මහාරූපසිද්ධි - සන්දේහවිඝාතනී සන්නය.pdf
- කතෘ :
- චොළිය බුද්ධප්‍රිය හිමි
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 1936
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 1936
- පිටු ගණන :
- 686
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 1,562
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2018-02-14
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 42 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
මහාරූපසිද්ධිය සන්දෙහවිඝාතනී සන්නය යනු චොළිය බුද්ධප්‍රිය මහාථෙරයන් වහන්සේ විසින් විරචිත ප්‍රකට පාලි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන මහාරූපසිද්ධිය සඳහා පුරාතන මහා පණ්ඩිතවරයෙකු විසින් සම්පාදිත ප්‍රශස්ත සන්නය හෙවත් විස්තරාර්ථ ව්‍යාඛ්‍යානයයි. මෙහි මහාරූපසිද්ධි පෙළ ද ඇතුළත් කොට තිබේ.
මෙම සංස්කරණය වැලිගම අග්‍රබෝධි විහාර පරිවේණාධිපති, මාතර හම්බන්තොට දෙපළාතේ ප්‍රධාන සංඝනායක බද්දේගම කීර්ති ශ්‍රී ධම්මරතනාභිධාන නාහිමියන් විසින් පැරණි පුස්කොළ පිටපත් ඇසුරෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. සන්ධි, නාම හා කාරක යන කාණ්ඩ අන්තර්ගත වන පරිදි මෙම ග්‍රන්ථය 1936 වර්ෂයේදී වැලිගම සත්මිණ යන්ත්‍රාලයේදී ඇම්. ඇම්. සොමපාල මහතා විසින් මුද්‍රණය කරවා ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ.
පාලි භාෂාව හා ත්‍රිපිටක ධර්මය හදාරන විද්‍යාර්ථීන්ට මෙන්ම පාලි ව්‍යාකරණ විධි විමසන උගතුන්ට මහත් ප්‍රයෝජනවත් වන ඓතිහාසික හා ශාස්ත්‍රීය වටිනාකමකින් යුතු කෘතියකි.
ප්‍රස්තාවනාව.
ශාක්‍යමුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ධර්මය දෙසු භාෂාව මුලභාෂා නම්නූදු මාගධභාෂා නම්නූදු පූර්වාචාරීන් විසින් ව්‍යවහෘත බව පොත්පතින් පෙනේ. මෙකල පාලිභාෂා නම්නූදු ව්‍යවහාර කරනු ලබන මෙය දෛවීභාෂාපර නාමධෙය සංස්කෘතභාෂාව මෙන් සාහිත්‍යසංගීතකලාදියෙන් සම්පූර්ණ නො වනූදු පදලාලිත්‍යාදියෙන් ලොවැ ඇති හැම භාෂාවන්ම පරදවතී සිතේ. මහාසාඞ්ඝිකාදි නිකායාන්තරමත යෙන් අසංකර වූ ශුද්ධ වූ බුද්ධධර්මය මේ භාෂාවෙන් පැවැත්ම ද භාෂාව පිළිබඳ සංභාව්‍යත්වයට ප්‍රධාන හේතුවෙකි. කවිසම්මත ෂඩ්භාෂාවන්ට ඇතුළත් වූ “මාගධී” යයි ප්‍රසිද්ධ අනික් භාෂාවක් ඇති නමුත් එය මෙතරම් රමණීය නො වේ. විභක්තිප්‍රත්‍යයාදියෙන් හා අක්ෂරවින්‍යාසාදියෙන් විසදෘශ ද වේ.
මේ මාගධභාෂාව පිළිබඳ ප්‍රාචීනසාහිත්‍යය ත්‍රිපිටකපාලිය යි. යම්හෙයකින් ත්‍රිපිටකපාලිය අන්තර්හිත වී නම් මාගධභාෂාව ද එය සමග ම අන්තර්හිත වනු එකාන්තයැ. මෙසේ හෙයින් ත්‍රිපිටකපාලිය නිසා මාගධභාෂාව සුරක්‍ෂිත සුගෝපිත වී යයි කීම වරදෙක් නො වේ. වැලිදු, ව්‍යඤ්ජනසම්පත්තියෙන් හා වාග් රීතීන්ගෙන් අනූන වූ මාගධභාෂාව නිසා ත්‍රිපිටකපාලිය ද අර්ථ විප්‍රතිපත්තියට නො පැමිණැ විරස්ථායී වී යයි කීම ද වරදෙක් නො වේ. මෙසේ පරස්පරසම්බන්ධහෙතුයෙන් විසහස්‍රවර්ෂාධික කාලයක් මුළුල්ලෙහි සුරක්‍ෂිත වැ පැවත ආවා වූ ත්‍රිපිටකපාලිය හා මාගධභාෂාව සිංහලයන්ගේ ගෞරවයට එකම හේතුව වේ. කවර හෙයින යත්? දැනට ලෝකයෙහි නානාදේශයන්හි ප්‍රචලිත වැ පවත්නා වූ මාගධභාෂාවෙන් ලියූ ත්‍රිපිටකපාලියට අයත් යම් යම් ග්‍රන්ථයෙක් වේ නම් ඒ සියල්ලම ලක්දිව අලුවිහාරයෙහිදී ලියූ පොත්වලින් ලබාගන්නා ලද පිටපත් හෙයිනි. ඒ පොත් ලියූවෝ සිංහලභික්‍ෂූහු යැ. ඒ භික්‍ෂූන්ට සිවුපසයෙන් සංග්‍රහ කළෝ සිංහල උපාසකයෝ යැ. මෙසේ හෙයින් ත්‍රිපිටක පාලිය හා මාගධභාෂාව සිංහලයන්ට පරම්පරායෙන් උරුම වැ පවත්නා මාහැඟි ධනමයැයි කිය යුතු යැ.
මාගධව්‍යාකරණය. පූර්වාචාර්ය්‍යමතානුකූල වැ සලකා බලන කලැ ප්‍රථමයෙන් ම මාගධභාෂාවට ව්‍යාකරණයෙක් රචනා කරන ලද්දේ ප්‍රහීනසර්වප්‍රතිසම්භිදාප්‍රාප්ත මහාකාත්‍යායන රහතුන්වහන්සේ විසිනැයි කියයුතු යැ. ඒ ව්‍යාකරණය මහානිරුක්ති නමින් ප්‍රසිද්ධ වැ තුබූ බව ග්‍රන්ථාන්තරයෙන් දතහැකියි* එය දැන් පවත්නා කාත්‍යායන ව්‍යාකරණය ද නැතහොත් තදන්‍යයෙක් දැ?යි නිශ්චය කිරීම දුෂ්කර යැ. එතකුදු වුවත් කාත්‍යායනව්‍යාකරණය මහාකාත්‍යායන මහරහතුන් වහන්සේ විසින් නො කරන ලදැයි කියූ පුරාතනාචාර්ය්‍යයෙකු හෝ පුරාතන ග්‍රන්ථයක් ද නැති හෙයිනුත්, කාත්‍යායනව්‍යාකරණය කරන ලද්දේ කාත්‍යායන නමින් ප්‍රසිද්ධ තදන්‍ය වූ තෙරකෙනකුන් විසිනැයි කියූ තැනක් ද නැති හෙයිනුත්, එම ව්‍යාකරණය කරන ලද්දේ ප්‍රමෝක්ත මහරහතුන් විසින්මැයි කියූ තැන් ම ඇති හෙයිනුත්, අවුරුදු දහසකට පමණ පෙර විසූහයි සිතිය හැකි න්‍යාසකාරාදි උතුමන් හා රූපසිද්ධිකාර† රූපසිද්ධිසන්නකාරාදි ප්‍රාචීන කුශාග්‍රබුද්ධිමතුන් කාත්‍යායන මහරහත් තෙරණුවන් විසින් කාත්‍යායන ව්‍යාකරණය කළ බැව් නිශ්ශංක වැ කියන හෙයිනුත්, කාත්‍යායන ව්‍යාකරණය කාත්‍යායන මහරහත් තෙරණුවන් විසින් රචනා කරන ලදැයි කීමෙහි විරෝධයක් නො වේ ම යැ. මාෂාවාදයෙක් ද නො වේ ම යැ. මෙහි මහාකාත්‍යායන කර්තෘක කාත්‍යායන යයි කියන ලද්දේ සූත්‍රපාඨය සඳහා යැ. සංඛ්‍යානන්‍දී නම් තෙරකෙනකුන් විසින් වෘත්තිය ලියන ලදැයි පුරාතනාචාර්ය්‍යයෝ ම කියත්.
වැලිදු, කාත්‍යායනය මහකසයින් මහරහත් තෙරණුවන් විසින් නො කරන ලදැයි අනුමාන කරන ඉදානීන්තන පණ්ඩිතවරයෝ ස්වමතය සමර්‍ථනය කිරීමට දක්වන යුක්තීහු බොහෝ වෙත්. ඉන් එකක් වශයෙන් මාගධශබ්දලක්‍ෂණය හදාරන්නවුන් විසින් සංස්කෘතව්‍යාකරණය අනුගමනය කිරීමට “පරසමඤ්ඤා පයොගෙ”-යි සූත්‍රයක් ගොතා තිබීම කාත්‍යායනය සකුවියරණින් පසු වැ ඇති වූ බවට නිදර්ශනයක් කොට කාත්‍යායනවියරණ කාතන්ත්‍රව්‍යාකරණ රචනයෙන් පසු වැ කාත්‍යායන නමින් ප්‍රසිද්ධ මහතෙර කෙනකුන් විසින් රචිත යයි කියති. දැනට මුද්‍රිත වැ පවත්නා සංස්කෘතව්‍යාකරණග්‍රන්ථයන් අතුරෙන් කාතන්ත්‍රය කාත්‍යායනයට ඉතා සමාන හෙයින් කාතන්ත්‍රය මූලාශ්‍රය කොට ගෙනැ කාත්‍යායනය රචිත යැ යනු ඔවුන්ගේ අනුමානයයි. ග්‍රන්ථයෙහි සාම්‍යය නම් පිළිගතයුතු යැ. එතකුදු වුවත් කාතන්ත්‍රය මූලාශ්‍රී කොට ගෙනැ කාත්‍යායනය රචිත වී යැ යනු ලෙශමාත්‍රහෙතුක අනුමාන මාත්‍රයක්මුත් ඉතිහාසයෙන් හෝ පුරාතන ග්‍රන්ථයකින් එයට පිහිටෙක් නො ලැබේ. යම් හෙයකින් කාතන්ත්‍රරචනාවට ද මූලාශ්‍රය කරගත්-පාණිනීය ව්‍යාකරණයට ද වඩා පැරණි වූ-ශබ්දපාරායණාදි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයන්හි ද මෙබඳු වූ ම සාම්‍යයෙක් පැනෙන හොත් පූර්වෝක්ත අනුමානය මිථ්‍යාවෙක් වේ ම යැ.
පුරාතනාචාරීන්ගේ වචනයන් උල්ලංඝනය කරන්නට නො කැමැති වූ ඇතැම් කෙනෙක්-කාත්‍යායනය මහානිරුක්තිය මූලාදර්ශි කොට ගෙනැ රචනා කරන ලද්දක් බවත් එහෙයින් න්‍යාසකාරාදීන් මහාකාත්‍යායන කර්තෘකත්වය එයට ආරෝපණය කරන බවත්, කියති. මේ මතය ද පිළිගත යුත්තක් සේ පෙනෙනුදු ඉතිහාසාදි ප්‍රමාණයක් නැති හෙයින් එතරම් ආදරණීය නො වේ. කෙසේ හෝ වේවා!!! කාත්‍යායනය නම් දැනට පවත්නා මාගධව්‍යාකරණයන් අතුරෙන් මධුර කොමල වාග්වින්‍යාසාදියෙන් හා ශාස්ත්‍රානුගත ව්‍යාකරණාංගයෙන් ද අනූන වූ ග්‍රන්ථයක් ම යැ. පුරාතනයන් විසින් කරන ලද සබ්බගුණාකරව්‍යාකරණ බොධිසත්තව්‍යාකරණාදි අනික් මාගධව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථකතිපයක් ද තුබූ බැව් “හදනත බොධි සත්ත මහාථෙරො:-නරවරවචනොපකාරති වත්තාලිසකණ්ඩනී” ති ආහ. සබ්බගුණාකරමහාථෙරො:-“සිද්ධකමාදාදයො වණ්ණා කඛරා තිතාලීසා” ති ආහ-යන පුරාතනාචාර්ය්‍යවචනයෙන් හැඟෙන නමුත් ඒ ග්‍රන්ථයෝ දැන් නැත්තාහ.
ශබ්දනීතිය මෞද්ගල්‍යායන යයි කාත්‍යායනය හැර දැනට පවත්නා මාගධව්‍යාකරණ දෙකෙකි. එයින් ශබ්දනීතිය හවුරුදු අටසියයකට පමණ පෙර බුරුමරට අරිමද්දන නගරයෙහි විසූ “අග්ගපණ්ඩිත” යන අභිධ්‍යොපාධි ලත් අග්‍රවංශාචාර්ය්‍යයන් විසින් කරන ලද්දෙකි. කාත්‍යායන මතය උල්ලංඝනය නො කොට අමුතුවෙන් සූත්‍ර ගොතා කරන ලද එය අමුතු ව්‍යාකරණයක් වුව ද මත වශයෙන් කාත්‍යායනය ම යයි කියයුතු යැ. ත්‍රිපිටක ධර්මයෙහි නිස්සංදෙහාවබොධය ඇති කරගනු කැමැත්තවුන් විසින් ශබ්දනීතිව්‍යාකරණය අවශ්‍යයෙන් හදාල යුතු ම යැ. මෞද්ගල්‍යායනය වනාහි “අථෙත්‍ථක්ඛරමඤ්ජත්ථං”-යනාදි විෂමධම්මොත්තරයෙහි කී සූත්‍රලක්‍ෂණයෙන් අනූන වූ ග්‍රන්ථයක් වුව ද කාත්‍යායනය මෙන් විද්‍යාර්ථීන්ගේ සිත් ගන්නේ නො වේ. කාත්‍යායනය මැනවින් හදාරා මෞද්ගල්‍යායනය හැදෑරීමෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රයෝජනයක් ලබාගන්නට හැකි වනු මිස මෞද්ගල්‍යායනය පමණක්. හැදෑරීමෙන් එතරම් ඉෂ්ටාර්ථ ලාභයෙක් වන්නේයැ යනු සන්දෙහයට කාරණ යැ.
පරිවාර ග්‍රන්ථ. කාත්‍යායනයට කරන ලද පරිවාර ග්‍රන්ථයෝ බොහෝ වෙත්. එයින් ඉතා පැරණි වූයේ සංඛනන්දී නම් තෙරකෙනකුන් විසින් කරන ලද වෘත්තිය හා විමලබුද්ධි නම් තෙරකෙනකුන් විසින් කරන ලද න්‍යාසග්‍රන්ථය යි. දැනට මුද්‍රිත වැ පවත්නා න්‍යාසයෙහි ඒ ඒ පරිච්ඡෙදයන්ගේ අවසානයෙහි “මුඛමත්තදීපනී” යන නාමය පැනෙන නමුත් බුද්ධප්‍රියාචාර්ය්‍යපාදයන් විසින් ද, රූපසිද්ධි සන්නකාර ආචාර්ය්‍යයන් විසින් ද, තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුලසංඝරාජයන් විසින් ද ව්‍යවහාර කරන ලද්දේ න්‍යාසනාම යයි. මෙයට න්‍යාසප්‍රදීපිකා නම් ටීකාවක් ද, නිරුත්තිසාරමඤ්ජුසා නම් ටීකාවක් ද තුබූ බව පැරණි පොත්පතින් පෙනේ. ඛුද්දසික්ඛාවණ්ණනාය, සුත්තනිද්දෙසය යි කාත්‍යායනවෘත්තියට ම කරන ලද අනික් ටීකා දෙකෙක් වේ. බාලාවතාරය ද ඇතැම් කාත්‍යායන සූත්‍රයන් හැර ලක්‍ෂ්‍යානුසාරයෙන් සූත්‍ර ගළපා සංක්‍ෂෙපයෙන් කරන ලද ප්‍රශස්තග්‍රන්ථයෙකි
පදරූපසිද්ධිය. මහලු පැරකුම්බා රජතුමන්ගේ රාජ්‍යොදයත් සුමියෙහි විසූහයි සැලකිය හැකි චොළිය බුද්ධප්‍රිය* නම් මහතෙර කෙනකුන් විසින් කාත්‍යායනයට ප්‍රශස්ත විවරණයෙක් කරන ලද්දේ යැ. එය නම් පදරූපසිද්ධි යයි. ත්‍රිපිටකධර්ම විෂයෙහි හසළ වූ බුද්ධි ඇති-පාණිනීයාදි ව්‍යාකරණයන්හි ද, තදන්‍ය ශාස්ත්‍රාන්තරයෙහි ද පාරප්‍රාප්ත වූ-මුන්වහන්සේ විසින් කළ මේ විවරණය කාත්‍යායනයට සුමියෙහි ලියූ න්‍යාසාදි සියලු විවරණයන් ම පරදවා සිටිනේ යැ. ඒ මතු ද නො වේ. ජිනවචනානුරූප වැ කාත්‍යායනය හදාරන්නවුන්ට උපයෝගී වනු පිණිස රූපසිද්ධියට වඩා ප්‍රශස්ත වූ අනික් ග්‍රන්ථයක් රචනා කරන්නට එයට පසු වැ ඇති වූ කිසිවෙකුදු සමර්ථ නො වීහ.
කාත්‍යායන සූත්‍රපාඨයෙහි සූත්‍රක්‍රමය අනෙකෙකි. රූපසිද්ධියෙහි සූත්‍රක්‍රමය අනෙකෙකි. කාත්‍යායනයෙහි සඤ්ඤාසන්ධි පරිච්ඡෙද යැ, අන්‍යාමපරිච්ඡෙද යැ, චතුරාඛ්‍යාතපරිච්ඡෙද යැ, කිබ්බිධානපරිච්ඡෙදය යි ප්‍රකරණයෝ සතරදෙනෙකි. පරිච්ඡෙදයෝ තෙවිසි දෙනෙකි. (කාත්‍යායන වෘත්තියෙහි පරිච්ඡෙදයෝ ඛණ්ඩ නාමයෙන් ව්‍යවහාර කරන ලදහ.) රූපසිද්ධියෙහි වනාහි සන්ධිකණ්ඩය, නාමකණ්ඩය, කාරකකණ්ඩය, සමාසකණ්ඩය, තද්ධිතකණ්ඩය, ආඛ්‍යාතකණ්ඩය, කිත්තකණ්ඩය යි කාණ්ඩයෝ සත්දෙනෙකි. කාත්‍යායන සූත්‍රපාඨයෙහි මතු මතු සූත්‍රයන්ට අනුවර්තිපද ගත හැකි ලෙස සූත්‍ර ගොතා තිබෙන නමුත් රූපසිද්ධියෙහි ඒ ක්‍රමය අත්හැර බොහෝ සෙයින් නාමකණ්ඩයෙහි දී ද, ආඛ්‍යාතකණ්ඩයෙහි දී ද, ඒ ඒ නාමයන් ඒ ඒ විභක්තිවචනයන්හි වර නැඟෙන ලෙස හා ඒ ඒ ධාතූන් ඒ ඒ විභක්ති වචනයන්හි වර නැඟෙන ලෙසත් අනික් ක්‍රමයකින් සූත්‍රයෝ ගළපන ලදහ.
රූපසිද්ධි ටීකා හා සන්‍ය. මහාරූපසිද්ධියට බුද්ධප්‍රියාචාර්ය්‍යපාදයන් විසින් ම කරන ලද ටීකාග්‍රන්ථයෙක් වේ. එය මුද්‍රිත වැ තිබෙන නමුත් කාලාන්තර සංජාත ලිපිකරප්‍රමාදාදියෙන් ගහන යැ. අප විසින් කලකට පෙර පරිශෝධනය කොට මුද්‍රණවාරයෙන් ප්‍රකාශිත වූ මහාරූපසිද්ධි සන්‍යය ද, මේ සන්‍යය ද තදනුගයෙන් ම ලියන ලදුයි දතයුතු. රූපසිද්ධිසන්‍ය පිටපතය, රූපසිද්ධිසන්‍ය ගැටපදය යි සිංහල ව්‍යාඛ්‍යානයක් තුබූ බව පඤ්චිකාප්‍රදීපාදියෙන් පෙනේ. ඒ අප විසින් ප්‍රකාශිත වූ රූපසිද්ධි සන්‍යය බුද්ධප්‍රියාචාර්ය්‍යපාදයන්ගේ අභිප්‍රාය මැනවින් දැනගත් අනෙකශාස්ත්‍රාන්තරප්‍රවීණ මහාපණ්ඩිතවරයකු විසින් රචනා කරන ලද්දේ යැ. රූපසිද්ධිසඤ්ඤපිටපත යයි ව්‍යවහාර කරන ලද්දේ ඒ ව්‍යාඛ්‍යාව සඳහා දෙයි හෝ යි සිතමි.
මහාරූපසිද්ධි වර්ණනාව. එහි ඇති ඇතැම් දුර්බොධස්ථානයන් හා ග්‍රන්ථිස්ථානයන් සුබොධ කරලීමෙන් ද, රූපසිද්ධි පෙළෙහි එන හැම පදයන්ට ම ව්‍යාඛ්‍යා ලිවීමෙන් ද කරන ලද සන්දෙහවිඝාතනී නම් වූ මේ ව්‍යාඛ්‍යාව රූපසිද්ධිසන්‍යගැටපද නම්නූදු පුරාතනයන් විසින් ව්‍යවහාර කරන ලදුයි සිතමි. මේ සන්දෙහවිඝාතනියට විශේෂ සංඥා වශයෙන් මහාරූපසිද්ධිවර්ණනාව යයි කිවද වරදෙක් නොවේ. කවර හෙයින යත්? “සට්ඨසඞ්ඛෙපවිධාන වණ්ණාය”-යනාදි වශයෙන් ඒ ඒ කාණ්ඩයන්ගේ අවසානයෙහි වර්ණනා ශබ්දය ම ප්‍රයුක්ත වැ තිබෙන හෙයිනි. කාත්‍යායනයට සම්බන්ධ වූ අනික් කිසිම ග්‍රන්ථයකට මෙතරම් ශාස්ත්‍රානුකූල පෙන්වා විස්තර වශයෙන් කළ ප්‍රශස්ත සිංහලව්‍යාඛ්‍යානයෙක් නැත්තේ යැ. මෙහි ඇති මහාර්හතාවය හැඟෙන්නේ කාරක කාණ්ඩයට ලියූ වර්ණනාව අවීක්‍ෂණය වැ හදාරන්නවුන්ට පමණෙකි. ඉදානීන්තනයන්ගේ අභාග්‍යයකට මෙන් අපට ලැබී තිබෙන හැම පුස්කොළ පිටපතක් ම කාරකකාණ්ඩයෙන් අවසන්වීම ඛෙදයට කරුණෙකි. මෙහි කර්තෲ වූ ආචාර්ය්‍යපාදයෝ කවර කලෙක විසූ විද්වරයාණ කෙනෙක් දැ?යි නිශ්චය කරලීමට ඉතිහාසාදි ප්‍රමාණයක් නැති හෙයින් ඒ සම්බන්ධ වැ අදහස් දැක්වීමට නො වෙහෙසෙමු. එතකුදු වුවත් පළමු වන පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු මහීපාලයන්ගේ කාලයෙහි හෝ ඉන් ඔබ්බෙහි හෝ ශාස්ත්‍රසාගරපාරගත වැ විසූ මහාපණ්ඩිතවරයාණ කෙනෙකැයි අනුමානවශයෙන් සිතිය හැකියැ.
අපගේ පරිශෝධනය. සන්දෙහවිඝාතනිය මෙයට පළමු කිසිවකු විසිනුත් මුද්‍රණවාරයෙන් ප්‍රකාශයට නො පමුණුවන ලද්දී යැ. ලක්දිව ත්‍රිපිටක ධර්මය හා තදනුගත ශාස්ත්‍රාන්තරයන් පිළිබඳ පඨනපාඨනය ක්‍රමයෙන් දියුණු අවස්ථාවකට පැමිණෙමින් පවත්නා මේ කාලයෙහි මෙබඳු ග්‍රන්ථයක් පරිශෝධනය කොට මුද්‍රාපිත වුව හොත් මාගධභාෂා පාඨකයන්ගේ සර්වප්‍රායාසයට හේතුවෙතී සැලකූ අපි කතිපය සුධීජන කෙනකුන්ගේ ද අපෙක්‍ෂණය ඇති වැ මේ කාර්ය්‍යයෙහි ව්‍යාපෘත වූම්හ. අපගේ මේ පරිශෝධනයට ශාස්ත්‍රාගමාභිවාරී වැ වැඩ විසූ බබරැන්දේ දේවානන්දාභිධාන යතිතුමන්ගෙන් අපට ලැබී තිබෙන පැරණි පුස්කොළ පොත ද, තංගල්ලේ ගෞතමවිද්‍යාලයාධිපති වැලිපටන්විල ශ්‍රී දීපංකර ස්ථවිරයාණන්ගෙන් ලැබුණු පොත ද, කඳුරුපේ විමලධම්ම ස්ථවිරයන්ගෙන් ලැබුණු බූස්සේ විහාරස්ථානයට අයත් පොත ද, ඉතා උපකාරී වූ බැව් මෙහි ලා සඳහන් කරනු කැමැත්තම්හ.
තවද, අප විසින් පළමු ප්‍රකාශිත වූ රූපසිද්ධි සන්‍යයෙහි 5 වන කලාපයේ පටන් අවසානය දක්වා ශුද්ධිපත්‍ර බලාදීමෙන් සබ්‍රහ්මචාරියකු මෙන් මේ සන්දෙහවිඝාතනියෙහි ද පළමුවන භාගයේ පටන් කාණ්ඩ තුනක ශුද්ධිපත්‍ර බලාදීමෙන් අපගේ මේ කාර්ය්‍යයෙහි සහාය වූ පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පරිවෙණාධිපති රත්මලානේ ධම්මකීර්ති ශ්‍රී ධම්මාරාමාභිධාන නායක ස්ථවිරපාදයන්වහන්සේ ද මෙහිදී ගෞරවයෙන් සඳහන් කරම්හ.
වාච්‍යානර්‍ථය. මේ සන්දෙහවිඝාතනියෙහි ලිපිකර සංජාත යයි හැඟෙන දුෂිත ස්ථානයෝ බොහෝ වූහ. අපගේ පරිශෝධනයෙන් එබඳු තැන් රැසක් අපගත වූ නමුත් දූෂිතස්ථාන යයි සැක උපදවන තැන් කිහිපයෙක් ද ශේෂ වැ තිබේ. ඒ දූෂිතස්ථානයන්ගේ තත්ත්වය රූපසිද්ධිසන්‍ය පුස්කොළ පිටපත් බැලුවන්ට මුත් සෙස්සන්ට නො වැටහේ ටීකායෙහි අශුද්ධ ලෙස එන පාඨයෙක් වේ නම් සමහර විට මේ සන්‍යයෙහි ද එලෙස ම අශුද්ධ ලෙස එනු දක්නා ලැබේ. අනික් සන්‍යයෙහි ද එසේ ම යැ.
මේ අපපාඨයෝ ව්‍යාඛ්‍යාකර්තෲ වූ ආචාර්ය්‍යපාදයන්ගේ ම අනවධානාකාරයෙන් සිදුවූහයි සමහර කෙනකුන්ට සිතන්නට අවකාශ ඇතත් එසේ සිතීම සමීක්‍ෂ්‍යකාරීත්වයට නො ගැලපේ. මෙතරම් ව්‍යක්ත වූ ව්‍යාඛ්‍යානයක් කරන්නට සමර්ථ මේ ආචාර්ය්‍යපාදයන්ගේ ප්‍රමාදප්‍රමාදාදියෙකින් පූර්වොක්ත අපපාඨයෝ පොතට ඇතුළත් වූහ--යනු කිසිසේත් සිතිය නො හේ. ඔවුහු අප්‍රශංසනීය අචක්‍ෂුක පාඨකයන්ගේ මිථ්‍යාග්‍රාහයෙන් වූ හයි දතයුතු. පරශත්‍රැපීඩාවෙන් හා ශාස්ත්‍රපරම්පරාව සිඳී යාමෙන් ගත වූ ශතවර්ෂ කීපය තුළ ලක්දිවැ පැවැත්තා වූ ශාස්ත්‍රදුර්ලභත්වය ඉතා මහත් යැ. මේ පොත් ඒසා මහත් දුර්භාග්‍යයක් ද ඉක්මවා මේ තරමින් වත් ප්‍රයෝජන ගත හැකි ලෙස අපට ලැබී තිබීම කෙතරම් භාග්‍යයෙක් ද?
තවද, අනික් සන්‍යයෙහි අශුද්ධස්ථාන ලෙස සැලකිය හැකි බොහෝ තැන් සන්දෙහවිඝාතනියෙහි ශුද්ධ ලෙස පෙනේ. එහි 31 පිටුවේ “ප ප්‍රජ්ජො ච තු චත්තානෙය, දම දමනෙය යන ධාතූන්ට “භුවාදිතො අ” යන සූත්‍රයෙන් වූ අකාරයාට “ලොපඤ්චෙත්තමකාරෙ” යන්නෙන් එකාර ව පවත්තෙ දම්ම සිද්ධ ව අන්‍යාප්‍රත්‍යය කොට “පවත්තෙන්තො දම්මෙන්තො”යි සිද්ධ වූ හෙයින්”-යන පාඨය අශුද්ධ යැ. මේ සන්‍යයෙහි 53 පිටුවේ එය නිර්දෝෂ ලෙස පැනේ.
පැරණි පුස්කොළපොත් දූෂිත වැ තිබෙන ආකාරය අවබෝධ කරවීමට මේ පාඨය මෙහි දැක්වූම්හ අපපාඨ වුවද සුධීන්ගේ පරීක්‍ෂාවට භාජන වනු පිණිස එබඳු පාඨයන් පොතෙන් බැහැර නො කෙළෙමු. ඒ සඳහා පාඨකයන් විසින් පළමුවෙන්ම මෙහි තිබෙන ශුද්ධිපත්‍රය කියවිය යුතුයි. රූපසිද්ධිපෙළ ද යොදා මුද්‍රණය කරවන ලද මේ සන්‍යයේ ප්‍රථම භාගය නිකුත් වූයේ මෙයට අවුරුදු දෙකකට පමණ පෙරා යැ. අටවන භාගයෙන් පොත අවසන් වී යැ. හෙද කාරකකාණ්ඩය අවසන් කොට යැ සමාසකාණ්ඩයේ පටන් පොත අවසානය දක්වා ඇති කාණ්ඩයන්ට මේ සන්‍යයේ සංඥාය නො ඉක්මවා අභිනව ව්‍යාඛ්‍යාවක් කරන්නට ද අප අදහස ඇති බැව් සුධීන් වෙත දන්වමු. තවද, අපගේ ප්‍රමාදාදියෙන් වූ යම් දොෂයෙක් මෙහි පැනේ නම් ඒ සඳහා ක්‍ෂමාව භජනය කොට නිර්දෝෂ දෙසෙහි ප්‍රමුදිත වෙත්ව යි අභ්‍යර්ත්‍ථනය ද කරම්හ.
මේබවට-ශාස්ත්‍රාගමාභිවෘද්ධිකාමී; වැලිගම අග්‍රබෝධිවිහාරපරිවෙණාධිපති බද්දේගම කීර්තිශ්‍රී ධම්මරතනාභිධාන මාතර හම්බන්තොට දෙපළාතේ ප්‍රධාන සංඝනායක ස්ථවිර. 1-9-1936.
බද්දේගම කීර්ති ශ්‍රී ධම්මරතනාභිධාන, 1-9-1936.
විශේෂ නිවේදනයක්.
මෙම සංශොධනයට අප විසින් සොයා ගන්නා ලද පැරණි පුස්කොළ පිටපත් තුනම වණ්ණි වචන වාක්‍යාදීන්ගේ ඌනාතිරෙක විපය්‍යාසාදි වශයෙන් නොයෙක් දොෂයන්ගෙන් ගහන හෙයින් සංශොධනය අති දුෂ්කර විය. එහෙයින් මේවාරයේ සංශොධනය අපරිපූර්‍ණයි. ඒ ඇර මුද්‍රණයේදි ඇතිවු දොස් ද මෙහි දක්නට ලැබේ. ඒ බොහොමයක් පිටුකොට ගෙන මේ ශුද්ධිපත්‍රය සකස් කෙළෙමු. ශුද්ධිපත්‍රයේ මුල කොටස සමීක්‍ෂ්‍යකාරීන්ට ග්‍රන්ථය සුබොධ වන සේ සම්පාදනය කෙළෙමු. එය දික්වන බියෙන් සෙසැස ලුහුඬු කරන්නට විය. එහෙයින් මීට ඇතුළත් නුවූ යට කී දෙයාකාරයෙන් පැමිණි වෙනත් දොස් මෙහි නැත්තේ නොවේ. එසේත් අග පිටු 200 ය බොහෝ සෙයින් ශුද්ධය. තවද දැනට නාමමාත්‍රා වශෙෂයයි සලකන “ශබ්දාත්විධාන” නම් ප්‍රශස්ත ග්‍රන්ථයකින් ගෙන කාරක කාණ්ඩයෙහි ඒ ඒ තැන නිදසුන් වශයෙන් දක්වන ලදුදු නෂ්ටප්‍රාය ව තුබූ ශ්ලෝක 38 ක් ව්‍යාඛ්‍යානුසාරයෙන් ප්‍රතිපාදනය කෙළෙමු. මතු වාරයක දී යථොක්ත ලක්‍ෂණ ඇති හැම අප පාඨයන් සංශොධනය කොට ග්‍රන්ථය යථාස්ථානයෙහි තබාලන්ට ප්‍රයත්න කරන්නෙමු.
“ගච්ඡතඃ ස්ඛලනං ක්‍වාපි භවත්‍යෙව න සංශයඃ, හසන්ති දුර්ජනාස්තත්‍ර සමාදධති සජ්ජනාඃ.”
B. K. D.
B. K. D.