සන්න සහිත සද්දසාරත්ථ ජාලිනි - ආචාරිය සීලානන්ද හිමි.pdf

සද්දසාරත්ථජාලිනී සන්නය යනු බුරුමයේ වැඩවිසූ නාගිත මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ගාථා 519කින් රචනා කරන ලද ප්‍රකට පාලි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථය වන ‘සද්දසාරත්ථජාලිනී’ නම් කෘතියට පින්වත්තේ සද්ධර්මාකර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති ආචාර්ය සීලානන්ද හිමියන් විසින් සම්පාදනය කරන ලද සවිස්තරාත්මක සිංහල සන්නයයි.

බුද්ධ වර්ෂ 1900 දී පමණ බුරුමයේ තම්බදීපයෙහි විජයපුර වැඩවිසූ නාගිත තෙරුන් විසින් කාත්‍යායන, මොග්ගල්ලායන හා ශබ්දනීති ආදී ප්‍රධාන ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයන්හි ලක්ෂණයන්ට අනුකූලව මෙම පාලි ව්‍යාකරණ ප්‍රකරණය සකස් කරන ලදී. මෙහි නය ක්‍රම 75ක් ඔස්සේ පාලි භාෂාවේ පද, නාම, කාරක, සමාස, තද්ධිත, ආඛ්‍යාත හා කෘදන්ත ආදී විවිධ අංග ගැඹුරින් විග්‍රහ කර ඇත.

වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති නාහිමි, රත්මලානේ ධම්මානන්ද නාහිමි සහ මහෝපාධ්‍යාය ඤාණිස්සර හිමි යන වියතුන්ගේ සහාය ඇතිව සකස් කරන ලද මෙම සන්න ග්‍රන්ථය ක්‍රි.ව. 1896 දී ලංකාවට පැමිණි සියමේ භානුබන්ධු කුමාරයා වෙත පිළිගන්වා ඇති අතර, 1902 දී ජී. බැස්ටියන් සිල්වා සහ එන්. සීමන් සිල්වා යන මහතුන්ගේ ප්‍රකාශනයෙන් විද්‍යාසාගර මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කරවා ඇත.

PREFACE.

THIS work, Saddasáratthajálini, which consists of 519 stanzas, was composed about the year 1900 A.B. by a Buddhist monk named Kaṇṭaka Khipanágita of Wijaya alias Panyo, a town in Tambadípa, Burmah. It was subsequent to the composition of Şabdaníti and contemporaneous with Abhidhánappadípiká Ṭíká.

The work is composed of nine chapters entitled as follows:— (1) Şabdapadárthakádi, (2) Abhidhánádi, (3) Akshara Saŋjñá-prabhédótpatti Sthánádi, (4) Námaprabhédádi, (5) Kárakalakshaṇédi, (6) Samásalakshaṇaprabhéda, (7) Taddhitapratyaya, (8) Ákhyátakriyá,, and (9) Kichchakitakapratyaya-prabhédádiya.

The arrangement of the subjects treated of in this work is given below for the benefit of those who may be desirous of having a superficial view of the work :—

[List of 75 nayas omitted]

A short account of the author may also be not out of place here. While a boy, he was entrusted by his father, a householder of the village called Sáchaú, to a Buddhist monk to be instructed in religion and the sciences. He was so reluctant to attend the temple that one day his father chastised him by placing him on a thorny tree, and this circumstance earned for him the appellation of “Sákaṇṭaka-khipa” (‘placed on a thorny tree.’) He then prosecuted his studies, residing in the temple, and afterwards entered the priesthood, from which he advanced to the higher ordination “Upasampadá,” and went away to the town of Arimaddana. As he was a fortunate man, he was received kindly by the chief priests wherever he went, and gradually rose in fame. About this time his father, who had gone in search of him, found him at Arimaddana and stayed there in order to serve his son.

For a long time he was indifferent as regards his food, but later on he began to show an interest in it, and his father then inquired for the cause of the change. The son replied that he had now gained his object and wanted salt, acid, etc., to invigorate his constitution. Afterwards, he started for his native place with his father to pay a visit to his mother. On his way he visited Wijayapura in order to worship the Chaityas at that town, and having learnt there that the king Chatusétibhinda Síha Súra had built a great temple and proclaimed that it was for the use of the pious and learned priests only, our great author went there to stay. The men in charge of the temple having communicated the news of his arrival there to the king, His Majesty sent his minister Chaturaṅgabala, who was the author of Abhidhánappadípiká Ṭíká, to test the stranger’s attainments. The minister having reported to the king that our author was able to successfully explain all the abstruse points on which he questioned him, His Majesty was so pleased that he presented the temple to the monk and conferred a baronetcy on his father. It was at this temple that the learned author composed the present work. These facts are recorded in the Burmese History.

I have much pleasure in stating that my paraphrase of this famous work, now presented to the public, was dedicated to and graciously accepted by H.R.H. Prince Bhánubandhuwaŋsa Waratéja, brother of his Majesty Chúlálaṅkára, King of Siam, on the 25th May, 1896, at Colombo, on the occasion of His Highness’ visit to Ceylon, through the kindness of my tutor Pavaranéruttikáchariya Mahávibhávi Rájaguru Subhúti, High Priest, of Abhinaváráma, Waskaduwa, by whom I was presented to His Highness.

My thanks are also due to my tutor, chief Priest W. Dhammánanda, Principal of the Paramadhamma Chétiya Piriveṇa at Ratmalána, and to M. Ñáṇissara Terunnánse, Vice-Principal of the Vidyódaya College, Colombo, for occasional revision of the final proofs while this work was going through the press.

සංඥාපනය.

මෙම ශබ්දසාරත්‍ථජාලිනී නම් මාහැඟි ව්‍යාකරණප්‍රකරණය වනාහී ශ්‍රීබුද්ධවර්‍ෂයෙන් 1900 පමණවූ කාලයෙහි මහබුරුමදේශයට අයත් තම්බදීපනම්රට පංයොනම් නුවර සාචඋනම් එක්තරා ගමක එක්තරා කුලයක උපන් නාගිතනම් මහාස්ථවිරතුමෙක් විසින් අනුෂ්ටුප්ඡන්දොබන්ධන පන්සියඑකූන්විස්සක් පමණ රචනාකිරීමෙන් නිපදවන ලද්දකි. මේව්‍යාකරණය කාත්‍යායන මොග්ගල්ලායන ශබ්දනීති යන ප්‍රධාන ශබ්දශාස්ත්‍ර ශබ්දලක්‍ෂණානුකූලව බොහෝ නන්විධ විශිෂ්ටනිරුක්තිලක්‍ෂණරාශියකින් මනාසේ සමුපෙතකොට සකලකවිජන මනොනන්දනය වනසේ මහානර්‍ඝ අනෙකවිධරත්නරාශියකින් පිරූ රුවන්ගබඩාවක්වැනිව සරසාලිබේ. එහෙයින් මේග්‍රන්ථ කර්‍තෘවූ නාගිතස්ථවිරපාදයන්වහන්සේ නානාශාස්ත්‍රාගමාදිය මනාකොට උගත් උතුම් පණ්ඩිතරත්නයක් බව මනාව වැටහේ.

[...]

ශ්‍රීබුද්ධවර්‍ෂ 2213 කට පමණ ප්‍රථමයෙහි බුරුමදේශවාසීවූ ශාස්ත්‍රාගමාදිදක්‍ෂ විචක්‍ෂණ අන්‍යතර පණ්ඩිතස්ථවිරතුමෙකු විසින් මීට සාරත්‍ථදීපනීනම් විස්තර ටීකාවක්ලියනලදින් අතිශයින් ප්‍රකාශිතව අද දක්වා පවත්නා බැවිනුත්... ස්‍යාම බ්‍රහ්ම ලංකාදි අනෙකදේශවාසී ශාස්ත්‍රාගමධාරී පණ්ඩිතයන් විසින් මේප්‍රකරණය ගරුවශයෙන් පිළිගෙන සාදරයෙන් පරිශීලනය කරණබැවිනුත්...

මෙම සන්නසහිත ශබ්දසාරත්‍ථජාලිනිය සියම් දේශාධිපති චූලාලංකාර නරේන්ද්‍රයන්ගේ ප්‍රිය භ්‍රාතෘවූ ක්‍රි: වර්‍ෂ 1896 මැයි මස 25 දින ශ්‍රී ලංකාද්වීපාගත භානුබන්ධු වංසවරතේජ කුමාරයානන්ට යථොක්ත සුභූති නායකස්වාමීන්ද්‍රයන්වහන්සේගේ සහායොපකාරයෙන් ඔප්පුකරණලදුව එම උතුමා විසින් යථොක්ත දිනයෙහි සමාදරයෙන් පිළිගන්නාලද බවද...