සම්බන්ධ චින්තාව.pdf

සම්බන්ධ චින්තාව යනු පොලොන්නරු යුගයේ වැඩවිසූ මහා කීර්තිමත් යතිවරයෙකු වූ ශාරීපුත්‍ර මහා ස්වාමීන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිටකත්‍රයධර සංඝරක්ෂිත මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් මොග්ගල්ලායන ව්‍යාකරණ සම්ප්‍රදාය ඇසුරින් රචිත විශිෂ්ට පාලි වාක්‍ය රීති (Pali Syntax) ග්‍රන්ථයකි. මෙහි අන්තර්ගත සිංහල සන්නය දිඹුලාගල වනවාසී මේධංකර හිමි සහ වෙදෙහ හිමි ආදීන්ගේ ආචාර්යවරයෙකු වූ ආනන්ද වනරතන හිමියන්ගේ ශිෂ්‍ය වනවාසී ගෝතම හිමියන් විසින් රචනා කර ඇත.

මහාවංශය ඉංග්‍රීසි බසට පරිවර්තනය කළ එල්. සී. විජේසිංහ (L. C. Wijesinha) මුදලිතුමාගේ ආරාධනයෙන්, විද්‍යෝදය පරිවේණාධිපති පූජ්‍ය හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල නාහිමි සහ බටුවන්තුඩාවේ දේවරක්ෂිත පඬිතුමන්ගේ සහාය හා අනුමැතිය ඇතිව කළුතර සාරානන්ද හිමියන් විසින් මෙම සංස්කරණය සකස් කරන ලදී.

මෙම කෘතිය 1891 වර්ෂයේදී ගෝනදූවේ කේ. ඩී. සීමොන් අප්පුහාමි විසින් කොළඹ ලක්රිවිකිරණ මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කරවා ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

SAMBANDHA-CINTÁ. OR A TREATISE ON SYNTAX.

THIS is a work on Páli Syntax, held in very high estimation by all Páli Scholars in Ceylon; and is founded on the grammatical sûtras of Moggalláyana. Its high authority is proven from the fact that even Totagamuve, the greatest scholar that lived in modern times, quotes from it in elucidation of his Panciká Pradípa, a work containing annotations on the Moggalláyana grammar.

The author was a pupil of the renowned glossarist of the Pitaka commentaries, Sáriputra Maha Thera, who lived at Polonnaruwa in the time of Parakrama Báhu the Great, and for whom that warlike monarch built the stately monastery so minutely descrbed in the Mahàvansa (see ch. 78. v.v. 34—43) The pupil, our author, also played as important a part in the religious and political history of his country as his great teacher seems to have done: for, it was to him who was then at the head of the Buddhist Priesthood that Vijaya Báhu III. (A. c. 1236) gave in charge, for education and training, his two sons, the elder of whom succeeded his father in the kingdom under the name of Parakrama Bahu II. who, on account of his profound learning and piety obtained the great name, Kalikàla Sahicca Sabbaññu Pandita (see Mahàsvansa chaps 81—82) There are good grounds for supposing that it is a cast of this King’s statue, and not that of Parákrama Báhu the Great, as is generally supposed, that now graces the Hall of the Ceylon Museum.

The Sinhalese Paraphrase to this work was made by a learned Buddhist hermit named Vanavási Gotama, a pupil of the Venerable Ananda Vanaratana, the renowned author of many well known works and the preceptor of Dimbulágala Medhankara Mahá Thera and Vedeha Mahá Thera both of whom produced excellent standard works in Pali and Sinhalese literature, and shone as brilliant lights in the Buddhist Church of that period. It would therefore be simply presumptuous on our part to extol their merits: their works proclaim them to posterity.

This valuable work, however, from disuse and incapacity of copyists, has become very rare; and even when obtained after much troublesome search, is found to contain so many errors and omissions as to render its study a matter of great difficulty and trouble. Seeing this state of things the learned translator of the Mahávansa, L. C. Wijesinha Mudaliyar, pressed upon me to undertake the difficult and laborious work of collating texts and preparing an edition for the Press. This task I have undertaken and accomplished with the able assistance of my most learned tutor, the Venerable High Priest Hikkaduwe Sumangala Mahá Thera, principal of the Vidyodaya Parivena, and his eminent pupil M. Nanissara, to both of whom I hereby gladly render my sincere thanks. I am also happy to be able to say that the learned and celebrated Pandit, Batuvantudáve Sri Deva Rakshita, has been good enough to look over the proof sheets, and lend to this work the sanction of his great name.

I have added some foot-notes in explanation of difficult passages so as to render the work easy of study to those whose knowledge of Pali is not great.

The task of correcting and revising a work which has been out of general use for centuries, and purging it of errors and defects resulting from the ignorance of copyists, is not an easy one. I trust, therefore, that the reader will readily excuse any errors and oversights that may occur herein.

K. SÁRÁNANDA.
Colombo, 17th February 1891.

වි ඥා ප න ය. සන්න සහිත සම්බන්ධ චින්තාව.

“අනුත්තාදිවසෙන විනතියතෙ පරිපාදියතෙ‘නෙනෙති‘චින්තා,—සම්බන්ධස්ස ක්‍රියාකාරක යොගස්ස චින්තා‘සම්බන්ධචින්තා”—මේ කරණ කොට ගෙණ අනුක්තාදීන්ගේ වශයෙන් විභත්තිය කරණු ලැබෙනුයි හෙවත් ප්‍රතිපාදනයට වහල් වෙනුයි ‘චින්තා, නම්—ගමනපචනාදි ක්‍රියාවන් හා කම්මාදි ෂට්කාරකයන්ද සම්බන්ධවු විභත්තිය ‘සම්බන්ධ චින්තා, නම් වේ.

උක්තානුක්තවිභාග කාරකවිභාගාදිය විස්තර වශයෙන් ප්‍රකාශ කිරීම පරමකොට මොග්ගල්ලායන ව්‍යාකරණානුගතව ප්‍රතිපාදිත මේ ප්‍රකරණය මොග්ගල්ලායන ව්‍යාකරණ නැමැති මහාර්ණව ප්‍රතරණයට තරණියක් බඳු වේ.

ෂඩ්භාෂාපරමෙශ්වර තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල මහා සාමිපාදයන් වහන්සේ විසින් කරණලද පඤ්චිකාප්‍රදීපයට පවා මෙම සම්බන්ධචින්තා පාඨනිදර්ශනකොට තිබෙන හෙයින් එයින්ම ග්‍රන්ථගෞරවය සිද්ධයි.

සිංහල රාජවංශයට මුදුන් මල් කඩක් වැනිවූ මහාපරාක්‍රමබාහු මහ රජතුමන් ලංකාරාජ්‍යශ්‍රීපදප්‍රාප්ත කාලයෙහි පොලොන්නරු නුවර පොලොන්නරු නුවර වැඩ විසූ සාරාර්ථදීපනී විනයටීකා, අභිධම්මත්ථවිභාවිනී, විනයසංග්‍රහ, අභිධම්මත්ථසංග්‍රහ ව්‍යාඛ්‍යා, පඤ්චිකාටීකා, ආදි ප්‍රශස්ත මහාග්‍රන්ථ කර්තෘවූ ශාරීපුත්‍ර මහාස්වාමිපාදයන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍යවූ පිටකත්‍රයධර සංඝරක්ෂිත මහාස්වාමිපාදයන්වහන්සේ විසින් මේ සම්බන්ධචින්තා නම් ප්‍රකරණය මූලභාෂාවෙන් කරණලදී—මේ ඇර මුන්වහන්සේ සුපද්මසිද්ධි, සුබොධාලංකාර, වුත්තොදය, ඛුද්දසිකඛාටීකා, ආදි වෙනත් නොයෙක් ග්‍රන්ථසම්පාදනය කිරීමෙන් බොහෝ ලොකශාසන සංග්‍රහ කල උත්තමයෙකි.

විශුද්ධිමාර්ග සන්න කර්තෘවූ කලිකාල සාහිත්‍ය සර්වඥපණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු මහරජතුමන් පවා කුඩාකාලයෙහි තමන් පියමහරජහු විසින් මේ සංඝරක්ෂිත මහාස්වාමිපාදයන්වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට පාවාදී තිබේ—ඒ බව මහාවංශයෙහි—

“අථ තෙසු පරක්කමභී භූපාලොපි සුතං සදං මහාසාමිං පුරක්ඛත්වා සංඝරක්ඛිතසඤ්ඤිනං. සමාගතස්ස සංඝස්ස නිය්‍යාදෙත්‍වා තතො පුන තස්සාපි මුනිනො දාඨා පත්තධාතුචයං තථා”යි.

දක්වනලද ගාථාවලින් පෙණෙන හෙයින් එයින්ම මුන්වහන්සේ ගේ ප්‍රනීතසාමර්ථ්‍යය කල්පනා කටයුතුයි.

මෙහි සන්නය කලිකාල සාහිත්‍ය සර්වඥපණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු මහරජතුමන්ගේ පිය මහරජතුමන් විසින් කල ශාසන ශුද්ධියෙහිදී මූල්‍යපද ප්‍රාප්තවූ දිඹුලාගල වනවාසී මේධංකර මහාස්වාමීන්ගේ හා සමන්තකූටවර්ණනා, රසවාහිනී, සිදත්සඟරා, ආදි ප්‍රශස්ත ග්‍රන්ථ කරණයෙන් බොහෝ ලොකශාසනානුග්‍රහකල වෙදෙහමහාස්වාමීන්වහන්සේගේද ආචාර්‍ය්‍ය පදප්‍රාප්ත අභිධර්ම මූලටීකාකාර ආනන්ද වනරතනාභිධාන මහා සාමිපාදයන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය වූ බුද්ධවංශසන්නෙතෘවූ වනවාසී ගොතම නම් ස්ථවිරස්වාමීන් විසින් යථොක්ත මහ රජතුමන් කාලයෙහි කරණලදී—ඒ බව ව්‍යාඛ්‍යා පරිසමාප්තියෙහි—

“සොහං දයාළුගුරු මෙ ජයහීන පඤ්ඤං ආනන්දරඤ්ඤරතනාදි මහායතිමෙ නිස්සාය සිස්සජනතා අභියස්ස ගෙහෙ ගන්ත්‍වා අනච්ඡමුසුතස්සපි රොහණස්මිං.

බුද්ධන්තං පත්ථයන්තෙන සබ්බසත්තහිතෙසිනා ආරඤ්ඤකෙන යතිනා ලිඛිතං ගොතමෙහිදං”යි.

දක්වනලද ගාථාවලින් පෙණෙයි—අද දක්වාත් ඉර සඳසේ බබලන මේ උත්තමයන්වහන්සේලාගේ නාම ගැණ අපි කුමට වර්ණනා කරමුද? ගොතම නම් සාමිපාදයන් විසින් ලියනලද මේ සන්නයෙහි ඒ ඒ තැන් පාණිනීයව්‍යාද්‍රාදි මහා ව්‍යාකරණවලින්ද වෙනත් නානාවිධ වෙනත් නානා විධ සංස්කෘත ශාස්ත්‍රයෙන්ද උදාහරණ දැක්වීමෙන් ව්‍යාඛ්‍යානකොට තිබේ.

මුන්වහන්සේගේ උගත්කමේ ප්‍රමාණය පුර්ව පණ්ඩිතයන් ඉදිරියෙහි මේ සන්නයෙන්ම ප්‍රකාශවෙන හෙයින් ඒ සඳහා අපි කුමකට වෙහෙසෙමුද? ලංකාවේ බොහෝ ස්ථවිර පරම්පරාවල ලාංකිකාචාර්‍ය්‍ය වරයන්වූ මොග්ගල්ලායන මහායථීශ්වරයන් විසින් ප්‍රණීතවූ මොග්ගල්ලායන ව්‍යාකරණය ප්‍රගුණකරණ සිරිත පුරාණකාලයේ පැවති බව මේ හැමදෙනින්ම පෙණෙයි—වර්තමාන කාලයෙහි බොහෝ කොට ප්‍රගුණ කරවනු ලබන බාලාවතාරාදියෙහි නොදක්වන කච්චායනානුගතවූ පදරූපාදී නොයෙක් විශෙෂ පුරාණාචාර්‍ය්‍යවරුන් විසින් කරණලද ප්‍රකරණාන්තරවල බොහෝසේ දක්නට ලැබෙන හෙයින් ඒ විශෙෂ ප්‍රකාශ වන්නාවූ මොග්ගල්ලායන ව්‍යාකරණය පරිශීලනය කිරීම අවශ්‍යයි.

මෙසේ විශිෂ්ටාර්ථ ප්‍රතිපාදක මුගලන් වියරණ අනුමතිය සම්බන්ධ චින්තා ව්‍යාඛ්‍යානය සපයාගැනීමේ දුෂ්කරතාව හා දුකසේවත් සපයාගත් පිටපත් එකකට එකක් නොසමව ඇතැම් තැන ගාථා ශ්ලොක වාක්‍යාදිය නැතිවද සමහර කාණ්ඩ සහමුලින්ම නැතිවද විද්‍යාර්ථීන්ගේ ප්‍රයෝජනයට බාධාව අතිශයින් ආකුලව පවතින බව දුටු මහා වංශය ඉංග්‍රීසියට නගාලූ නානාභාෂා ශාස්ත්‍රාභිඥ ලුවිස් කොර්නේල් විජයසිංහ මුදලිතුමන් විසින් ආරාධිතවූ කලුතර සාරානන්ද තෙරුන්වහන්සේ වන මම ඥානශක්තිවූ පරිද්දෙන් මෙය මෙසේ සකස් කෙළෙමි.

මේ සංශොධනයෙහිදී අපගේ ආචාර්යොත්තම පණ්ඩිතශිරොමණීභූත ශ්‍රීසුමංගලාභිධාන විද්‍යොදය පරිවෙණාධිපතීන් වහන්සේගෙන් හා උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍යවූ උගත් ඤාණිස්සරාභිධාන භවද්ගුණපුත්‍රයන්ගෙනුත් උපකාරලත් බැව් සතුටින් මතක්කරමි.

එසේම ලොක ප්‍රසිද්ධ පූජ්‍යපණ්ඩිතරත්නයක්වූ ආචාර්‍ය්‍ය ආචාර්ය්‍ය ශ්‍රීදෙවරක්ෂිතාභිධාන බටුවන්තුඩාවේ රාජකීය පඬිතුමන් විසින් සිද්ධිපත්‍රයක් බැලීමෙන් සමාදරයෙන් පිලිගන්නාලද බවද සඳහන් කරමි.

මේ පොත මුද්‍රාංකණයෙහිදී අනිච්ඡාකාර නිදර්ශන වශයෙන් දැක්වූ සමහර පාඨ සුබොධබොධන පරිද්දෙන් අඩොලිපි වශයෙන් යෙදුවෙමු.

මෙහි යම් ප්‍රමාද දොෂාදියක් ඇතද එය නැණවතුන් විසින් ක්ෂමාචිත්තය භජනය කිරීමෙන් ශුද්ධ කටයුතුයි.

K. Sārānanda.