සංස්කෘත සිංහල ශබ්දකෝෂය.pdf

අමර ශබ්දවලි (නම්වූ සංස්කෘත සිංහල අකාරාදිය) යනු අමරසිංහ පණ්ඩිතයන්ගේ නාමලිංගානුශාසනය (හෙවත් අමර කෝෂය) පදනම් කරගෙන, පානදුරේ නල්ලූරුවේ ඩබ්ලිව්. ජේමිස් ප්‍රනාන්දු වෛද්‍යවරයා විසින් සම්පාදනය කරන ලද සංස්කෘත-සිංහල ශබ්දකෝෂයකි. අමර කෝෂයෙහි සඳහන් ශ්ලෝකයන්හි එන සියලු වචන අකාරාදි පිළිවෙළට සකස් කොට සිංහල අර්ථ විස්තර සහිතව මෙහි ඉදිරිපත් කර ඇත.

පානදුරේ රන්කොත් විහාරයෙහි හා සෞගත විද්‍යාලයෙහි පරිවේණාධිපති පණ්ඩිතාචාර්ය පානදුරේ ශ්‍රී ඥානවිමලතිස්ස මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ සහයෝගය හා උපදෙස් ඇතිව, අත්තරගම බණ්ඩාර රාජගුරු සන්නය සහ අමර කෝෂ ටීකාවන් ඇසුරින් මෙම ග්‍රන්ථය සකස් කර තිබේ. සංස්කෘත භාෂාවෙන් ලියැවුණු වෛද්‍ය, නක්‍ෂත්‍ර, තර්ක, ව්‍යාකරණ, ඡන්දස්, අලංකාර සහ ධනුර්වේදාදී ශිල්ප ශාස්ත්‍ර හදාරන විද්‍යාර්ථීන්ට මෙය අත්පොතක් ලෙස බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනවත් වේ.

මෙම ශබ්දකෝෂය වර්ෂ 1922 මැයි 23 වන දින පානදුරේ ප්‍රාචීන ඖෂධ ශාලාවේදී සම්පාදනය නිමවා මුද්‍රණය කරන ලද අතර, ශ්‍රීමත් සොලමන් දියෙස් බණ්ඩාරනායක මහමුදලිතුමන් වෙත සමර්පණය කර ඇත.

PREFACE.

THE Sanskrit Stanzas compiled by famous Pandits, as referred to in “Amara Kosha” and “Medini Kosha” and other valuable information relating to Logic Grammar and Rhetoric in vogue in different countries, requires a systematic study by all intelligent sinhalese students.

To acquaint the student with the fullest meanings of the mentioned Stanzas and other phrases, a dictionary would prove a very useful medium and to fulfil this mostly desireable need, the writer of this volume has laboured to the best of his ability to place before the sinhalese reading public, a Dictionary, the first of its kind, ever published.

I owe a debt of gratitude, for the very able help rendered to me by my Preceptor, The Ven’ble. Sri Nanáwimala Thissa, Maha Thero, Principal of the “Saugatha Vidyalaya” Oriental college of Panadure, whose efforts were of immense benefit to me in connection with the alphabetical arrangement of different stanzas.

The English Encyclopaedia known as “Amara Kosha” was published by Mr. H. T. Coolebrooke an English Professor in 1807, and almost all the English reading Sanscrit Students are believed to be in touch with this useful book. The same book “Amara Kosha” which is an original sanskrit production by an eminent scholar who lived in India by the name of “Amarasinha” contains 1501 stanzas, and our sinhalese production too, contains the meanings of all those mentioned stanzas.

In other Sanskrit Vocabularies hereto published, there existed only some 16 lexicons, but in this present work the reader will find these lexicons in a revised, form, thereby, the reader will no doubt realise the importance of this work, which will prove as a general hand book for all sanskrit students of Ceylon.

Reprint of this book and all its rights are reserved by me.

W. James Fernando,
Ayurvedic Physician,
‘Pracheena’ Medical Hall
Panadure, May 23, 1922.

උපොද්ඝාතම.

1. සච්ඡබ්ද ක්‍ෂීරවොත්ථිර්ෂුං සච්ලොක නමස්කෘතම්; සච්ලොක විමුක්තාර්ත්‍ථං සච්ලොක විදං නමෙ.

2. යස්‍යාවබො’භූද් හරතානුයාත ඉතිහාස්‍යුරාව කොෂ නාම්නඃ; ප්‍රතීයතෙ ද්‍රාවිඩක ප්‍රබන්ධෲත් පුරාණතො භාරත නාමතශ්ච.

3. යස්‍යාවඞ්ඝ්‍රි පදං මධු ප්‍රකීර්ණ පද්ම මිවහුමණ්ඩිර භුම්මරෙර් භුමද්භිඃ; යද්භ්‍රමගර්භාතු වරෛර්විරාජන්. ජගත් මහාහ්ලාදයතෙ සදෙව.

4. තත්‍රාශ්‍රමෙ සච ක්‍ෂීර්ණ ශාඛා නාමති පානදුරා පුරෙ; යතනෙ යති ශ්‍රෙෂ්ඨොයඃ ශ්‍රී ඥාන විමලාභිධඃ.

5. තස්‍යාවඞ්ඝ්‍රිපද්මං ප්‍රණිපත්‍ය භක්‍ත්‍යා ශබ්දානනෙකානුපචීය කොෂාත්; ටීකානුශාස්ත්‍රානුපනීය සම්‍යක් ශබ්දාවලි සංස්ක්‍රියතෙ ‘මරාදි.

6. නල්ලූරු නාමනා විදිතෙ සමාධෙ ග්‍රාමෙහි ජාතෙන ජන ප්‍රියෙන ජේමිස් ප්‍රනාන්දු ඉති විශ්‍රුතෙන වෛද්‍යෙන ලොකාර්ත්‍ථ ධියා කෘතෙයම්.

7. සර්. එස්. ඩයස් ඉතිමහා සචිවො දයාවාන් භාණ්ඩාරනායක කුලාර්‍ණව පූර්ණචන්ද්‍රඃ; ශබ්දාවලිං සමභිගම්‍ය මයා ප්‍රදත්තාං ප්‍රීත්‍යානුනෙය මතිතං සචිවං ප්‍රනෙෂ්මි

8. ශබ්ද ක්‍ෂීර්ණ වොත්කාරි තරීවයෙෂාං මතීනී තානාං තරතෙ’නුකොෂෙ, කොෂාග්‍රගණ්‍යෙ’මරසිංහසාහෙට තතඃ පරෙෂා මිහමෙශ්‍රමොස්තු.

උපොද්ඝාතය.

අමර ශබ්දාවලි යන නමින් යුත් මේ අකාරාදිය අමරසිංහ නම් පණ්ඩිතොත්තමයන් විසින් ප්‍රණීත හෙයින් ඒ තුමන්ගේම නාමයෙන් ලක්දිව වැස්සන් විසින් අමරසිංහයයිද ගෞඩයන් විසින් කොෂයක් බැවින් ඒ තුමන්ගේ නාමයෙහි ආද්‍යක්‍ෂරත්‍වය ආදියෙහි යොදා අමරකොෂයයිද යන අපරනාමධෙයයන්ගෙන් ව්‍යවහාරකරන ලද්දාවූ ඒ පණ්ඩිතොත්තමයාණන් විසින් “නාමලිගානු ශාසන” යයි නම්කරනලද කොෂයෙහි පන්සිය එකක් අධික කොට ඇති දහසක් පමණ ශ්ලෝකයන්ගෙන් යුත් ස්වර්ගාදි තෙතිසක් වර්ගයන්හි ස්වර්ගාදීන් සම්භවීවූ යම් පමණ නාමයෝ දක්වනලද්දාහුද ඒ සියල්ල නොපිරිහෙළා අකාර ආදි පිළිවෙළින් යොදා කළ හෙයින් ගෞඩයන් මෙන් අපද ඒ පඬිතුමන්ගේ නාමයෙහි ආද්‍යාක්‍ෂරත්‍වය මුල්කොටගෙන මීට අමර ශබ්දාවලි යයි නම් කෙළෙමු.

මෙය සකස් කරන්නාවූ අප විසින් නාමලිගානු ශාසනයෙහි ටීකාවය හා අප ඇදුරු පරපුර ප්‍රධාන ආචාර්‍ය්‍යවරයෙක්වූ අත්තරගම බණ්ඩාර රාජගුරුනම් පණ්ඩිතොත්තමයානන් විසින් ලියනලද සන්නයද මොනවට බලා පානදුරේ රන්කොත්විහාරයෙහි හා තදීය සෞගත විද්‍යාලයෙහිද අධිපතිත්‍වයට පැමිණවසන අප ආචාර්‍ය්‍යභූත පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය ශ්‍රී ඥානවිමල තිෂ්‍යාභිධාන මහා ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේගේ ප්‍රාසාදිකාය ලාභයෙන් සැකහැර නිද්‍දෝෂලෙස සිංහලාර්‍ත්‍ථ සහිතව ඒනාමයෝ මෙහි යොදනලද්දාහු නමුත් ග්‍රන්ථප්‍රතිසංස්කාර කර්තෘවරයන්ගේ මතභෙදයන් විභාගයෙහි අසමර්ථවූවන්ට වරදවශයෙන් හැඟියනතැන් මෙහිද නැතැයි නොසිතමු. ඒ එසේමැයි:– “ශිශුද්විද්‍ය තෞක්‍ෂණකර්‍මා” යනු වෙන් ශිශුවිද්‍යා” යනු පවිත්‍රනොකරන්නායයි මේ කොෂයෙහි දක්වනලද්දේ වී නමුත් ශබ්දස්තොම මහානිධියෙහි “ශිශුවිදන, ත්‍රි. ශචි, ක්ෂාතව, ඖෂධී, පාපකර්‍මෙක්’ යනුවෙන් පවිත්‍රකරන්නායයි දක්වනලදී. ශබ්දස්තොමයෙහිම ගොඩා. ස්ත්‍රී. ගුඩසනෙ, වෙෂ්ටනෙවා බාහුල්‍යතා, ක්‍රොෂ්ටබර්බරෙයි චමී” යනුවෙන් දක්වන ලද කයිසරවූවට නම්වූ ගොඩා නාමය ලක්දිව මුද්‍රිත අමරකොෂයෙහි ලිඟාන්තරයකින් යොදා ඊට කඩුවනුවයි නම්කොට තිබේ. මෙසේ භෙදව පවත්නා තැන් බොහෝ දක්නා ලැබෙත්. එබැවින් එබඳු පරස්පර විරුද්ධව පවත්නා තැන් දුටු වහාම වරද යයි එක විට බැහැර නොලා විමසා බැලිය යුතුවෙත්.

තවද ශබ්දස්තොමාදි කෙවල සංස්කෘත අකාරාදිද අමර ශබ්දවලියන මේ නාමයෙන්ම හා තවත් නාමයන්ගෙන් සංස්කෘත ඉංග්‍රීසි අකාරාදිද රාශියක් තිබියදී මින් ප්‍රයෝජන කවරේදැයි යතහොත් ඒ අකාරාදි වල බෙහෙවින් නොදක්වන ලද කාශ්‍යපත්‍යෙශාන ගණතිය, මූසල්‍ය, විෂ්‍ය, යනනාදී බොහෝ නාමයන් මෙහි දක්වන ලද බැවින් ඒ නාමයන් දැන ගැනීමටද, සංස්කෘත භාෂාව නූගත් හට තබා උගත් හටත් තේරුම් ගත නොහැකිවුද සිංහලෙන් නම් කළ නොහැකිවුද නානායන් උදාහරණයන්ගෙන් ස්ප්‍රෂ්ටකොට සියබසින් ව්‍යවහාර නාමයන් දක්වන ලද බැවින්ද උගත් නූගත් සියලු දෙනාහටම වෛද්‍ය නක්‍ෂත්‍ර තර්‍කව්‍යාකරණ ඡන්දොලංකාරාදි ශාස්ත්‍රයන් පිළිබඳවූ ද ධනුශ් ශිල්පාදි ශිල්පයන් පිළිබඳවූ ද සංස්කෘත නාමයන්හි නිසැකව සුවසේ සිංහල නාම සහිත අර්‍ත්‍ථාවගමයට අන්‍යවූ සිංහල අකාරාදියක් නොමැතිබැවින් මේ අමරශබ්දවලිය ඊට ඉතාම ඉවහල් වේයයි දතයුතුයි

තවද අක්‍ෂර යෝජකයන්ගේ හා අපගේ ප්‍රමාද ප්‍රමාදයෝද වූ අක්‍ෂර විපර්‍ය්‍යාසාදිය මුද්‍රණයෙන් පසු දකින්ට ලැබුණේ නමුත් ඉන් අර්‍ත්‍ථාවගමයට බාධාවක් නොමැති බැවින්ද මෙවර මුද්‍රණය කරවන ලද්දේ කොපි ස්වල්පයක් බැවින් වහා ඉවරවීමෙන් ඉක්මනින් තව වරක් මුද්‍රණය කරවීමට සිදුවනු නිසැක බැවින්ද එවර සම්පූර්ණ ශුද්ධියක් ඇතිකරවන අදහසින් මෙවර මෙහි ශුද්ධිපත්‍රයක් නොයෙදුවෙමු. එතකදු වුවත් 9 වෙනි පෝර්මයේ පිටු ඉලක්කම්ම 10 වෙනි පෝර්මයටත් වැරදී වැටී තිබෙන බැව් දන්වමු.

මෙහිබවට,– පානදුරේ නල්ලූරුවේ
ඩබ්ලිව්. ජේමිස් ප්‍රනාන්දු,
වෛද්‍යතැන.
2466
වර්‍ෂ 1922 ක්වූ මැයි මස 23 වෙනිදින
පානදුරේ ප්‍රාචීනෞෂධ ශාලාවේදීය.