අභිධර්ම ප්‍රවේශය.pdf

පරමාර්ථසාර ධර්මවිනිශ්චය නොහොත් අභිධර්ම ප්‍රවේශය යනු කළුතර සුමිත්‍රාරාමස්ථ සුධර්මෝදය පිරිවෙනෙහි පරිවෙණාචාර්ය කළුතර ශ්‍රී සුජාත තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත අභිධර්ම ග්‍රන්ථයකි. ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගමේ පණ්ඩිත විභාගය ඇතුළු විභාග හදාරන විද්‍යාර්ථීන්ට මෙන්ම අභිධර්මය උගන්නා සැදැහැවතුන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකිවන පරිදි අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය මුල්කොට මෙම කෘතිය රචනා කර ඇත.

මෙහි ධර්ම කරුණු පැහැදිලි කිරීම සඳහා අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහයෙන් ගත් ගාථා 118ක් මාතෘකා වශයෙන් දක්වා ඒ ඒ ධර්ම කොටස් සවිස්තරව විග්‍රහ කර තිබේ. සිත, චෛතසික, ප්‍රකීර්ණක, චිත්තවීථි, වීථිමුක්ත, රූප, සමුච්චය, පච්චය හා කර්මස්ථාන යන අභිධර්ම සංග්‍රහයේ ප්‍රධාන කොටස් සියල්ල මෙහි ඇතුළත් වේ.

මෙම කෘතිය වර්ෂ 1921 දී (බු.ව. 2465) අලුත්ගම සද්ධර්මප්‍රකාශ යන්ත්‍රාලයේදී මුද්‍රණය කරවා පළකර ඇත්තේ ජේ. ඩී. ඇල්. ජයවර්ධන, ඒ. එච්. සිල්වා, ජී. පී. සිල්වා, ජේ. ජේ. ප්‍රනාන්දු සහ ඇම්. ඊ. සිල්වා යන සැදැහැවතුන් පිරිස විසිනි.

සංඥාපනය.

වන්දාමි බුද්ධං තිභවෙක සෙට්ඨං සෙට්ඨං සධම්මං පණමාමි නිච්චං නිච්චං සසංඝං භවනෙත්ති ඛිණ්ණං ඛීණාය දුක්ඛස්ස නමාමි.

එකං සමයං භගවා දෙවෙසුතාවතිංසෙසු විහරති පාරිච්ඡත්තකමූලෙ පණ්ඩූකම්බල සිලායං. තත්‍රඛො භගවා දෙවානං තාවතිංසානං අභිධම්මකථං කථෙසි.

1 කරුණායිව සන්තෙනු - ලක්ඛණස්ස මහෙසිනො ඤෙය්‍ය ධම්මෙසු සබ්බෙසු - පවත්ති යථාරුචි -

2 දයායතාය සන්තෙනු - සමුස්සාහිත මානසො පාරිමීරාජසානම්හි - වසන්තොති දසාලයෙ -

3 පාරිච්ඡත්තක මූලම්හි පණ්ඩූකම්බල නාමකෙ සිලාසනෙ සන්නිසින්නො ආදිච්චොව යුගන්ධරෙ -

4 චක්කවාළ සහස්සෙහි දසහාගම්ම සබ්බසො සන්නිසින්නෙන දෙවානං - ගණෙන පරිවාරිතො -

5 මාතරං පමුඛං කත්වා - තස්සා පඤ්ඤාය තෙජසා අභිධම්ම කථාමග්ගං දෙවානං සම්පවත්තයි -

ශ්‍රීඝනාභි පරිශුද්ධ දශබල චතුර්වෛශාරද්‍යාදී සකලගුණ සුප්‍රතිමණ්ඩිත වූ ත්‍රෛලෝකෛක දීපයමානවූ අප භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්ධ සර්වඥ රාජොත්තමයාණන් වහන්සේ විසින් තම නිසා දිව්‍යලෝකයෙහි ශක්‍රදෙවෙන්ද්‍රයාගේ නන්දනෝද්‍යානයෙහි පරසතුමදාරා රුක සමීපයෙහි සුප්‍රතිෂ්ඨිත පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසන මස්තකයෙහි වැඩහිඳ= දසදහසක් සක්වලින් රාශිභූත වූ දිව්‍යසෙනා මධ්‍යයෙහි සූක්‍ෂ්මඥාණයෙන් යුක්තවූ මාතෘදිව්‍යරාජයා ප්‍රමුඛ කොට ඇති සකල අමරගණයාට දෙශනාකාර වදාරණ ලද දුරනුබොධ අඥානාගොචර පණ්ඩිත වෙදනීයවූ පරමගම්භීර පරමාර්ථ ධර්මාන්විතවූ ධම්මසංගණී, විභංග, ධාතුකථා, පුග්ගල පඤ්ඤත්ති, කථාවත්ථු, යමක, පට්ඨාන සංඛ්‍යාතවූ සප්තප්‍රකාර නානාගත අර්ථරාශින් අතිසංක්‍ෂිප්තවශයෙන් පරමාර්ථ ධර්මවෙදී ප්‍රවරාභිධර්මිකවූ අනුරුද්ධාචාර්ය්‍ය මහාස්ථවිර ස්වාමිපාදයාණන් වහන්සේ විසින් ලෝක ශාසනානුග්‍රහ පිණිස සංග්‍රහිතවූ අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහ නමැති විශිෂ්ටතර අභිධර්ම ග්‍රන්ථයෙහි නිර්දිෂ්ට පරමාර්ථ ධර්මරාශින් ඇසුරු කොට කරණ ලද්දාවූ (ගාථා මාතෘකාවශයෙන් මුල්කර) ගෙණත් (පාලි) පෙළෙහි හා තදන්‍ය ටීකාදීන්හිද දක්වනලද (අභිවිශිෂ්ට) අර්ථරාශින් සිංහල භාව සන්නයක් වශයෙන් ගෙණ අභිනිර්පාදිත මෙම පරමාර්ථසාරධර්මවිනිශ්චය (නොහොත්) අභිධර්මප්‍රවෙශය නමැති ධර්ම පුස්තකය සම්පාදනය කලබැව් සැලකිය යුතු වන්නේය මෙය මනාව නම නාකල යුක්තාහුය.

යථොක්ත අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහනම් ප්‍රකරණය වනාහි වර්තමාන සමයෙහි සකල ශබ්දශාස්ත්‍රාදීන් ප්‍රචාරයට පමුණුවනු පිණිස සර්වසාධාරණ ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවේ ආධාරත් ඇතුව අතිශයෝත්සාහයෙන් ක්‍රියා විධි සලස්වාමෙන් දියුණු භාවයට පැමිණවීමෙහි නියුක්තවූ කොළඹ ප්‍රාචීන භාෂොපකාර මහා පණ්ඩිත සභා මාර්ගයෙන් පවත්වනු ලබන (අවසාන) පණ්ඩිත විභාගයට අයත් පාලිපොත් පංක්තියට අඩංගුකර තැබීමෙන්ම තත්ග්‍රන්ථයෙහි වැදගත්කම හා ශ්‍රෙෂ්ඨභාවයද ඒ අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහ ග්‍රන්ථකර්තෘන්වහන්සේගේ අභිධර්ම පිටකයෙහි හා සකල පාල්‍යර්ථයන්හිද ප්‍රවීණතා ධර්මඥානය මොනවට ප්‍රකාශ කෙරෙමයෙ. තවද ඒ අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහය වනාහි -

සම්මා සම්බුද්ධ මතුලං සසද්ධම්ම ගණුත්තමං අභිවාදිය භාසිස්සං අභිධම්මත්ථ සංගහං -

යනුවෙන් ප්‍රණාමාදීන්ගේ වශයෙන් පටන්ගෙන - චිත්තපරිච්ඡේදය, චෛතසිකපරිච්ඡේදය, ප්‍රකීර්ණකපරිච්ඡේදය, වීථිපරිච්ඡේදය, වීථිමුක්ත පරිච්ඡේදය, රූපපරිච්ඡේදය, සමුච්චය පරිච්ඡේදය, පච්චය පරිච්ඡේදය, කම්මට්ඨානපරිච්ඡේදය, යන මොවුන්ගේ වශයෙන් නවපරිච්ඡෙදයකින් යුක්තකොට -

චාරිත්තා සොභිත විසාල කුලොදයෙන සද්ධාවිවුද්ධ පරිසුද්ධ ගුණොදයෙන නම්බව්හයෙනෙ පණිධාය පරානුකම්පං යමප්පහංසකරණං පරිනිට්ඨිතන්තං -

පුණ්ණෙන තෙන විපුලෙන තුමුලසොමං ධඤ්ඤාධිවාස මුදිතොදිතමාසු ගන්තං පඤ්ඤාවවුධ ගුණසොභිත ලද්ධිතික්ඛු මඤ්ඤන්තු පුඤ්ඤ විභවොදය මිද්ධිලාලං -

යනුවෙන් අවසන් කරනලදී --

එහෙයින් තත් ගාථා මුල්කරගෙන අර්ථෝත්පාත මේ පරමාර්ථ ධර්මවිනිශ්චය (නොහොත්) අභිධර්මප්‍රවෙශය නමැති ග්‍රන්ථය තත් ප්‍රාචීනභාෂොපකාර සමිතිය මගින් කරවනු ලබන විභාගයෙහි අභිධර්මය පිළිබඳ ඇතැම් කොට්ඨාසවලට හෝ අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහයෙහි විස්තර ඉතා සංක්‍ෂිප්ත වශයෙන් දැනගැන්මටද ඇතැම් ධර්මකථික භික්‍ෂූන්ට හා තරමක් උගත් අයටත් අවබොධවන පරිද්දෙන් කරණලද මේ ධර්මපුස්තකය උද්ග්‍රහණ ධාරණය කිරීමෙන් පරමාර්ථාවබොධඥාණ ප්‍රතිලාභය වනුකර බැව් හෝ ඉතා සප්‍රයෝජන බැව් නිවේදනය කරණවත්හැර ඒ මේ අභිධර්ම ප්‍රවේශය වනාහි අභිධර්ම සප්තප්‍රකරණ නමැති රත්නසරසට ප්‍රවෙශවීමට හෝ ඇතුල්වීමට උපාය මාර්ගයක් මෙන්ම යයි දතයුතුයි.

තවද සුප්‍රසිද්ධ විද්‍යොදය පරිවෙණාධිපතිව වැඩවිසූ දිවංගත පූජිත පණ්ඩිත කීර්තිධාරිමාණවූ ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල මහානායක ස්ථවිර ස්වාමිපාදයන් වහන්සේ හා (මෙකල) තත් විද්‍යොදය පරිවෙණාධිපති ගෞරවාර්හි පූජ්‍යපණ්ඩිත ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය මහගොඩ ශ්‍රී ඤාණෙශ්වරාභිධාන ප්‍රධාන නායක ස්ථවිර ස්වාමිපාදයාණන් වහන්සේද ඇසුරු කිරීමෙන් ධර්ම ශාස්ත්‍රෝද්ග්‍රහණාදිය කරණ කාලය තුළම රත්මලානේ පදිංචි බුද්ධ ශාසන මහා සූර සෙනාපති රාජදත්තිය නාමොපලක්‍ෂිත ඇම්. ධර්මරත්න පණ්ඩිත මහතාණන්ගෙන්ද අභිධර්මොද්ග්‍රහණය කෙළෙමි. එසමයෙහි ලියනලද අභිධර්මග්‍රන්ථ කීපයක්ද තිබේ. ඒවාද ශ්‍රද්ධාසම්පන්න බෞද්ධ මහතුන්ගේ මාර්ගයෙන් ප්‍රචාරයට පමුණුවනු පිණිස අපෙක්‍ෂාවෙන් වත්හැර අපේ මේ ග්‍රන්ථ සම්පාදනය ලෝක ශාසනාභිවෘද්ධිය සඳහාම පවතිවායි ආශංසනය කරණ වන්හැර සද්ධර්මචක්‍රවර්ති සුජාතපුත්තාචාර්ය කළුතර ධර්මකීර්තිතිස්ස මහාස්ථවිර ස්වාමිපාදයන් වහන්සේගේ හා දෙශාන්තර සුමිත්‍රාරාමාධිපති සුගත ශාසනවංසධජ ගෞරවාර්හ ඤාණවිලාසතිස්ස මහාස්ථවිර ස්වාමිපාදයන් වහන්සේගේද නිර්වාණප්‍රාප්තවූ ගෞරවාර්හ කළුතර ධම්මගවෙසිතිස්ස ස්ථවිර ස්වාමිපාදයන් වහන්සේගේද යන මේ අස්මදාචාර්ය මහාස්ථවිරොත්තමයන් වහන්සේලාගේ සාධුගුණයන් අනුස්මරණය කිරීම වශයෙන් ගෞරව පිණිස මෙහි සඳහන් කරණ වත් හැර කථා ශෙෂත්වයට සම්ප්‍රාප්තවූ කළුතර ගෞරවාර්හ විමලසාරතිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ හා සුමිත්‍රාරාමාධිවාසී කළුතර ගෞරවාර්හ ඤාණරතනතිස්ස ස්ථවිර ස්වාමිපාදයන් වහන්සේගේද සාධු ගුණයන් අනුස්මරණය කිරීම් වශයෙන් මෙහි සඳහන් කරම්හ-

තවත් මෙහි සඳහන් කළයුතු කරුණු බෙහෙවින් විද්‍යමාන වෙතත් ග්‍රන්ථ සංක්‍ෂෙපතය, බාහුල්‍ය අනිෂ්ටොත්පාදනයෙන් සඳහන් නොකලබවද සැලකිය යුතුයි. එපමණකුත් නොව, අප විසින් සම්පාදිත විරති ශීල විනිශ්චය නමැති විශිෂ්ට ධර්ම පුස්තකය රත්මලානේ ශ්‍රී ධර්මශාසනාදාන සමිතිය මගින් මුද්‍රණය කරවා බුද්ධ වර්ෂ 2456 = 2457 වන් සපැමිණි වෙසඟබද දිනවලදී පොත් 4000 ක් ධර්මදානවශයෙන් නොමිලයේ ප්‍රදානය කරණලදී. එසේම ධර්ම දානවශයෙන් නොමිලයේ ප්‍රදානය කරණු පිණිස ශ්‍රද්ධාසම්පන්න බෞද්ධ මහතුන් කීපදෙනෙකුගේම ආයාචනාවෙන් සම්පාදනය කරදෙන ලද තවත් ධර්ම පුස්තක කීපයක්ම යථාකාලයෙහි ප්‍රසිද්ධියට ඒ ඒ භවතුන්ගේ නම්වලින් පලවෙනවා ඇත. මේ පරමාර්ථ සාර ධර්ම විනිශ්චය (නොහොත්) අභිධර්ම ප්‍රවේශය නමැති ග්‍රන්ථය වනාහි සැලකිය යුතු ගිහිපැවිදි කීපදෙනෙක් විසින්ම සුදුසු සප්‍රයෝජන අභිධර්ම ග්‍රන්ථයක් සම්පාදනය කර ප්‍රචාරයට පමුණුවනු මැනවයි ආයාචිත සෙයින් ධර්මය නිස්ථානාකාරයෙන් ස්වකීය ශ්‍රද්ධාශයෙන්ම සම්පාදනය කෙළෙමු. අපේ මේ සත්කෘත්‍යයෙහි යම්කිසි දෝෂාංශයක් විද්‍යමාන වෙතත් ඒ සියල්ල සාධුහු ධර්මශාසන චිරස්ථිතිය ආශංසනය කරමින් පරිශෝධනය කෙරෙත්වායි ශුද්ධ ශාසනාලයෙන් නිවේදනය කරම්හ.

ජානන්ති පණ්ඩිතජනා කරණෙ සුගන්තෙ භාවං සුදුෂ්කරතරඤ්ච විසුද්ධ ධම්මෙ යං කිඤ්චිතත්ථ සුභවෙය්‍ය පමාදදොසං සුජ්ඣන්තු සබ්බසුජනා අභිධම්මකාමා.

1 ලංකාය සාසන නභොදිත පුණ්ණචන්දො වොභාස කිත්ති සිරිමා යතිසාධු සීලො විඛ්‍යාත ථෙර සරණංකර සඞ්ඝරාජා සග්ගංපයාසි සතිමා සතතං සරාමි.

2 රාජාධි රාජගුරු පූජිත ථෙරපාදෙ සද්ධාලු සංහිතො මහානායකින්ද්‍රෙ විඛ්‍යාත ඤාණවිමලො යති ආදිභූතො සග්ගං පයාසි මතිමා සතතං සරාමි.

3 විපුල ගුණ පසත්ථො සීලසද්ධාලු පවර මුනි සුධම්මෙ චෙව සඤ්ඤච දස්සී ථෙරො සරණපාලෙත්ථෙරපාදෙ ගණින්ද්‍රෙ සුගතිං දිවපුරං තං සාධුසීලං සරාමි.

4 විබුධ ගුණ පසත්ථො සාධු සම්භාවිතොසො විපුල පවර ධම්මෙ නෙක සන්තාන දායී ථෙරො සුමති ධම්මානන්දනාමො යතින්ද්‍රො සුගතිං දිවපුරං තං සාධුවණ්ණං සරාමි.

5 පසිද්ධ විජ්ජොදය පාරිවෙණෙ අධිස්සරො පණ්ඩිත ථෙරපාදො විසුද්ධ ධම්මෙම්පිච සද්දසත්ථෙ විභාසි වඤ්ඤො වියමණ්ඩලම්හි.

6 යතිපතිතො ස සුමංගලො ඤාතො ගණිඳුභූතො සිරි සන්ථතාරො පයාසි සග්ගං මතිමා සුජෙට්ඨො සරාමිතං අග්ගගුණං මහන්තං.

7 විබුධ සිරි ගුණග්ගො පණ්ඩිතො ව්‍යත්තකිත්තී ජනහිත සුඛකාරො සීලසාරො විනීතො පවර විමලසාරත්‍ථෙරපාදො ගණින්ද්‍රො සුගතිං දිවපුරං තං නායකං සො සරාමි.

8 සද්ධම්ම සඤ්ඤ විදුරො විබුධො විනීතො සද්ධාදිනෙක ගුණභූසිත සීලසාරො විඛ්‍යාත බුද්ධසිරිත්ථෙරවරො පසිද්ධො සග්ගං පයාසි සතිමා සතතං සරාමි.

9 සම්භාවිතො බුධගණෙහි විනීතචෙතො සම්බුද්ධ ධම්ම සහිතෙ චිවසද්ද සත්ථෙ ජෙට්ඨො පසිද්ධපර ධම්මසිරී ගණින්ද්‍රො සග්ගංපයාසි ගුණපුඤ්ජමහං සරාමි.

10 විමල සිරිපසිට්ඨො සාධුසද්ධම්ම කිත්තී විබුධ ගුණ පසත්ථො නායකො සො සුසීලො පවර සුගතපාලත්‍ථෙරපාදො ගණින්ද්‍රො සුගතිං දිවපුරං තං සාධුවණ්ණං සරාමි.

11 කාරුඤ්ඤ චිත්තහදයො විපුලක්ඛමායී සද්ධාවිතාර ගුණභූසිත කිත්තිමාලී ථෙරො සුධීපවර ඤාණවිලාස නාමො ආවෙර භාවුපගතො සුචිරං විහාතු.

12 පනීත වාචොපසුතො සතීමා සුජෙට්ඨථෙරො මතිමා සුධීමා ධම්මගවෙසී යතිච සුසීලො සග්ගංපයාසි සරාමි ගුණග්ගං.

13 ඉදානි විජ්ජොදය පාරිවෙණෙ පධාන භූතො යතිසංඝනාථො වාචිස්සරො සො පිටකත්තයෙව සද්ධම්ම සඤ්ඤූ සුපණ්ඩිතොපි.

14 පසිද්ධ සීලාදි ගුණාකරොයං විසුද්ධ ඤාණෙස්සර ථෙරපාදො මහාගණිඤ්ඤූ සිරියා ජලන්තො චිරං විරාජෙතු සරාජ පූජිතො.

15 විපුල ගුණපසත්ථො බුද්ධිමාධම්මකාමො පවරමුනි සුධම්මෙ චෙව සඤ්ඤෙච ජෙට්ඨො විබුධ රතනසාරත්‍ථෙරපාදො සුසීලො ජයතු ජයතු සව්වා චෙරභාවොපයුත්තො.

16 කාරුඤ්ඤ චිත්තල ගුණොදය පාකටොසො සද්ධම්ම ජෙට්ඨ විදුරො සතිමාභිනීතො ථෙරො යති සුමතිපාල සුකිත්තිමාලී නිච්චං විරාජතු චිරං මතිමා සුසීලො.

17 සම්බුද්ධ දෙසිත විසිත්ථ ධම්මගෙහ ජෙට්ඨො සදත්ථ පටුමා සිරිපණ්ඩිතොපි සද්ධාලු සහිතො ඇම්, ධම්මරතනො සම්මා විරාජතු චිරං පරමත්ථකාමො.

18 රඤ්ඤෙව පුරෙප භුජ්ජසෙවිත කාලනින්දෙ රාමෙවරො කිල සුමිත්තගධාත නන්දි. ඇම්. ජී. ද පොන්සෙක පසිද්ධ සුදයනෙත ආරාධිතො මමපසන්න මනාසයෙන

19 තස්මිං විහාරෙ ඉධ පාරිවෙණෙ රම්මෙ සුධම්මොදය විස්සුතස්මිං අධිස්සරො ථෙර සිරිසුජාතො පසිද්ධ සංඝාගම සාධුසීලො.

20 කරොම්‍යහං සුට්ඨුතරං සුගන්ථං විසිද්ධ සද්ධම්ම සුසන්ධගෙථං පසත්ථ ව්‍යාපාර ගුණං සරීධා තුට්ඨිංප වෙදන්තු විනීත චිත්තා

මෙබවට, Sumitrarama Sudharmodaya Piriwena Kalutara, Sasana Wansalankara Winaya Kirti ARCHARIYA Sri Sujata Tissa sthavira, කළුතර සිරිසුජාත තිස්ස ස්ථවිර 2465 / 1921

ශ්‍රී සුජාත තිස්ස ස්ථවිර, සුමිත්‍රාරාමය, සුධර්මොදය පිරිවෙන, කළුතර. 2465 / 1921

පිළිගැණීම.

නමැති මෙම විශිෂ්ට ධර්ම ග්‍රන්ථය ශ්‍රී ලංකාද්වීපයෙහි කොළඹ ප්‍රාවීන භාෂෝපකාර මහා පණ්ඩිත සභාවෙහි ප්‍රධාන සභාපති ධුරන්ධර වූද ගරු. ශාස්ත්‍රාචාර්ය ඇඩ්වින් එවන්ස් අධ්‍යාපනාධ්‍යක්‍ෂ මන්ත්‍රීශ්වරයාණන්ට පිළිගන්වන ලදීන් එතුමාණන් විසින් ඉතා මැණවැයි අත්‍යාදරයෙන් ප්‍රතිගෘහිතයි. 2465 15. 9. 1921

සොත්ත්‍රාශීර්වාද සඤ්ඤාණය.

සද්ධ සත්ථා සත්තු.

(පාලි) සංබුද්ධාගම කොවිදෙ සුනිපුණො සද්ධන්තරාදෙ සුධී සං සුද්ධ මල වුත්තියා නවරතං සංරාධිතො ලොකියෙ සං ලද්ධම්භි තිත්ථිරාසි සහිතො සංසෙවිතො සාධුහි සං භානං ජනතාං හිතාය සුචිරං සොයං සුජාතව්හයො.

(සංස්කෘත) සෙත්‍ථගිල්‍යදී ගුණෙණීක සාගර නිභොමෙත්‍රෙය්‍යාද්භව්‍යඤ්චිදු කාරුණ්‍යාශ්‍රිත වෙදනාස්ත්‍රහෘදයො සද්ධීමතද්ධාවිචින් වික්‍යාතාභිමත සුයුක්ති නිවහග්ග්‍රන්ථද්භුතෙත්‍ථඃ සදා ජීව්‍යාත් වම්භගහං සුජාත විදිතස්ස්වායංයති භය්‍යයි.

(සිංහල) සුරතුරැ සිතුමිණීමෙන් සිරියැප සිදුකරදෙන තුටු වන් නිරතුරැ සහට මින් ලෙස සැම සුරිඳුනි සිරිපති වන් ලොවුතුරු මුනිදුසසුන් ලෙව්වැඩ සලසාදෙන සරු වන් මුනිවුරු සිරිනිරකින් සුනිමල සුජාත යතිඳු ගරු වන් සුදම් උදය පිරිවෙන් අඹරෙහි සිසුහුරු රැසි නා උදම් සුපුන් සඳෙව් සුසිල් සිලිලෙන් සතනෙම් නා අදම් රුපුනැත් බිඳිනෙද සිරී අප මුනිසුත නා සදම් බෙලෙන සැරද මෙයති සුහද සුජනබැහි නා පුර සඳ ලෙද රැස්බස රැස්මුව විහි දා ලෙව්සත හද සැදි සිතුසරසග පුබු දා පඬිසඳසුදු නිස අබිදම් දුරුනොම දා සිරියඳවිද සිරිලක හිමිකොට සැර දා

මෙබවට, යටහත් කීකරුවූ ජේ. ඩී. ඇල්. ජයවර්ධන - කොළඹ, ඒ. එච්. සිල්වා, ජී. පී. සිල්වා, ජේ. ජේ. ප්‍රනාන්දු (වෛද්‍යක) - ඇම්. ඊ. සිල්වා

(මේපොත නැවත මුද්‍රණය කරවීමේ බලය අප සතුවම තිබෙන නිය. මෙහි එක්තැනක යොදනු ලබන ලකුණු නොමැති පොත් අසූලත්නම් නීතිමාර්ගයට පමුණුවනු ලබනබවද සැලකිය යුතුයි.)

ජේ. ඩී. ඇල්. ජයවර්ධන - කොළඹ, ඒ. එච්. සිල්වා, ජී. පී. සිල්වා, ජේ. ජේ. ප්‍රනාන්දු (වෛද්‍යක) - ඇම්. ඊ. සිල්වා

PREFACE.

It is my earnest desire to place before the student a synopsis of the profound doctrine of The Abhidharma Pitaka comprising its Seven Component parts - to wit, (1) Dhammasangani, (2) Vibhanga, (3) Dhatukatha, (4) Puggalapannatti, (5) Kathavatthu, (6) Yamaka, and (7) Patthana, preached by the Omniscient Lord of Universal Love to the assembly of Devas headed by the eager Mathru Divya Raja (the Mother-God) at the foot of the Parasatumadara (tree) in Nandana Uyana (Park) of Sakra Devendra (the chief of Devas) in Tavatinsa (a Deva World).

It behoves me here to acknowledge my gratitude to the Rev- Abhidhammika Anuruddhachariya Maha Sthavira to whose learned production “The Abhidharmartha Sangraha”- a text book for the Pracheena (Final) Examination, I found occasion to make frequent reference.

This book, it is hoped, will be of special interest and assistance to those intending to sit for the Local Pracheena Examinations (in Oriental Studies).

May all benefit by this my humble effort!

K. SRI SUJATA TISSA STHAWIRA.

Sudharmodaya College Kalutara. 6 th Oct. 1921

K. Sri Sujata Tissa Sthawira, Sudharmodaya College, Kalutara, 6th Oct. 1921

(පටුන හා සම්බන්ධයි.)

අභිධර්ම පාඩම්වල බෙහෙවින් නිර්දිෂ්ට අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහයෙන් ගෙණ මාතෘකාවශයෙන් මෙහි යොදා තිබෙන ගාථා 118 ඒ ඒ පාඩම් මුලට යොදා තිබෙන ඉලක්කම් නොමැති ගාථාවන් රද මාතෘකා ගාථා වශයෙන්ම සැලකිය යුත්තාහුය. ඒ ඒ මාතෘකා ගාථාවල අදහස් සමහර ධර්මපාඩම්වල මුලද සමහර ධර්මපාඩම් වල මැදද සමහර ධර්මපාඩම්වල අගද (සුදුසු පරිදි) ඒ ඒ තැන්වලට ගැළපෙන පරිද්දෙන් යොදා ඇත. එහෙයින් ඒ සියලුම ධර්ම පාඩම් ක්‍රමයෙන් මනාව එකඟ සිතින් යුක්තව කියවාගෙණයන විට හොඳින් අවබෝධ කරගත හැකිවෙයි. තවද 103 වෙනි පිටෙහි යොදා තිබෙන -

අවික්ඛිත්තා විපස්සනා එකග්ගතා සම්මාධම්මං විපස්සති සම්පස්සාමානො සධම්මං දුක්ඛස්සො පරිමුච්චති.

මෙහි සාක්‍ෂිපාත අදහස මේ වක්‍ෂ්‍යමාණ ක්‍රමයෙන් දතයුත්තාහ. වික්‍ෂිප්ත සිත්නැත්තාවූ (හෙවත්) රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ සංඛ්‍යාත පඤ්චකාම සම්පතින් කෙරෙහි විශේෂයෙන් පතුරුවන ලද සිත්නැත්තාවූ එහෙයින් නානාරම්මණයන්හි හෝ නොයෙක් අරමුණු නොගැනීමෙන් එකඟවූ සිත් ඇති පුද්ගලතෙම මනාකොට සර්වඥ රාජොත්තමයාණන් වහන්සේ විසින් දෙශනාකර වදාරණලද නෛය්‍යාණීක ශ්‍රී සද්ධර්මය විශේෂයෙන් ශ්‍රවණය කරන්නේය. මනාකොට සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කලා වූ ඒ සාධු සත්පුරුෂ තෙම ජාති ජරා මරණාදි සසරෝඝ දුක්ඛරාශියෙන් හාත්පසින් මිදෙයි දතයුතුයි. එසේම එකඟ සිතින් යුක්තව සම්ප්‍රදෙශිත ධර්මය යමෙක් මනාව ශ්‍රවණයකර එලෙස පිළිපැද හෙතෙම සොවාන් සකෘදාගාමි අනාගාමි අර්හත් සංඛ්‍යාත සතර මඟ සතර ඵලයන්ට පැමිණීමෙන් නව ලොකොත්තර සම්පත් ප්‍රතිලාභියෙක් වන්නේ යයි සැලකිය යුත්තාහ. එහෙයින් යෝගාවචර සංඛ්‍යාත භාවනානු යොගී සකල ප්‍රව්‍රජිත ගෘහස්ථ උපාසක උපාසිකාදි සත්පුරුෂ භවතුන්ට මෙහි සම්මත භාවනා විදර්ශනා භාවනා දෙකම අඩංගු වූ නවවෙනි කර්මස්ථාන සංග්‍රහවිනිශ්චයයි කියනලද භාවනා කාණ්ඩයද හොඳින් කියවා බලා අවබෝධ කරගතහොත් නිවන් ප්‍රතිලාභය පිණිස නිතර භාවනාවට ඉතා සප්‍රයෝජනබැව් වැටහියනවා ඇතැයි අදහස් කරම්හ -

සංඥාපනයෙහි 18 වෙනි පෙළේ සයෙනු සර්ව කියාද, 4 වෙනි පිටේ 20 වෙනි පෙළේ සුගතේ යනු සුගතෝ කියාද, එම 18 වෙනි ගාථාවේ 2 වෙනි පදේ වච යනු චරෙ කියාද යොදාගත යුතුයි.

විශේෂ දැන්වීමයි.

මෙම මහානර්ඝ ඇති උත්තම පරමාර්ථධර්ම සංඛ්‍යාත අභිධර්ම පුස්තකය වනාහි දෙශාස්ත්‍ර කළුතර සුමිත්‍රාරාමස්ථ සුධර්මොදය පරිවෙණාචාර්ය වූද කොළඹ සුප්‍රසිද්ධ ප්‍රාවීන භාෂොපකාර මහා පණ්ඩිත සභාවෙහි ගරු සභික වූද ශාසනවංශාලංකාර විනයකීර්ති ශ්‍රියත සද්ධර්මදත්තිය නාමෝපලක්ෂිත කළුතර ශ්‍රී සුජාත තිස්සාභිධාන ස්ථවිර ස්වාමිපාදයාණන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම ග්‍රන්ථ ඇසුරුකිරීමෙන් සම්පාදිත වූ සැලකිය යුතුවූද සම්භාවනා කටයුතුවූද විශිෂ්ට ග්‍රන්ථ රත්නයක් බැව් අපට වැටහීගිය සෙයින් මේ කාලයෙහි මුද්‍රණය පිළිබඳව උවමනා සියළු දෙය මිල අධික වූයේ වී නමුත් මෙබඳු පරමාර්ථධර්මයාගේ චිරස්ථිතියට හේතුභූත අභිධර්ම ග්‍රන්ථ මුද්‍රණය කරවා ප්‍රචාරයට පැමිණවීම ශ්‍රෙෂ්ඨ ශාසනික කටයුත්තක් බැව් අදහස් වූ බැවින්ද මෙලෙස (ලබාගෙන) මුද්‍රණය කරවා ප්‍රසිද්ධ කළෙමු. මේ ධර්ම පුස්තකය වනාහි සකල ප්‍රව්‍රජිත ගෘහස්ථ සාධු සත්පුරුෂයන් විසින් සම්භාවනා කටයුතුවූ අභිධර්ම පුස්තකයක් බැව් මේ පොත භාවිතා කිරීමෙන්ම වැටහෙනවා ඇත. එපමණකුත් නොව, විශේෂයෙන්ම ධර්මකථිකයන් වහන්සේලාටද පිරිවෙන් විද්‍යාල වල භාවිතා වලද ප්‍රාවීනභාෂොපකාර සමිතියේ විභාග ආදී උසස් විභාගවල (විශේෂ) අභිධර්මය පිළිබඳව ඇතැම් කොටස් දැනගැනීමට හා උගෙනීමටද ස්කෝලගුරු මහත්මදීන්ටද තත් පාඨශාලාවල උසස් පංක්තිවල ශිෂ්‍යවරන්ට අභිධර්මය උගන්වීමටද (මෙම පොත භාවිතා කිරීමෙන්) යොග්‍යයයි වැටහීයනවා ඇත. මේ පොත ගැන වැඩි වර්ණනාවක් අපිනොකරමු. මේ අභිධර්ම ග්‍රන්ථය ගැන කරුණු තේරුම්ගැනීමට මෙයම ප්‍රමාණවෙයි. ඇරත් පොත් රුගෙන කියවාබලා (ඊෂ්‍යා පරවශනොව) තත්වාබෝධ කටයුතුයි. මෙවර පොත් මුද්‍රණය කරවූයේ ඉතා ස්වල්පයෙකින් ඉක්මණින් පොත් ලබාගත යුතු බැව් කරුණාවෙන් නිවේදනය කරමු. තවද මේ අභිධර්ම පුස්තකය මුද්‍රණයේදී සියළු කටයුතු ඉතා ඉක්මණට හා ඉතා සැලකිල්ලෙනුත් කරදුන්නාවූ බෙන්තර අළුත්ගම සද්ධර්මප්‍රකාශ යන්ත්‍රාලය භාර සත්පුරුෂ ගුණවත් ඇම්. ඩී. නෝරිස් අප්පුහාමි සහ කේ. ඩී. ආර්. ගුණතුංග මහතාටත් අපේ අවංක ස්තූතිය මෙයින් ප්‍රශංසා මුඛයෙන් නිවේදනය කරම්හ.

මේ පොත ඉල්ලාඑවන ලියුම් ජේ. ජේ. ප්‍රනාන්දු නමට එවිය යුතුයි. පොතක මිල / රු. 1 ශත 50 යි. 2465 / 6. 10. 1921 මේබවට, ධර්මශාසන චිරස්ථිතිකාමීහුන ජේ. ඩී. ඇල්. ජයවර්ධන (කොළඹ) ඒ. එච්. සිල්වා - ජී. පී. සිල්වා “ ජේ. ජේ. ප්‍රනාන්දු වෛද්‍යක (කළුතර) ඇම්. ඊ. සිල්වා “ (රත්මලාන) දෙශාස්ත්‍ර කළුතර සුමිත්‍රාරාමස්ථ සුධර්මොදය පිරිවෙන් ශාලාවේදීය.

ජේ. ඩී. ඇල්. ජයවර්ධන, ඒ. එච්. සිල්වා, ජී. පී. සිල්වා, ජේ. ජේ. ප්‍රනාන්දු, ඇම්. ඊ. සිල්වා, දෙශාස්ත්‍ර කළුතර සුමිත්‍රාරාමස්ථ සුධර්මොදය පිරිවෙන් ශාලාවේදීය. 2465 / 6. 10. 1921