ධාත්වත්ථසංගහො.pdf

ධාත්වත්ථසංගහො යනු බුරුම (මියන්මාර) දේශයේ විසූ විසුද්ධාරාමාරාමාධිපති මහා ධම්මරාජාධිරාජගුරු හිමිපාණන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත පාලි ධාතු සහ ඒවායේ අර්ථ විස්තර කෙරෙන ග්‍රන්ථයකි. මෙහි මුල් බුරුම අක්ෂර පාඨය ලක්දිව රාමඤ්ඤ නිකායික බද්දෙගම ධම්මාලංකාර හිමියන් විසින් සිංහල අක්ෂරවලට පරිවර්තනය කොට සංස්කරණය කරවා ඇත.

ග්‍රන්ථය මුද්‍රණය කරවීම සඳහා කොළඹ ඩී. ඇස්. සේනානායක මුහන්දිරම් මහතා විසින් දායකත්වය ලබා දී ඇති අතර, කොළඹ විද්‍යෝදය පිරිවෙනෙහි අධිපති හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල නාහිමිපාණන් වහන්සේ වෙත පිළිගන්වා ඇත.

මෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් සරාදික ධාතුකණ්ඩය, කකාරාදික ධාතුකණ්ඩය ආදී වශයෙන් පාලි ධාතූන් අකාරාදී පිළිවෙළින් දක්වා ඒවායේ අර්ථ ගැන්වීම් පාලි භාෂාවෙන්ම විස්තර කර ඇත.

සඤ්ඤාපනං

මරම්මදෙසවාසිනමා’භූතිකන’මත්ථාය විසුද්ධාරාමාරාමාධිපතිපවරමහා ධම්මරාජාධිරාජගුරුනා සකලජම්බුදීපික සෙට්ඨීන් වංසනිකායගණනායකත්‍ථෙරසාමිනා විරචිතො’යං ධාත්වත්ථසංගහො තෙන ථෙරවරෙන දින්නෙනා’කාසෙන මයා රාමඤ්ඤනිකායිකෙන ධම්මාලංකාරත්‍ථෙරෙන සීහලක්ඛරෙහි පරිවත්තෙත්‍වා කොලම්බනගරෙ ඩී, ඇස්, සෙනානායක මුහන්දිරම්මතීස්සරෙන සොගතෙන මුද්දාපිතො අසමි. ධාත්වත්ථසංගහෙ අභිසන්ධිවිච්ඡා පක්ඛිත්තා සකලෙකලක්ඛණෙසු සබ්බ-ධාතුක්ඛ්‍යං ඉ’ච්චාදීසු එදිසං සොලක්ඛණං සබ්බාධාතුයො සබ්බ-ධාතුයො’ත්‍ථාරී’ති නායථාරහං කතබ්බ සමාස පද’න්ති දස්සෙති, පුබ්බෙ අකතරානංත්‍ථෙදීසු. එදිසං ලක්ඛණං පුබ්බෙ අකතරානන්ති ආදිනා කාතබ්බ පද වෙජ්ජං සංඛිපදන්ති දස්සෙති, අගෙණා මූලෙත්‍ථභව. (සිනිඤ්හු - ගත්‍යා. රම්භ - ජවෙස්සා) චොභුත්‍යාදීසු. එදිසං ලක්ඛණං භූඅසිමුති පද වෙජ්ජං දස්සෙති (එදිසං කබ්බිණාවට්ට අජ්ඣවන ඤලෙඛාලක්ඛණං අභිසඤ්ඤසපරාපෙක්ඛභාවං දස්සෙති) එදිසංචිභාවට්ට අජ්ඣවන ඤලෙඛාලක්ඛණං ජවෙසුති පදස්ස පුබ්බාපෙක්ඛාභාවං දස්සෙති අභිධාතුනිහූ ගති ආරම්භා ජවෙසු අත්‍ථෙසු වත්තතීතියොජනා කාතබ්බාති අත්ථො අභිධාතුමූලෙත්‍ථ වත්තතී’ති යොජනාපන කාතබ්බාති අධිප්පායො (අජෙජ්ඣාසංඛාරෙ† භුතුලභානෙ’ච්චාදීසු† එදිසං කුනතාකාර ලක්ඛණං වාක්‍යස්ස අපරිනිට්ඨිතභාවං දස්සෙතී” ති දට්ඨබ්බං.

පෙසුත්ත’මිදං මුද්දාපනත්‍ථාය දින්නෙනා’කාස ලෙඛනතො ගහෙත්වා පක්ඛිත්තං “කොලම්බනගරා’සන්නෙ දක්ඛිණකාලතියේ සුදස්සනාරාමාධිවාසිනා ධම්මාලංකාරත්‍ථෙරෙන පාහිතං මහාථෙරවරෙන සම්පාදිත ධාත්වත්ථසංගහං සීහලිකාන’මත්ථාය සීහලක්ඛරෙහි පරිවත්තෙත්වා මුද්දාපෙතුං ඉච්ඡාමි කාරුණ්‍යපුරස්සරො ඔකාසලෙඛනං පෙසෙතු’ති ආදිකං පීතිසොමනස්සු’ප්පාදකං සද්ධාපුබ්බංගමපුච්ඡිතා සමුට්ඨාපිතං සගාරව සප්පතිස්ස සසෙන සගුනං. එගුහුණ මාසස්ස කාලපක්ඛ අට්ඨමියං ගුරුදිනෙ ලභිත්වා ජනිත පඤ්ඤු විචාර කොණ්ඩඤ්ඤත්‍ථෙරාදීනමපි දස්සෙත්වා අනප්පකං පීති සොමනස්සං උප්පාදෙත්වා ඔකාසකරණලෙඛනං පෙසෙසිමි - පෙ - සම්මා සම්බුද්ධස්ස පරිනිබ්බාණතො වීසත්‍ථස්ස චතුසතෙ ‘තීනචත්තාළීසතිමෙ සංවච්ඡරෙ එගුහුණ මාසස්ස කාලපක්ඛෙ එකාදසමියං රවිදිනෙ පාහිත’මිදං ඔකාසකරණපණ්ණං. විසුද්ධාරාමත්‍ථෙරෙන විසුද්ධාරාමවාසිනා මන්තලෙනගරතො ‘නී’දුතියවාරෙ පෙසිතා ලෙඛනතො ගහිතං “සබ්බධාතුධාත්වත්ථ ගණෙසු අකිච්ඡෙන සබ්බසොතූනං කොසල්ලත්‍ථං මයා විසුද්ධාරාමත්‍ථෙරෙන රචිතං ධාත්වත්ථසංගහපොත්ථකං සීහලක්ඛරෙහි පරිවත්තෙත්වා මුද්දාපෙතුං ධම්මාලංකාරත්‍ථෙරස්ස ඔකාසො දින්නො තථා සචෙ කොචි විද්දූ මුද්දාපෙතුං ඉච්ඡති ධම්මාලංකාරත්‍ථෙරස්ස ආරොචෙත්වා තෙන කතො’කාසොහුත්වාසස්ස නතිකාලං ඔ’කාසො’ව මුද්දාපෙතුං” ලද්ධති සකලනිකායික ථෙර මජ්ඣිම නවකාවෙ’ව ගහට්ඨපණ්ඩිතාව අස්මිං ව්‍යාපාරෙ සත්‍ථෙධා පොත්ථක’මිදං පතිගණ්හන්තු Y. DHAMMĀLANKARA.

Y. DHAMMĀLANKARA.