට්ඨාන සංග්‍රහ විභාගය’ මූලික පාළි පාඨ, සිංහල භාවය සහ සවිස්තර විවරණ සහිතව විස්තර කෙරේ. විශේෂයෙන් සමථ හා විපස්සනා භාවනා ක්‍රම, සතළිස් කර්මස්ථාන, ධ්‍යාන වැඩීමේ ක්‍රමවේදය සහ විදර්ශනා වඩා නිවන් සාක්ෂාත් කරගැනීමේ මාර්ගය මෙහි අන්තර්ගතය. ග්‍රන්ථයේ පෙරවදන වජිරාරාමවාසී පියදස්සි හිමියන් විසින් සපයා ඇත.
- කම්මට්ඨාන විභාග නම් වූ නවම පරිච්ඡේදය (පෙළ සහ භාවය)
- සමථ විපස්සනා භාවනා සහ සමාධිය වැඩිය යුතු පිළිවෙළ
- සතළිස් කම්මට්ඨාන හා සුදුසු/නුසුදුසු විහාර
- පඨවි, ආපො ආදී කසිණ භාවනා සහ ධ්‍යාන වැඩීම
සතරවැනි කාණ්ඩයට විශේෂ පෙරවදන වජිරාරාමවාසී පියදස්සි හිමිපාණන් විසින්
අභිධම්මත්ථ සඞ්ග්‍රහ නම් වූ ප්‍රකරණයෙහි පරමාර්ථ ධර්මයන් පරිච්ඡේද නවයකට බෙදා සඞ්ග්‍රහකොට ඇත. එහි එන කම්මට්ඨාන සඞ්ග්‍රහ විභාග නම් වූ නව වැනි පරිච්ඡේදය ඇසුරුකොට ලියන ලද විස්තර විවරණයන් මේ සතරවැනි කාණ්ඩයෙහි දැක්ක හැකි ය.
අභිධම්මත්ථසඞ්ගහ නම් වූ අගනා ග්‍රන්ථය පාළි භාෂාවෙන් ලියූ අනුරුද්ධාචාර්ය පාදයන් පොත අවසන් කරනුයේ මෙසේය:
“භාවෙතබ්බං පනිච්චෙවං භාවනාද්വയමුත්තමං පටිපත්ති රසස්සාදං පත්ථයන්තෙන සාසනෙ”
බුද්ධශාසනයෙහි ප්‍රතිපත්තීන්ගේ රසාස්වාදය පතන්නහු විසින් කියන ලද ක්‍රමයෙන් සමථ-විපස්සනා නම් වූ උතුම් භාවනා දෙක වැඩිය යුත්තේ ය.
භාවනාවෙහි යෙදෙන්නවුන් විසින් දතයුතු කරුණු නවවැනි පරිච්ඡේදයෙහි සැකෙවින් සඳහන් වෙයි. ඒ සැකෙවින් කී කරුණු මේ සතරවැනි කාණ්ඩයෙහි සවිස්තරව ලියැවී ඇත. භාවනා පිළිබඳව දතයුතු දෑ උගෙන භාවනා කරන්නට කැමැති භවතුනට මේ කාණ්ඩයෙන් ලබාගතහැකි උපදෙශයෝ බොහෝ ය. එහෙයින් මෙය භාවනා පිළිබඳවම ලියැවුණු පොතක් හැටියට සලකනු මනාය. ධර්මය හදාරනුයේ කුමක් සඳහා ද? ධර්මඥානය යොමුකළ යුත්තේ කුමට ද? යන්න යට සඳහන් ගාථාවෙන් මනාව හෙළිවේ.
ධර්මය-අභිධර්මය හැදෑරිය යුත්තේ නයා වලිගයෙන් අල්ලා ගත්තකු සේ (අලගද්දූපම පරියත්ති) නොව නිස්සරණය,
නිර්වාණය, සඳහා ය. (නිස්සරණ පරියත්ති). නයා වරදවා ගත්තවුන් විපතට පත්වන්නා සේ ධර්මය වරදවා ගත්තහුට ඒ දහම දිගු කලක් අහිත පිණිස, දුක් පිණිස පවතිනුවා ඇත.
එහෙයින් බණ උගත යුත්තේ: ‘සිල් ඇතැන්හි සිල් පුරමි, සමාධි ඇතැන්හි සමාධි ගබගන්වමි, විදර්ශනා ඇතැන්හි විදර්ශනා වඩමි, මාර්ගඵල ඇතැන්හි මාර්ග භාවනා කෙරෙමි, ඵල සාක්ෂාත් කෙරෙමි.’ (ධර්මප්‍රදීපිකා) යන මේ ආකාරයෙනි. එයම නිස්සරණ පරියත්ති නමි.
ධර්මය යනු කුමක් ද? ධර්ම ශබ්දය සඳහා ධර්මරාජන් වූ සම්මා සම්බුද්ධ තථාගතයන් වහන්සේ නොයෙක් තැනැදී නොයෙක් වචන යෙදූහ. ධම්ම, ධම්මචක්ක, ධම්මවිනය, සාසන, බ්‍රහ්මචරිය, පාවචන යනු ඉන් කිහිපයෙකි. පරියාය (සමාන) ශබ්ද සේ පෙනෙන මේ වචන පිළිබඳව විවරණයක් කිරීමට මේ නොතැනි.
ධර්මය (සාසනය) පරියත්ති, පටිපත්ති, පටිවෙධ හෙවත් පර්‍ය්‍යාප්ති, ප්‍රතිපත්ති, ප්‍රතිවෙධ වශයෙන් ත්‍රිභෙද ය. සූත්‍රත, ගෙය්‍ය, වෙය්‍යාකරණ ආදි නවාඞ්ගයෙකින් යුත් පර්‍ය්‍යාප්තිධර්මය, ධර්මවිනය වශයෙන් දෙවැදෑරුම් ය. ඒ ධර්මයද සම්මුති-පරමත්ථ (සංවෘති-පරමාර්ථ) වශයෙන් සත්‍ය දෙකකට බෙදේ. එහෙයින් කීහ අටුවා ඇදුරහු:
“දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි සම්බුද්ධො වදතං වරො සම්මුතිං පරමත්ථං ච තතියං නූපලබ්භති
සංකෙත වචනං සච්චං ලොක සම්මුති කාරණං පරමත්ථ වචනං සච්චං ධම්මානං භූතලක්ඛණා”
‘වාදිවර වූ සම්බුදු රජහු සම්මුති-පරමත්ථ වශයෙන් සත්‍යද්වයක් දෙසු සේක. එයින් අන්‍ය වූ තුන්වන සත්‍යයක් නම් නො ලැබේ.
‘සත්ත්ව පුද්ගල ව්‍යවහාරය නොයික්මවා කැරෙන ස්ත්‍රී පුරුෂ වෘක්‍ෂලතා ආදී සංකෙත වචන ලොකසම්මුති
හෙයින් ඇත්තෙකි. ස්කන්ධ, ධාතු, ආයතන, ආර්‍ය්‍යසත්‍ය, ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාද වශයෙන් දෙසු ධර්මයන් පරමාර්ථ සත්‍යයෙහි වැටෙන හෙයින් ඇත්තෙකි.’
මෙමැ කීහ නාගාර්ජුනපාදයෝ: (මාධ්‍යමිකවෘත්ති, 492 පිටුව)
“ද්වෙ සත්‍යෙ සමුපාශ්‍රිත්‍ය බුද්ධානං ධර්මදෙශනා ලොක සංවෘති සත්‍යංච සත්‍යංච පරමාර්ථතඃ”
‘ලොක සංවෘති සත්‍යයද, පරමාර්ථ සත්‍යයද යන මේ සත්‍යද්වය ඇසුරු කොට බුදුවරයන්ගේ ධර්ම දෙශනාව වේ.’
ව්‍යවහාර (වොහාර) වචනය ඇසුරු නොකොට පරමාර්ථ ධර්මය දෙශනා කල නො හැකිය. පරමාර්ථ ධර්මයන්ගේ අවබෝධයක් නො මැතිව නිර්වාණාධිගමයක් නො කළ හැකිය.
ධර්මවිනය කී තැන විනය යන්නෙන් මිනිසාගේ කාය වාග් සංවරණයට අවශ්‍යවන, නිවන් මඟට යොමු කොට දෙශනා කල ශික්‍ෂා සමූහය ගැනෙත්. එය ශීල ශික්‍ෂාවයි. ධම්ම යන්නෙන් සමාධි සහ පඤ්ඤා යන දෙවැදෑරුම් ශික්‍ෂාවෝ ගැනෙත්. මෙසේ මේ ධර්මවිනය නමින් අඳුන්වන පර්‍ය්‍යාප්ති ධර්මය පුරුදු කිරීම ප්‍රතිපත්තිය යි. ඒ ප්‍රතිපත්ති පූරණයෙහි යෙදෙන්නවුන් විසින් අනුපුබ්බසික්ඛා, අනුපුබ්බ කිරියා, අනුපුබ්බපටිපදා වශයෙන් වදහළ පරිදි කෙමෙන් පිළිවෙළින් පිරිවෙත් පිරිය යුතුය. බුදුරජහු අනුක්‍රමයෙන් විනෙය ජනයන් හික්මවීම සඳහා “දානකථං, සීලකථං, සග්ගකථං, කාමානං ආදීනවං, ඔකාරං, සංකිලෙසං, නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං.... සාමුක්කංසිකං ධම්මදෙසනං පකාසෙසි” යන්නෙන් අඳුන්වන දෙශනා නය යොදා ගත්හ. මේ නයින් විමුක්තිය කරා යන මඟ හෙළි කලහ. මෙසේ ප්‍රතිපත්ති ධර්ම පුරන්නහු එහි මුඛ්‍ය ප්‍රතිඵලය වශයෙන් ප්‍රතිවෙධය ලබත්. සොතාපන්නි, සකදාගාමි,
අනාගාමි, අරහත්ත යන සතර මඟ සතර ඵල සහ නිවණ ය යන මේ නව ලොවුතුරා දහම් ප්‍රතිවෙධ ධර්මයෙහිලා ගැනෙත්.
මේ පර්‍ය්‍යාප්ති, ප්‍රතිපත්ති, ප්‍රතිවෙධ, යන ත්‍රිවිධ ශාසනයක් (ධර්මයක්) අවශ්‍යවන්නේ මන්ද? බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්ම විනයයක් ගැන දෙශනා කළේ මන්ද? දුකෙන් මිදීම සඳහාය. “පුබ්බෙවාහං භික්ඛවෙ එතරහි ච දුක්ඛං චෙව පඤ්ඤපෙමි, දුක්ඛස්සච නිරොධං.” “මහණෙනි, පෙරත් දැනුත් (අදත් එදත්) මම දුකත්, දුක්ඛයාගේ නිරොධය හෙවත් නිවීමත් පණවමි.” මේ සිවුසස් සැකෙවින් කී පරිදිය. මෙයම ධර්මයේ පරම සාරයයි. අනෙක් හැම ධර්මයෝ මේ සත්‍ය සතරට ඇතුළුවෙති. “සච්චවිනිම්මුත්තො හි භගවතො දෙසනා නත්ථි” සත්‍ය සතරෙන් තොරවූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මදෙශනා වෙක් නැත. යන නෙත්ති අටුවා වචනයෙනුත්, “චතුසච්ච විනිම්මුත්තො ධම්මො නාම නත්ථි” චතුරාර්ය සත්‍යයෙන් තොර දහමෙක් නම් නැත. යන පෙටකොපදෙස වචන යෙනුත් ඒ බව හෙළි වේ.
අභිධර්ම යන්නෙහි “අභි” ශබ්දයට අටුවා ටීකා ඇදුරහු අර්ථකාරයෙන් දක්වති “අභි” ශබ්දයෙහි (ධර්ම) අතිරෙක, (ධර්ම) විශේෂ යනආදි අර්ථයන් දැක්ක හැකිය. නිවන් දැකීමට ඉවහල්වන බැවින් ධර්මාතිරෙකය, ලොක සම්මුති යෙන් පිටත් හෙයින් ධර්මවිශෙෂය.
කාමාවචරාදී වශයෙන් ක්‍රමයෙන් වැඩිවෙන නිසා අභි ශබ්දයෙහි වැඩි අර්ථයක් ද වේ. ඵස්ස වෙදනා ආදි සලක්‍ෂණ (සලක්ඛණ) ධර්ම ඇති හෙයින් අභිධර්මය සලක්ඛණ ධර්ම ද වේ. කුසලාකුසල, ක්‍රියා විපාක වශයෙන් පිරිසිඳ පෙන්වන හෙයින් පරිච්ඡින්න ධර්මත් වේ. ලොකොත්තර ධර්මයන් ඇතුළත් හෙයින් “පූජිත ධර්මද” වේ. තවද අභිධර්මය ශාසන වශයෙන් යථාධම්ම සාසන නමි. කථා වශයෙන් නාමරූප පරිච්ඡෙද කථා නමි. දෙශනා වශයෙන් පරමාර්ථ දෙශනා නමි.
ශාබ්දිකයන් විසින් මෙසේ විවරණය කරන ලද මේ “අභිධර්ම”යෙහි එන්නේ පරමාර්ථ ධර්ම සතරෙකි. සත්ත්ව සන්තානයෙහි පහළවන තාක් සිත්, චිත්ත පරමාර්ථ වශයෙන්ද, හැම සිත්හි ලැබිය හැකිතාක් හොඳ නොහොඳ ගුණ විශේෂයන් චෛතසික පරමාර්ථ වශයෙන්ද, මේ චිත්ත චෛතසික නම්වූ නාම ධර්මයන්ට ආධාරවූ ශරීරයෙහි ලැබිය හැකිතාක් ද්‍රව්‍ය සමූහය රූප පරමාර්ථ වශයෙන්ද, මේ නාමරූප හෙවත් පඤ්චස්කන්ධ සංඛ්‍යාත සත්ත්වයා පිළිබඳ වූවත් චිත්ත චෛතසිකයන් හා සම්ප්‍රයොග ලක්‍ෂණයෙන්වත්, රූපයන් හා කලාප බන්ධන වශයෙන්වත්, කිසිකලෙක නො බැඳෙන බැවින් ඒකාන්ත කෙවල (තනි) ධර්මයක් වූ ද, සෝවාන් ආදී සතර මගින් දක්නා තෙක් ප්‍රත්‍යක්‍ෂයෙන් නොපෙනෙතත් නිත්‍යව නොවෙනස්ව පවත්නාවූ ද, නිර්වාණ ධර්මය නිර්වාණ පරමාර්ථ වශයෙන්ද අභිධර්මයෙහි අඳුන්වා දී ඇත. අභිධර්ම පිටකයට අයත් සප්තප්‍රකරණයෙහිම දැක්ක හැක්කේ මේ සතර පරමාර්ථ පිළිබඳ විස්තර විවරණ ය.
මිනිසා කවරෙක්ද? ඔහුගේ බලාපොරොත්තුව කුමක්ද? යන්න මේ සතර පරමාර්ථ ධර්මයන්ගෙන් හෙළිවෙයි. චිත්ත, චෛතසික, රූප යන ධර්මත්‍රයයෙන් මිනිසා හැඳින්වෙයි. ඔහුගේ නාමකය හා රූපකය ගැනෙයි. වෙනත් වචන වලින් කියතොත් මිනිසාගේ සිතත්, කයත් ගැනෙයි. මෙයම තවදුරටත් විභජනය කරනවිට රූප, වෙදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන පස්කඳ ගැනෙයි. මේ පංචස්කන්ධසංඛ්‍යාත මිනිසාගේ (බෞද්ධයාගේ), පරමාර්ථය, උසස්ම බලාපොරොත්තුව, නිර්වාණාවබොධයයි. එහෙයින්, අභිධර්ම දෙශනාවෙන් ඉගැන්වෙන්නේ පංචස්කන්ධ විභාගය සහ නිර්වාණ පරමාර්ථය බව පැහැදිලි ය.
ඒ නිර්වාණ පරමාර්ථය කැමැත්තවුන් විසින් තමා සෙවිය යුතුය (අත්තානං ගවෙසෙය්‍යථ). එසේ තමන් සොයන්නවුන් විසින් බැලියයුත්තේ රූපාදි පංච උපාදානස්කන්ධයන් දෙස ය. එසේ බැලීමට යට සඳහන් සමථ-විපස්සනා භාවනාද්වය අවශ්‍ය ය.
සමථයෙන් කැරෙන්නේ වික්‍ෂිප්තව, අන්‍යවිහිතව, පොළාපනින මිනිස් සිත ඉන් මුදා අරමුණෙහි රැඳවීම ය. සමාධි, එකග්ගතා, එකොදිභාව යන ආදි නාමයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඒ සමථය යි. අරමුණෙහි රාගවශයෙන් නොඇලී, පටිඝ වශයෙන් නොහැපී - අනුරොධ, විරොධ භාවයෙන් තොරව - බලනවිට සිතෙහි ඇතිවන එකඟකම, සන්සුන්කම සමථ භාවනාවයි. මෙය ආලම්බනූප - නිජ්ඣානය යි.
සමාහිතො යථාභූතං පජානාති - සමාහිතවූ, සන්සුන් සිත ඇති දේ ඇති හැටියට දකියි. මෙසේ ඇති සැටියෙන් දැකීම විපස්සනාවයි (විදර්ශනාවයි), විශේෂාකාරයෙන් දැක්මයි. විශේෂාකාරයෙන් දැක්ම නම් පස්කඳ ඝන සංඥායෙන් ගොනුවක්, මිටියක්සේ නොගෙන වෙන් වෙන් කොට බැලීම යි, ඝනවිනිර්භොගය යි.
සඤ්ඤා, විපල්ලාස, චිත්ත විපල්ලාස, දිට්ඨි විපල්ලාස (විපර්යාස) වශයෙන් දැක්වෙන පරිදි අරමුණ විපරීතා කාරයෙන් නොගෙන ඇතිතතු දැකීම යි. එනම්: රූපාදි පංචඋපාදානස්කන්ධයන් එකක්, එකක් පාසා ත්‍රිලක්‍ෂණයට ආරොපනය කැර බැලීම යි. අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත යනු ත්‍රිලක්‍ෂණ යි. අකුරු අටෙකින් හා පද තුනෙකින් (අට්ඨක්ඛරා තීනිපදා) යුත් මේ තිලකුණු විදර්ශනා භාවනාවේ අඩංගු යි.
බුද්ධ වචනය අනුව රූපාදි පස්කඳ හේතුප්‍රත්‍යයයෙන් හටගත් නිසා අනිත්‍ය ය, මොහොතක් එක සේ නොපැවැත වෙනස් වෙයි. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුක් ය. යමක් දුක් ද එය අනාත්ම ය, ස්ථිරවූ නිත්‍යවූ ශාස්වතවූ ආත්ම-යෙන් තොර ය. යමක් අනාත්ම ද එය මාගේ නොවේය. (නෙ තං මම). එය මම නොවෙමි (නෙසො හමස්මි). ඒ මාගේ ආත්මය නො වෙයි (න මෙසො අත්තා). පස්කඳ පිළිබඳව මෙසේ ඇතිතතු සම්යක් ප්‍රඥාවෙන් (සම්මප්පඤ්ඤාය) බැලීම ලක්‍ෂණොපනිධ්‍යානය යි. මෙසේ බලන්නවුන්ගේ සිත නොඇලීමෙන්, උපාදාන නොකිරීමෙන් ආශ්‍රවයන්ගෙන්, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. (සංයුත්ත නිකාය, 351).
කාණ්ඩ සතරෙකින් යුත් අභිධර්මාර්ථප්‍රදීපිකායෙන් මුල සිට අගතෙක් හෙළිකරන්නේ මේ විමුක්ති මාර්ගය යි, නිවන් මගයි. එහෙයින්, මෙය කියවන භවතුන් විසින් නිර්වාණ පරමාර්ථය සඳහා උත්සාහ දැරීම මැනැවි.
ආභිධර්මිකයන්ගේ ගෞරවාදරයට බඳුන් වූ අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය නම් වූ ග්‍රන්ථරත්නයට පොරණැදුරන් විසින් ලියන ලද ටීකා අතර දැනට ඇත්තේ දිඹුලාගල මහා කස්සප මාහිමිපාණන් විසින් රචිත පුරාණ ටීකාව ද, උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය සාගරමති සාරිපුත්ත මාහිමිපාණන් විසින් ඉතා ව්‍යක්ත ලෙස සැපැයුණු අභිධර්මාර්ථ සඞ්ග්‍රහ සන්නය ද, උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය සුමඞ්ගල මාහිමිපාණන් ලියූ අභිධම්මත්ථ විභාවිනී ටීකාව ද යන මේ ග්‍රන්ථයන් ය. මෑතකාලයේදී ලියැවුණු පොත් ද කිහිපයෙකි.
උගතුන්ගේ සිතැඳගත් මේ අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහයම අනුව යමින් අමරදාස රත්නපාල දොස්තර මහත්මා විසින් මහත් වෑයමකින් සපයා ඇති මේ අභිධර්මාර්ථ ප්‍රදීපිකා නම් වූ ග්‍රන්ථයෙහි අභිධර්මපාලියත් ඇතුළුකොට අභිධර්ම කාරණා ඉතා විසිතුරුවත් විසඳවත් ලියා ඇති බව කිය යුතුය.
කාණ්ඩ සතරෙකින් සහ පිටු 2309 යුතුව මෙතරම් විස්තර විභාග සහිතව ලියැවුණු මේ සා විශාල අනෙක් අභිධර්මග්‍රන්ථයක් මේ රටෙහි ලියැවී නැති සේ ය.
පාළි භාෂාව නොදත් සාමාන්‍ය ජනයාට වුවද අභිධර්ම දෙශනාවන් පිළිබඳව සෑහෙන දැනීමක් ලබා ගැනීමට මේ පොත බෙහෙවින් උපකාරවනු ඇත. අභිධර්මය පිළිබඳව විස්තර සහිතව හෙළබසින් ලියැවුණු පොතක් නැතැයි මැසිවිලි කියන්නට දැන් ඉඩෙක් නැත. ඒ පාඩුව
මේ කාණ්ඩ සතරෙන් පිරිමැසේ. දහම් පාසල්හි ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් දෙපක්‍ෂයට ද මේ අභිධර්මාර්ථ ප්‍රදීපිකාව හස්තසාර වස්තුවක් වනු නිසැක ය.
මෙසේ නවීනයනට පමණක් නොව ප්‍රවීනයනට ද බෙහෙවින් උපකාර වන මේ ග්‍රන්ථය ජනකාන්ත වනුවා ඇත. වෛද්‍ය වෘත්තියෙහි යෙදෙන ගමන් මෙබඳු වටනා අභිධර්මග්‍රන්ථයක් ලියා බෞද්ධ ධර්ම සාහිත්‍යය පෝෂණය කිරීම ගැන සත්පුරුෂ කවුරුනුත් රත්නපාල මහත්මාට කෘතඥවිය යුතු බව කියනු කැමැත්තෙමි.
“බුදුගුණ මුත් තෙපුල් - මෙත් බහාවුන් මුත් සිත් නොවෙවං කෙනෙක්හිඳු - පරවැඩ මුත් පියොම්”
හැඳින්වීම
අභිධර්මාර්ථ ප්‍රදීපිකා නම් වූ මේ පොත අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය අනුව යමින් සම්පාදනය කරන ලද්දකි. අභිධර්ම පිටකයට අයත් සප්තප්‍රකරණයන්හි ඇතුළු වූ ධර්මාර්ථයන් පිඬුකොට ත්‍රිපිටකධර අනුරුද්ධ ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහ නම් ග්‍රන්ථය බොහෝ කලෙක සිට අභිධර්මය උගන්නවුනට මහෝපකාරී විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දෙශිත ත්‍රිපිටක ධර්මයෙහි සඳහන්වන ධර්මාර්ථයන් මනාව වටහාගැනීමට පරමාර්ථ ධර්ම පිළිබඳ සාමාන්‍ය දැනීමක්වත් තිබිය යුතුය. මෝහයෙන් මඩනාලද පුහුදුන් සිත් සතන් මිථ්‍යාමතවලින් මුදවා පිරිසුදු සම්යක් දෘෂ්ටියෙහි යොදවා ගැනීම ධර්මඥානයෙන්ම කළ යුත්තෙකි. කුසලාකුසල ධර්මයන් හැඳින එහි ඉෂ්ටා’නිෂ්ට විපාකයන් දැනගැනීමටත් චතුරාර්යසත්‍ය ධර්මාවබොධය පිණිස වැඩිය යුතු සමථ විදර්ශනා භාවනානු යොගයටත් ඉවහල්වන ධර්ම සමූහය අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහයෙහි ඇතුළත් වේ. එබැවින් ධර්මය ඉගෙනීමෙහි කැමැත්ත ඇති, ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන් තියුණු කර ගැනීමට උත්සාහ දරන සත්පුරුෂයන්හට අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය වැනි අන් ග්‍රන්ථයක් නැතැයි කිව යුතුය.
පෙර ධර්ම විනයධර උතුමන් විසින් ඉතා ගෞරවයෙන් ආචාර්ය පරම්පරානුගත විධි නොයික්මවා තම සිසුන් පිරිසුදු සීලයෙහි පිහිටුවා ධර්මඥානය ලබාදීමෙන් පර්‍ය්‍යාප්ති ප්‍රතිපත්ති ශාසනය රැකගත් බව ශාසන ඉතිහාසයෙන් හෙළිවේ. පසු කලෙක විදේශයෙන් පැමිණි අන්‍ය ලබ්ධිකයන්ගේ නපුරු බලපෑම් නිසාත් වෙනත් නොයෙක් අවහිරකම් නිසාත් පිරිහෙන්නට ගිය මේ සසුන, කලින් කල පහළවූ ගිහි පැවිදි උතුමන්ගේ උත්සාහයෙන්, අතුරුදහන් වන්නට ඉඩ නොදී රැකගත් හෙයින් අදත් සැදැහැතියන්හට දහම් ඉගෙනීමටත් පිළිවෙත් පිරීමටත් ඉඩ ඇත්තේමය. නුවණත්, ශ්‍රද්ධාවත්, උත්සාහයත් ඇතොත් භික්‍ෂූන් වහන්සේට දහම් ඉගෙන පිළිවෙත් පිරීමට එතරම් අවහිරයක් නම් නැත. එහෙත් එවැනි
භාග්‍යයක් නැතිව නොයෙක් දුෂ්කරතා මධ්‍යයෙහි රැකිරක්ෂා ගේ දොර වැඩ කටයුතු ආදියෙහි යෙදී සිටින සැදැහැවත් ගිහි පින්වතුන්හට වරින්වර නොයෙක් මාතෘකායෙන් කැරෙන ධර්ම දෙශනා හැර පිළිවෙලින් ධර්මය ඉගෙනීමට ක්‍රමයක් නැති හෙයින් පින්පව් හැඳින ගැනීමට පවා නොහැකිව ඔවුන් ශ්‍රද්ධාදි ගුණයන්ගෙන් පිරිහෙමින් ලෝකයේ නන් දෙසින් ගලා එන මිථ්‍යා මතවලට ඇබ්බැහි වෙමින් ධර්මයට පිටුපායන්නා සේ පෙනෙන්නට ඇත.
භාග්‍යයකට මෙන් මෑතෙක සිට ධර්මධර ස්වාමීන් වහන්සේලා සහ උගත් ගිහි උතුමන් විසින්ද ධර්මය උගන්නවුන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස හෙළ බසින් දහම් පත් පොත් මුද්‍රණය කරවා පළකර හැරීමත් ධර්ම පරීක්‍ෂණ පැවැත්වීමත් නිසා ගිහි පින්වතුන්හට ධර්මය උගෙනීමට මගක් සැලසී ඇතිබව සඳහන් කළයුතුය.
මෙයට දසවසකට පමණ පෙර කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සමිතියේ එවකට ප්‍රධාන ලේකම් ධුරය දැරූ සී. ටී. පෙරේරා මහත්මාටද ධර්ම පංක්තියක් ඇරඹීමේ අවශ්‍යතාවය වැටහී අපට ආරාධනා කෙළෙන් වර්ෂ 1954 ක් වූ මැයි මස 3 වන දින කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සමිති ශාලාවේදී “පරමාර්ථ ධර්ම පංක්තිය” නමින් ධර්ම පංක්තියක් අරඹා එතැන් සිට අද වන තෙක් නොකඩවා සති පතා එම ධර්ම පංක්ති පවත්වාගෙන යමි. අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය අනුව යමින් එහි ඇතුළු ධර්මයන් හැකිතාක් ලිහිල් බසින් විස්තර කරදීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඒ ඒ ධර්ම කොටස් එම ආකාරයෙන්ම මුද්‍රණය කොට පළකළහොත් ලක්දිව නොයෙක් පළාත්වල සිටින පින්වතුනටද ඉන් මහත්සේ ඵල ලැබිය හැකි බව බොහෝ දෙනාගේ අදහස වූයෙන් එම පාඩම් මුද්‍රණය කොට ධර්මදානයක් වශයෙන් නොමිලයේ බෙදා හැරීමට සී. ටී. පෙරේරා මහත්මාම ඉදිරිපත් විය. කටයුතු අධික දුෂ්කර කාලයක් වූයේ වී නමුත් බොහෝ දෙනාට වන ධර්ම ලාභය සලකා ධර්ම පත්‍රිකා ලියා දීමට භාර ගෙන අවකාශ ඇති පරිදි එය කර දුනිමි. සුළු
වශයෙන් කිරීමට අදහස් කල කටයුත්ත විස්තර ඇතිව ධර්මය උගෙනීමට කැමති පින්වතුන් ඇතිබව දැනගන්නට ලැබුන හෙයින් අපට ඇති අනවකාශයත් ප්‍රකාශක භවතුන් හට දරන්නට සිදුවන වියදමත් නොසලකා ධර්ම ලාභයම සලකා පිටු දෙදහසකට අධිකවූ ප්‍රමාණයක් ලියා මුද්‍රණය කරවා නොමිලයේ බෙදා හරින්නට හැකි විය මේ පත්‍රිකා පිළිවෙළින් මුද්‍රණය කරවා බෙදා හරින්නට සී. ටී. පෙරේරා මහත්මා දැරූ උත්සාහයත් වියදම් කල ප්‍රමාණයත් බොහෝය. මේ ධර්ම දානමය පුණ්‍යකර්මයෙහි ඇති වැදගත්කම වටහාගත් වෙනත් සැදැහැවතුන් විසින්ද නොයෙක් වර මුදල් පරිත්‍යාග කිරීම ආදියෙන් ඒ මහත්මාට අනුබල දුන් බවද සතුටින් සඳහන් කල යුතුය. පිටු 500 කින් පමණ යුත් අවසාන පරිච්ඡේදය කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සමිතියේ පාලක මණ්ඩලය භාර ගෙන ඒ සමිතියේ වියදමින් මුද්‍රණය කරවා දීම මේ සත්කාරයට විශේෂ රුකුලක් විය.
වර්ෂ 1959 දී ආරම්භ කළ “පරමාර්ථ ධර්ම පත්‍රිකා” සියල්ල මුද්‍රණය කිරීමත් බෙදා හැරීමත් පුරා අවුරුදු සතරක් මුළුල්ලේම සිදු විය. එක් වරකට මුද්‍රණය කල හැකි වූයේ පත්‍රිකා සීමා සහිත ප්‍රමාණයක් බැවින් පසුව මේ ධර්මය උගන්නට අදහස් කළ පින්වතුන්හට මුල් පරිච්ඡේද ලබා ගැනීමට නොහැකිවූයෙන් නැවතත් එය මුද්‍රණය කරවා දෙන ලෙස නොයෙක් පළාත්වලින් ආරාධනා ලදිමි. එහෙයිනි මේ පොත මෙසේ මුද්‍රණය කරවන්නට සිදුවූයේ.
අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය අනුව යමින් එහි එන ධර්මයන් පිළිබඳ විස්තර විවරණයක් මෙහි ඇතුළත් කල හෙයින් මේ පොතට “අභිධර්මාර්ථ ප්‍රදීපිකා” යන නම යෙදුවෙමු. අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහ පාළියත්, එහි භාවයත් ඒ ඒ පරිච්ඡේද වලට මුලින් යොදා ඇත. කාණ්ඩ සතරක් හැටියට පළ වන මේ ග්‍රන්ථයෙහි පළමු කාණ්ඩයෙහි චිත්ත සංග්‍රහ විභාග නම් වූ ප්‍රථම පරිච්ඡේදයද, චෛතසික සංග්‍රහ විභාග නම් වූ ද්විතීය පරිච්ඡේදයද, ප්‍රකීර්ණක සංග්‍රහ විභාග නම් වූ තෘතීය පරිච්ඡේදයද, වීථි සංග්‍රහ විභාග නම් වූ
චතුර්ථ පරිච්ඡේදයද, වීථිමුක්ත සංග්‍රහ විභාග නම් වූ පඤ්චම පරිච්ඡේදයද ඇතුළත් වේ. දෙවන කාණ්ඩයෙහි රූප සංග්‍රහ විභාග නම් වූ ඡට්ඨම පරිච්ඡේදය සහ සමුච්චය සංග්‍රහ විභාග නම් වූ සත්තම පරිච්ඡේදයද, තුන්වන කාණ්ඩයෙහි ප්‍රත්‍යය සංග්‍රහ විභාග නම් වූ අෂ්ටම පරිච්ඡේදයද, සතරවන කාණ්ඩයෙහි කම්මට්ඨාන විභාග නම් වූ නවවන පරිච්ඡේදයද ඇතුළත් වේ.
මේ පොත ලිවීමේදී විසුද්ධි මාර්ගය, අට්ඨසාලිනී නම් වූ ධම්ම සංගණී අටුවාව, විභඞ්ග අටුවාව ආදි අභිධර්ම ග්‍රන්ථ උපයෝගී කරගත් බව සඳහන් කරනු කැමැත්තෙමි.
විශෙෂයෙන් පාලි භාෂාවෙහි වැඩි දැනීමක් නැති පින්වතුන්ගේ ප්‍රයෝජනය සලකා මේ ධර්ම විවරණය හැකිතාක් ලිහිල් බසින් ලියා ඇති බවත් පෙළ අටුවාවන්හි එන පාලිපාඨ මෙහි නොයෙදූ බවත් සලකනු මැනවි.
මේ පොත හදාරන භවතුනට අභිධර්මය පිළිබඳ යම් කිසි දැනීමක් ඇති කර ගත හැකි වූයේ නම් එයම අපගේ වෑයමේ ප්‍රතිඵලයක් හැටියට සලකමි.
මෙබඳු ග්‍රන්ථයක් ලියන්නට තරම් අවශ්‍ය මූලික ශාස්ත්‍ර ඥානයත්, ධර්ම ඥානයත් ජීවිතයේ මුල් අවධියේම මට ලබා දුන් මා ගුරුදෙවි දන්දෙගොදර සිරි සරණපාල මහානායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ සහ ධර්ම සාකච්ඡාදියෙන් මට පිහිට වූ පැලෑණේ සිරි වජිරඤාණ මහානායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේත් නමස්කාරපූර්වක කෘතඥතාවයෙන් සිහිකොට පින් දෙමි. එසේම නැසීගිය මා දෙමාපිය ගුරුවරාදීන්ටද මෙහි පින් අනුමෝදන් කරවමි.
මේ කාණ්ඩයට විශේෂ පෙර වදනක් ලියා දෙමින් මට අනුග්‍රහ කල වජිරාරාම වාසි පියදස්සී හිමිපාණන්ට ද, සෝදුපත් බලා දුන් පින්වතුන්ට හා ප්‍රකාශක භවතුන්ට ද කෘතඥ වෙමි.
සියලු සත්වයෝ සුවපත් වෙත්වා!
අමරදාස රත්නපාල
1964 මාර්තු 23 වැනිදා කොළඹිය
අමරදාස රත්නපාල
1964 මාර්තු 23 වැනිදා කොළඹිය