මොග්ගල්ලාන පංචිකා - මොග්ගල්ලාන මහාසාමි 1931.pdf

අනුරාධපුර ථූපාරාම මහා විහාරවාසී මොග්ගල්ලාන මහාසාමියන් විසින් රචිත ‘මොග්ගල්ලාන පඤ්චිකා’ ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථය සූත්‍ර සහ වෘත්ති සහිතව මෙහි පළ කර ඇත. කලක් මුළුල්ලේ සොයාගත නොහැකිව අස්ගිරි විහාරයේ අඹගස්වැවේ ශ්‍රී ධම්මපාල රතනජෝති මහානායක හිමියන්ගේ පුස්තකාලයෙන් හමු වූ පැරණි පුස්කොළ පිටපතක් ඇසුරින් මෙම මුද්‍රණය සකස් කර තිබේ.

පැලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පරිවෙණාධිපති ධම්මක්ඛන්ධසිරි ධම්මානන්‍ද නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සංස්කරණය කරන ලද මෙම කෘතිය, 1931 වර්ෂයේදී අල්විස් පීරිස් පතිරණ අප්පුහාමි මහතාගේ දායකත්වයෙන් සත්‍ය සමුච්චය මුද්‍රණාලයේදී මුද්‍රණය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දකි.

PREFACE.

Pāli and Tanti-Bhāsā are synonymous terms applied to the language in which Buddhism was preached. It is also called Māgadha-Bhāsā, though it differs considerably from the local language bearing that name. The ancients termed it Mûla-Bhāsā (the original or the first language) as they held it to be the speech of the world at the beginning of the Kalpa, of the Brahmas and infants, and of the Buddhas.

There are three systems of Pāli grammar now in use, namely, Kaccāyana, Moggallāna and Saddanīti. They seem to have displaced older grammars, one attributed to Mahā Kaccāyana, a disciple of the Buddha Himself, and two others, named, after their authors, Bodhisatta and Sabbagunākara Vyākaranas. Of the three systems now in vogue the first two, the Kaccāyana and the Moggallāna, are studied in Ceylon. The Kaccāyana, the older of those two grammars, is remarkable for its simplicity and lucidity of exposition, while the Moggallāna is distinguished by its comprehensiveness and profundity. This latter work is unique in one respect: its author, unlike other grammarians, wrote not merely the suttas but also the vuttis and the pancikā to elucidate his system.

It may be added that the Abhidhānappadīpikā also has for long been ascribed by some scholars in Ceylon to the author of this Vyākarana. But a close examination of these two books shows that the author of the Abh. was a different scholar, bearing, however, the same name, who was probabaly younger than the grammarian. The colophon of the Abh. says that its author lived in the Jetavana-vihāra and belonged to the Sarogāma-mûla-(Vilgam-mula) fraternity, while the author of the Vyākarana according to contemporary records*, lived in the Thûpārāma and belonged to the Uttara-mûla (Uturu-mula) community. What is more, the author of the Abh. was one who followed the Kaccāyana system of Pāli grammar.

* “Rājaguru Uturula-mûlāiyil Vyarini Mugalan-mahā Sthavirār” Ep. Zey. ii p. 252.

The Moggallāna Vyākarana has always been held in the highest esteem by the learned of Ceylon; and numerous works have been composed in later times to elucidate the system. The suttas and the vuttis composed by the author himself and some of the subsidiary books of later writers have been edited and published by eminent scholars. But the Pancikâ had till very recently been considered to have been lost. My own tutor and predecessor, the Ven. Srî Dharmārāma Nāyaka Mahā Thera in the Preface to his edition (1896) of the Pañcikā Pradīpa, the Sinhalese commentary on the Moggallāna Pañcikā, by Srí Rāhula Sañgha Rāja, said that “the loss of the Pancikā is ............ a serious obstacle to the growing interest evinced by students in the study of ‘Moggallāna Vyākarana’”. But about twenty years ago an old copy of this valuable work was discovered in the library of the Very Rev. Ambagasvevē Siri Dhammapāla Ratanajoti Mahā Nāyaka Thera of Asgiri Vihāra, who kindly handed it over to my tutor. Unfortunately, however, the latter departed this life before he could edit the book as he had hoped to do. After his demise the important task of bringing out this work devolved upon me, and I have now the pleasure of offering to the students of the Moggallāna Vyākarana the author’s own Pancikâ long considered to have been lost.

In order to facilitate the study of this work, I have added to it indices of all the suttas and the corresponding sádhita-padas. For the convenience of those who are especially interested in the nvádi-vutti, I have given the nvádi-suttapátha and an index to all the nvádi-suttas separately. I would also invite the special attention of the Student to the Appendix containing the gana-pátha which I have therein included. The preparation of this part involved, I need hardly say, very strenuous and tedious labour. For the author himself gives only a few ganas in his work. In order to make the collection as complete as possible I had to consult not only all the Pāli grammatical works, such as, the Mogg. Vutti, Pañciká, Pañcikátiká, Pañciká-pradîpa, Payogasiddhi, Pada-sádhana, Pada-sádhana sanna, Pada-sádhana tîka, Nvadi-vutti, Kaccáyana, Rûpa-siddhi, Sadda-nîti, but also numerous Sanskrit grammars and old Pāli texts.

My best thanks are due to Mr. P. A. Peries of Wirahena, but for whose generous support it would not have been possible to publish this extensive work.

L. SRI DHARMANANDA, Nayaka Thera.
Vidyālankāra Coliege,
Peliyagoda, Kelaniya,
3rd April, 1931.

මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාපටිසඞ්ඛරණ විඤ්ඤාපනං.

“ධම්මො ජිනෙන මගධෙන විනා න වුත්තො නෙරුත්තිකා ච මගධං විනජන්ති තස්මා නෙරුත්තමෙව මුනිනො වචනානුකූලං මිච්චාදරං මතිමතා කරණීයමෙත්ථ”

සිරිඝනසුගතතථාගතස්ස නිඛිලසුරාසුරනරොරගපරමහිත විධායකස්ස ඝොරපාරසංසාරපාරාවාරපාරප්‍රාපකාසෙසලොකියං ලොකුත්තරසුබොධ්‍යඞ්ගචාරුතරධම්මාභිධායකස්සාමිනො සම්බුද්ධො, පුබ්බාපරසාමයිකානඤ්චෙවාභිලපන්තානං සත්තානං සමත්තානභිරුචිතාරකානං ලොකනිරුත්තීනං භාසා නිස්සෙසජනහිතත්ථමාධිකාරොන්ත්‍යා තනත්‍යා සම්වෙනත්තා තනථිනාසානි සංඛමිතා නවඞ්ගපරියත්තිපාළියා භාසනතො පාළිභාසාති වාභිධීයතෙ භාසාභිධානාවිධානකෙහි “අයං පාති රක්ඛතී”ති ච කථා;

යතො ච ඛො පනම්හාකං තථාගතස්ස බුද්ධභූමියං නෙක ලොකවාසිනමෙනිපිනිභූමියා ධරණීතලතිලකායිතෙකාරියභූමියා හිමවන්තස්සරහස්සකීර්‍ණහාරිමාරූපාරූපියභූමියා ජනගණමන නයනවිළම්බිනියා පවරපුරනරපියකාරුචිරනරසරිතාරාමෙසා භාවලම්බිනියා මගධදෙසෙනෙතාගධතඤ්චුල්ලඛනතො, තතො සො ච භගවා මාගධො තත්‍ර බුද්ධත්තා, යො’ම්හාකං භගවා සම්මබුද්ධො තස්මිං මගධදෙසෙ; සාපි භාසා මාගධී මාගධස්ස භගවතො’යං භාසාති කත්වා, තත්‍ර භවත්තා වා, යායාසෙසජනහිතවිධායකායො සංසාරසාගරසන්තාරණතරණීතලීකාසමණායො ධම්මභාර නියො සමුදිරයිත්ථ සො මාගධො අසමසමොගධො භගවා; සා ච තස්මිඤ්ඤෙව මගධෙ සමුප්පන්නා.

එසාව කිර භාසාවසෙසාසු මූලභාසාතිපි පවුච්චතෙ භාසඤ්ඤූහි විඤ්ඤූහි, යා’යි යථාවුත්තලක්ඛණසමවෙතා; යතො පඨමිකාදිකප්පා පජා මනුජා බාලා චෙවාසූතාලාපා රූපභවමිතා බ්‍රහ්මානො ච ඉමිස්සායෙව භාසාය සම්භාසරෙ.