46 AP Pancappakarana 1.pdf

මෙය සයිමන් හේවාවිතාරණ ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාවේ 38 වන වෙළුම (Vol. XXXVIII) ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පරමත්ථදීපනී නාම පඤ්චප්පකරණට්ඨකථාවේ පළමුවන භාගයයි. ආචාර්ය බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් රචිත මෙම අට්ඨකථාව අභිධර්ම පිටකයට අයත් පඤ්චප්පකරණයන්ගෙන් ධාතුකථා, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති සහ කථාවත්ථු යන ප්‍රකරණ තුන විස්තර කරමින් සම්පාදනය වී ඇත.

බෙල්ලන්විල බෝධිරාජ පිරිවෙනේ වැබොඩ සංඝරතන හිමියන් විසින් මූලික පිටපත් සම්පාදනය කළ අතර, කොළඹ සුදුවැල්ලේ ශ්‍රී විනයාලංකාරාරාමාධිපති ආභිධම්මිකාචාර්ය රේරුකානේ අරියඤාණ ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් බුරුම, සියම් හා සිංහල පුස්කොළ පිටපත් ආශ්‍රයෙන් සසඳා බලා පාලි භාෂාවෙන් (සිංහල අකුරින්) සංස්කරණය කොට 1936 දී මුල්වරට මුද්‍රණය කරවන ලදී. මෙහි ඇතුළත් වන්නේ සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරය මගින් 2010 වසරේදී සිදුකළ තෙවන මුද්‍රණයයි.

මෙහි අන්තර්ගත ප්‍රධාන අංශ:

• ධාතුකථා වණ්ණනා (මාතිකා, අබ්භන්තර මාතිකා, සංගහාසංගහ ආදී පද විභාග)
• පුග්ගලපඤ්ඤත්ති වණ්ණනා (එකක නිද්දෙසයේ සිට අට්ඨක නිද්දෙසය දක්වා)
• කථාවත්ථුප්පකරණ වණ්ණනා (නිදාන කථා, පුග්ගලකථා ආදී විවිධ වාද විභාග)

PUBLISHERS NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARANE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death. He died suddenly on 17th January 1913 and in accordance with his wishes his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 volumes. After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARANE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94, had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARANE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertaken this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarane and Somawati Hewavitarane Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

Noel Wijenaike Nanda Amerasinghe Parinda Ranasinghe

20 August 2010. Somawathie Hewavitarane Trust, 130, Rev. Hikkaduwe Sri Sumangala Nahime Mawatha, Colombo 10, Sri Lanka..

Noel Wijenaike, Nanda Amerasinghe, Parinda Ranasinghe / 20 August 2010. / Somawathie Hewavitarane Trust

PREFATORY NOTE.

I have much pleasure in placing before the public the “Pañcappakaraṇa Aṭṭhakathā” Part I, the 38th volume of the Simon Hewavitarne Bequest Series, comprising of Dhātu Kathā, Puggala Paññatti, and Kathā Vatthu, three of the divisions which form the Abhidhamma Sattappakaraṇa dealing with the Philosophical analysis and fundamental principles of the higher Doctrine of the Buddha.

The editing of this volume was entrusted to Rev. Weboda Sangharatana Thera of Bōdhirāja Pirivena, Bellanwila, who supplied the copies, manuscripts and the final proofs and corrections were revised by Rev. Rérukāné Ariyañāṇa Thera of the Sri Vinayālaṅkārārāmaya, Suduwella, Colombo.

The want of good manuscripts made itself felt at this stage as the nature of the book involved many references, but this difficulty was to a certain extent overcome by the Burmese manuscripts which were in the possession of the learned Editor. My sincerest thanks are due to the two Rev. Editors, for the laborious work which they have undertaken.

The remaining two books Yamaka and Paṭṭhāna Aṭṭhakathās of Pañcappakaraṇa Part II, are well in hand and will be out during the course of the next few months. The other publications which are partly printed are Jātaka Aṭṭhakathā Part 6, Atthasālinī and Apadāna Part 2.

S. K. Moonesinghe.

25th December 2480/1936 Tripitaka Publication Office, Colombo, Ceylon.

S. K. Moonesinghe. / 25th December 2480/1936 / Tripitaka Publication Office, Colombo, Ceylon.

භූමිකා. PREFACE.

සිරීඝනසම්මාසම්බුද්ධෙනා’ම්හාකං ජානතා පස්සතා පරමත්ථවරධම්මචක්කවත්තිනා යං තාවතිංසභවනෙ සකකස්ස දෙවවරන්දස්ස පණ්ඩුකම්බලසිලාසනෙ වස්සාවුපගතෙන තෙසාං මාතුදෙවපුත්තපමුඛස්ස සුද්ධාවාසිගණස්ස නිබ්බානා’මතවසං වස්සාපෙන්තෙ-නා’භිධම්මං පරමගම්භීරමනන්තනයසමුල්ලසිතමභිධම්මපිටකං නාම දෙසිතං තං ඛො පනි’දං ධම්මසංගණී, විභංග, ධාතුකථා, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, කථාවත්ථු, යමක, පට්ඨානානං වසෙන සත්තහි පකරණවරෙහි සඞ්ඛතං පඨමසඞ්ගායනමපි සන්නිපතිතෙහි ඡළභිඤ්ඤාවතුපටිසම්භිදාප්පත්තෙහි මහාඛීණාසවමහාථෙරපමුඛෙහි ඛීණාසවප්පභවෙහි.

තෙසං ඛො පන සත්තන්නං මහාපකරණානං ලීනත්ථමුත්තානී කරොන්තෙන තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ අප්පටිහතඤාණප්පභාවෙන සුද්ධබුද්ධිනා පරමවෙය්‍යත්තියසමන්නාගතෙනා’ට්ඨකථාවරියෙන අනුබුද්ධබුද්ධඝොසමහාථෙරවරෙන ධම්මසංගණී, විභංගසඞ්ඛාතානං ද්වින්නං පකරණානං අට්ඨසාලිනී, සම්මොහවිනොදනීසඞ්ඛ්‍යාතෙය්‍යා ද්වෙ පසත්ථමා’ට්ඨකථායො විරචිතා. තෙනෙවා’ට්ඨකථාවරියෙන ධාතුකථාදිපඤ්චපකරණපරිමිත්තා’සෙසා’භිධම්මපිටකස්ස පරමත්ථදීපනී නාම අයමෙකායෙවට්ඨකථා සුවිහිතා. තෙනෙවා’යං අභිධම්මපිටකට්ඨකථා, පඤ්චපකරණට්ඨකථාති ච වොහාරියති.

සකලස්මිම්පි අභිධම්මපිටකෙ ධාතුකථාදිපඤ්චපකරණමෙව අත්ථතො ච ධම්මතො ච පරමගම්භීරතරං සණ්හසුඛුමතරං නානානයපතිමණ්ඩිතඤ්ච හොති. චතුත්ථෙ පන රතනඝරසත්තාහෙ යස්ස සම්මසනෙන අංගීරසස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස වජිරාසනසරීරතො ඡබ්බණ්ණඝනරංසියො නිච්ඡරිතා යාව භවග්ගා පරිබ්භමිංසු, යෙන ච පන තං ඝරං රතනඝරං නාම ජාතං, තමිදං නයසාගරභූතං නානානයරතනාකරං සමන්තපට්ඨානමහාපකරණම්පි එත්ථෙ’වන්තොගධ ජාතං. කිම්බහු පනෙත්ථ පඤ්චපකරණෙසු ධම්මජ්ඣාසයතා චෙව නයවිචිත්තතා ච. තස්මා හි ඛො පන ත’දට්ඨකථායපි ගම්භීරතාය චෙව සුදුක්කරතාය චා’ලමභිව්‍යාසකථාය.

සඞ්ඛිත්තා ච හොති අයමට්ඨකථා පඤ්චෙව පකරණානි ආරබ්භ කතත්තා. තථා’ප්‍යයං රතනඝරස්ස කුඤ්චිකා විය තදත්ථවිවරණෙ පටුතරා සමානා තෙහි පඤ්චපකරණෙහි විභජිතා’සෙසපරමත්ථනයං සුවිසදමනූනං දීපෙති.

සා ඛො පනා’යං පඤ්චපකරණට්ඨකථා දිවංගතස්ස බොධිසත්තගුණොපෙතස්ස සිරිමතො දෙවමිත්තධම්මපාලාභිධානස්ස යතිවරස්ස භාතුනො සයිමන් හෙවාවිතාරණාභිධානස්ස සුගතසාසනචිරට්ඨිතිකාමිනො මහාසයස්ස සාන්තතිකධනපරිච්චාගෙන පතිට්ඨාපිතාය ත්‍රිපිටකමුද්දාපනසභාය මුද්දාපෙතුං සමාරද්ධා, එතරහි තිපිටකමුද්දාපනසහායක අඛණ්ඩබුද්ධිනා ධීමතා සිරිනාථ කුමාරදාස මුනසීහාභිධානෙන මහාසයෙන සාසනානුග්ගහපුබ්බංගමං ගන්ථරතනස්සිමස්ස සංසොධනාභිසංඛරණම්පති සම්පත්ථිතො’හං පවත්තමාන මනොකාසගෙළඤ්ඤාදිඤ්ච න සුමරිය සාසනගාරවඤ්චෙව ධම්මගාරවඤ්ච පටිච්ච තදපෙක්ඛාසනමධිවාසෙසිං.

ගන්ථස්සිමස්ස පරිසොධනාය පුරෙතරමක්ඛිත්තා’යස්මතා ආභිධම්මිකෙන “වැබොඩ” සඞ්ඝරතනාභිධානෙන මහාථෙරවරෙනාපි මරම්මක්ඛරමුද්දිතමඤ්ඤතරපොත්ථකමුපනිස්සාය පටියාදිතං පටිපොත්ථකඤ්ච මමුපනීතං තෙන මුනසීහමහාසයෙන. තෙන ච සද්ධිං අඤ්ඤානිපි මරම්මක්ඛරමුද්දිතපොත්ථකානි චෙව සීහලක්ඛරලිඛිත පොත්ථකමෙකඤ්ච ස්‍යාමක්ඛරමුද්දිතපොත්ථකඤ්ච සමවලොකිය විසමෙසු ඨානෙසු යුත්තමෙව ගහෙත්වා සබ්බෙසු ගන්ථෙසු සමාගතානි’පි සදොසානි-ත්‍යවගතට්ඨානානි පාළ්‍යට්ඨකථානයානුගතපටිසඞ්ඛරණෙන ච යථාමති යථාබලං සංසොධෙසිං.

මුද්දාපයන්තානං මහාසයානමිච්ඡාවසෙන එවං ධාතුකථාපුග්ගලපඤ්ඤත්තිකථාවත්ථුවණ්ණනාසහිතං ඉමිස්සාට්ඨකථාය පඨමභාගං තාවො’සාපෙසිං.

සාට්ඨකථාතෙපිටකපරියත්තියං අප්පටිහතඤාණචාරානං සත්ථාගමපාරගානං සුවිසුද්ධබුද්ධිමන්තානංයෙව විසයභූතායිමිස්සාට්ඨකථාය මාදිසෙන කතායං සුද්ධි පන සබ්බසො පරිපුණ්ණා සුවිසදාති වත්තුං න විසාහාමි කෙනචි පරියායෙන. තස්මා තුස්සන්තු චා’නු පණ්ඩිතා දොසක්ඛලනෙ ධම්මප්පවෙදිතෙ මම පරිස්සමෙ සාසනානුග්ගහපුබ්බංගමෙ. දිස්සන්ති චෙ’ත්ථ පමාදසම්මොහසඤ්ජාතදොසා ඛමන්තු සොධයන්තු ච මනීසිනො පණ්ඩිතා ලොකසාසනානුග්ගහායාති.

කාරකගුණානුස්සති

සම්බුද්ධසාසනචිරට්ඨිතිමිච්ඡමානො යො ධම්මදානපදදී සධනෙන “සයිමන්” හෙවාවිතාරණ සමඤ්ඤමහාසයො සො පුණ්ණෙන තෙන විපුලෙන සිවං පයාතං.

යො බොධිසත්තචරිතො සිරිදෙවමිත්ත- ධම්මාධිපාල ඉති විස්සුත කිත්තිඝොසො, සබ්බඤ්ඤුසාසනමලංකරි හෙමකෙතු- තුල්‍යො සුපෙසලයති ච සිවං පයාතං.

සත්ථන්තරෙ ච විවිධෙ සමයන්තරෙ ච ඡෙකො පරත්ථනිරතො සුරතො ස’සී. ඒ., හෙවාවිතාරණ සමඤ්ඤමහාසයො ච පුණ්ණෙන’තෙන විපුලෙන සිවං පයාතං.

හෙවාවිතාරණ කුලඹරමජ්ඣගො යො පුණ්ණිඳුසන්නිහයසො විරරොජ සම්මා, “ඇඩ්මන්” මහාසයවරො ච පරත්ථහෙතො පුණ්ණෙන’තෙන විපුලෙන සිවං පයාතං.

ආචරියගුණානුස්සති.

ලද්ධාන සාසනනුග්ගහත පුණ්ණමො’ධ ගම්භීරධම්මකිරණෙන විරොචයී යො, සංසුද්ධසීලගුණභූසිතයොගයොගී තාණං පයාතු සිරිධම්මගුරුත්තමො මෙ.

කොළම්බ නාම නගරෙ මකුටාදිකාරා- මාධීසනෙත්ථපවරෙ චතුරො සධම්මෙ, සන්තො තපොගුණධනො විනයාදිකො සො ‘ලංකාර නාම ථෙවරො ජයතං ගරු මෙ.

“කබොයගම්”හි නගරෙ මහධම්මිකාරා- මාධීසතං දධති රම්ම මරම්මදෙසෙ, උක්කංස නාම ගණිවාචකගන්ථකාර- ථෙරුත්තමො ස’ගරු මෙ ජයතං චිරස්සං.

තත්‍ථෙව රම්මනගරෙ “ලබොධා”භිධානෙ සංඝිස්සරො විලසි ලක්ඛණ නාම යුත්තො, සත්ථාගමෙ සුනිපුණො තිදිවං ගතො සො ථෙරො ව’නෙන ගරු මෙ අමතං පයාතං.

තථෙව මනතල පුරෙ අභයාභිධානා- රාමාධිප’ග්ගමහපණ්ඩිත’පාදියුත්තො, විඤ්ඤුසිරොමණිනිභො ගණනායක’ග්ග- ධම්මාභිවංස ථෙවරො ජයතං ගරු මෙ.

තස්මිංච මනතල පුරම්හි මහාවිසුද්ධා- රාමෙ ගණාචරිය ‘පණ්ඩිත’ නාමධාරී, “සොජින්”නිකායවරසෙඛරසන්නිහො යො කොසල්ල නාම ථෙවරො ජයතං ගරු මෙ.

පුණ්ණෙන’තෙන ජිනසාසනසොධනෙන මාතාපිතා ච සුහදා’ සුහදූදයො ච, දෙවාසුරගරුළනාගගණා ච සබ්බෙ පාණා යථාපණිධි සන්තිපදං ලභන්තු.

වසෙස ජිනස්ස නභාගසමුද්ධතෙතෙ කණ්හෙ තු මාගසිරපඤ්චමියුත්තපක්ඛෙ සංසොධිතං අරියඤාණසුයඤ්ඤමෙන ජාතෙන සාධු පුටභෙදන “රේරුකානෙ”

ඉමිනා මෙ සිවං හොතු සුඛිතා හොන්තු පාණිනො, පජා පාලෙන්තු රාජානො දෙවා රක්ඛන්තු සාසනන්ති.

Rerukane Ariyañana Thera.

2480. 30th Dec: 1936. Sri Vinayalankararamaya. Suduwella, Colombo, Ceylon.

Rerukane Ariyañana Thera. / 2480. 30th Dec: 1936. / Sri Vinayalankararamaya. Suduwella, Colombo, Ceylon.