37 KN Nettippakarana.pdf

නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථා යනු ඛුද්දක නිකායට අයත් නෙත්තිප්පකරණ පාලි ග්‍රන්ථය සඳහා භදන්තාචරිය ධම්මපාල මහාථෙරයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත අටුවා ග්‍රන්ථයයි. නෙත්තිප්පකරණය බුදුරදුන්ගේ ධර්ම දේශනා විග්‍රහ කිරීම සඳහා න්‍යාය හා ක්‍රමවේද විස්තර කරන විශේෂ ප්‍රකරණයක් වන අතර, මෙහි අටුවාව එම විග්‍රහයන් ගැඹුරින් අර්ථ දක්වයි.

මෙම සංස්කරණය සයිමන් හේවාවිතාරණ ත්‍රිපිටක මුද්‍රණ මාලාවේ 9 වන වෙළුම (Vol. IX) වශයෙන් විදුරුපොල පියතිස්ස මහානායක හිමිපාණන් විසින් විවිධ පුස්කොළ පිටපත් හා බුරුම මුද්‍රිත පිටපත් ආශ්‍රයෙන් සංශෝධනය කර මුල්වරට 1921 දී එළිදක්වා ඇත. එහි තෙවන මුද්‍රණය සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරය වෙනුවෙන් 2014 වසරේදී කොළඹ එස්. ඇන්ඩ් එස්. ප්‍රින්ටර්ස් ආයතනයෙන් මුද්‍රණය කරවා ඇත.

PUBLISHERS NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARANE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death. He died suddenly on 17th January 1913 and in accordance with his wishes his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 volumes. After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARANE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94, had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARANE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertaken this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarane and Somawati Hewavitarane Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

Noel Wijenaike, Nanda Amerasinghe, Tissa Ratnatunge
23.02.1991
Somawati Hewavitarane Trust Office, 130, Maligakanda Road, Colombo-10, SRI LANKA.

PREFATORY NOTE.

With this issue of the Netti Prakarana Aṭṭakathā I have much pleasure in placing before the public the IXth Volume of the Simon Hewavitarne Bequest Publications. The work of editing has been done by Vidurupola Piyatissa Maha Nayaka Thero of the Udarata Amarapura Nikaya. The learned Editor is well-known and has established a reputation for Pali Scholarship.

This is the first time that the Netti Commentary has been published except for a few extracts in the Pali Text Society’s Netti Prakarana; and the greatest credit is due to the learned Thero for taking up the responsibility of editing a work which is so little known. I have to thank him for the devotion he has shown in editing the work.

C. A. Hewavitarne.
10, June 2465 / 1921.

PREFACE. අථ නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථාය මුඛබන්ධො.

සිරිඝනවදනසරෙරුහ- සම්භූතෙ! හොහි! විජය චිරකාලං, හාරහි! සොභගමම්බුධි- පකරණසරණෙ! සමත්තසත්තානං.

නිහතනිඛිලභවනෙත්තිං නත්වා නාථං සුනෙත්ථියත්ථකථාය, පියතිස්සාභිධානො මතිමා යතිපාමොක්ඛො ඉමං ලිඛති මුඛබන්ධං.

අත්‍ර වුච්චතෙ.

කෙනට්ඨෙන භවෙ නෙත්ති? කෙන සා භාසිතා අහු? කෙනානුමොදිතා? කෙන සඞ්ගීතා? කෙන වාහතා?

කෙනාසි පොත්ථකාරූළ්හා? කෙන සංවණ්ණිතා? අයං, අත්ථසංවණ්ණනා වස්සා කෙනාසි පරිසොධිතා?

කෙන මුද්දාපිතාදානි සොගතාගමවුද්ධියා? විභාවනෙත්ථං තෙසං මුඛබන්ධො විධීයතෙ.

තත්ථ කෙනට්ඨෙන නෙත්තීති? සබ්බනයනෙත්තා නෙත්ති. සබ්බනයනන්ති චෙත්ථ වෙනෙය්‍යපුග්ගලානං අරියධම්මනයනං වුච්චති. තස්මා යථා භවතණ්හා සත්තෙ නවවිධං භවං නෙතීති කත්වා නෙත්තීති වුච්චති, ආහ ච උදානට්ඨකථායං:—“නෙත්ති වුච්චති භවතණ්හා”ති. එවමයම්පි වෙනෙය්‍යසත්තෙ අරියධම්මං නෙති පාපෙතීති ඉමිනා සබ්බනයනෙත්තෙන නෙත්තීති වුච්චති.

අථවා නයන්තී එතායාති නෙත්ති. නෙත්තියා එව හි කරණභූතාය ධම්මකථිකා වෙනෙය්‍යසත්තෙ දස්සනමග්ගං නයන්ති සම්පාපෙන්තීති. නීයන්ති එතාති වා නෙත්ති. එතස්මිං පකරණෙ අභික්කන්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා වෙනෙය්‍යසත්තා නිබ්බාණං සම්පාපියන්තීති අත්ථො.

නෙත්තිඋපදෙසං හි අනිස්සාය අවිපරීතසුත්තත්ථාවබොධො න හොති. සුත්තස්ස ච අත්ථසංවණ්ණනා කෙවලාපි නෙත්තිඋපදෙසායත්තා එව. නෙත්ති ච සුත්තප්පභවා සුත්තං සම්මාසම්බුද්ධප්පභවන්ති. එවමයං යථාවුත්තෙන සබ්බනයනාදිනා අත්ථෙන නෙත්තීති වෙදිතබ්බා.

කෙන සා භාසිතාති? සාපනායං නෙත්ති භගවතො අසීතියා මහාසාවකෙසු අඤ්ඤතරෙන ඡළභිඤ්ඤෙන පභින්නපටිසම්භිදෙන මහාඛීණාසවෙන අනුබුද්ධෙන ආයස්මතා මහාකච්චායනත්ථෙරෙන භාසිතා.

කෙනානුමොදිතාති? භගවතා අනුමොදිතා අරහතා සම්මා සම්බුද්ධෙන.

කෙන සඞ්ගීතාති? පඨමමහාධම්මසඞ්ගීතිකාරකෙන මහාකස්සපත්ථෙරප්පමුඛෙන මහාඛීණාසවවසීගණෙන සඞ්ගීතා. එවං සඞ්ගීතාය ච පනස්සා නවඞ්ගසත්ථුසාසනස්ස අත්ථසංවණ්ණනාභාවෙන අසුකනිකායන්තොගධාති නියමො න කතො හොති. තථාපි මහාසාවකභාසිතත්තා බුද්ධානුමතත්තා ච ඛුද්දකනිකායන්තොගධායෙවස්සා භවිතුමරහති.

වුත්තං හි අට්ඨකථාසු:— “ඨපෙත්වා චතුරොපෙතෙ නිකායෙ දීඝආදිකෙ, තදඤ්ඤං බුද්ධවචනං නිකායො ඛුද්දකො මතො”ති.

කෙන ආහතාති? ජම්බුදීපෙ තාව පඨමමහාසඞ්ගීතිතො පට්ඨාය යාව තතියසඞ්ගීති යා සා මහාකස්සපත්ථෙරාදිකා මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරපරියොසානා මහාත්ථෙරපරම්පරා තාය ආචරියපරම්පරාය ආහතා. මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරතො පන පරං තස්සන්තෙවාසිනා මහාඛීණාසවෙන ධම්මාසොකමහාරාජසූනුනා මහාමහින්දත්ථෙරවරෙන ලඞ්කාදීපමාහතා.

කෙනාසි පොත්ථකාරූළ්හා? මහාකාරුණිකස්ස භගවතො පරිනිබ්බාණා පඤ්චපණ්ණාසාධිකෙසු චතුසු වස්සසතෙසු අතික්කන්තෙසු ලඞ්කාදීපෙ වට්ටගාමණී අභයමහාරාඤ්ඤො සමයෙ මලයරටෙ මාතුලජනපදෙ ආලොකලෙණෙ සන්නිපතිතෙන මහාඛීණාසවවසීසංඝෙන තඤ්ජනපදාධිපතිනො මහාමච්චස්ස උපත්ථම්භෙන පිටකත්තයපාළිං මුඛපාඨාගතං පොත්ථකෙසු ලිඛන්තෙන අයම්පි නෙත්ති පොත්ථකාරූළ්හා අහොසි. තතො පරං යාවජ්ජතනා පොත්ථකාරූළ්හා වත්තතෙ.

කෙන සංවණ්ණිතාති? ජම්බුදීපෙ නාගපට්ටනෙ ආණාචක්කවත්තිධම්මාසොකමහාරාජෙන කාරිතං බදරතිත්ථවිහාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන දුතියට්ඨකථාචරියෙන භදන්තධම්මපාලමහාත්ථෙරවරෙන සංවණ්ණිතා. අයම්පනාචරියො තෙළිඟුදෙසිකබ්‍රාහ්මණවංසසම්භූතොති බහුන්නං ආචරියානං මති. ඉමිනා ච ආචරියෙන සදිසො ගන්ථකත්තා නාම ඉමස්මිං සාසනෙ නාහොසීති වදන්ති. ඨපෙත්වා හි කතිපයපකරණෙ සබ්බානිපි ඛුද්දකනිකායන්තොගධානි පකරණානි ඉමිනාව ආචරියපුඞ්ගවෙන මහාවිහාරමතමනතික්කමන්තෙන සංවණ්ණිතානි. අයඤ්ච නෙත්තිප්පකරණස්ස අත්ථසංවණ්ණනා සබ්බථා මහාවිහාරමතමෙවානුගච්ඡන්තා විරචිතා අහොසි අනාකුලවිනිච්ඡයා සත්තවීසතිභාණවාරපරිමාණාය පාළියා පතිමණ්ඩිතා. ඉතරාසං පන අට්ඨකථානං ආචරියෙන කතානි නාමානි පරමත්ථජොතිකා ඉච්චාදීනි දිස්සන්ති සූයන්ති ච. ඉමිස්සා නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථාය තාදිසං කිඤ්චි අපරනාමධෙය්‍යං න කත්ථචි දිස්සතෙ සූයතෙ වා. ගන්ථපරියොසානෙපි:— “විරචිතන්ති යා තස්ස ආරද්ධා අත්ථවණ්ණනා”ති, “බදරතිත්ථවිහාරවාසිනා ආචරියධම්මපාලෙන කතා නෙත්තිප්පකරණස්ස අත්ථසංවණ්ණනා සමත්තා”ති ච එත්තකමෙව දිස්සතෙ. තස්මා මයාපි තමෙවානුගච්ඡන්තෙන “නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථා” ඉච්චස්සා නාමං ලිඛිතන්ති ඤාතබ්බං.

කෙනාසි පරිසොධිතා? යා සා දිවංගතෙන නෙකභාසාසත්ථසමයන්තරකොවිදෙන රතනත්තයමාමකෙන මහාසයෙන බුද්ධධම්මප්පචාරණනිරතමානසෙන සම්බුද්ධසාසනෙ පරිච්චත්තසකවිභවෙන සිරිමතො අනගාරිකධම්මපාලමහොදයස්ස සොදරියෙන සයිමන් හේවාවිතාරණ මහොදයෙන මහාධනපරිච්චාගෙන පතිට්ඨාපිතා ත්‍රිපිටකමුද්දාපනසභා නාම තස්සා අත්ථිකකන්ධුරන්ධරෙන තස්සෙව කණිට්ඨභාතුභූතෙන ආධිගල්‍යායුබ්බෙදදස්සනවෙදිනා සාසනමාමකෙන චාර්ලස් අල්විස් හේවාවිතාරණ සම්මතෙන මහාසයෙනාහං ඉමිස්සා නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථාය සොධනමත්ථං සමාරාධිතො අහොසිං.

එවං සමාරාධිතොචාහං ඉමිස්සා සොධනෙ උපයුත්තොසමානො රත්මලාන නිගමෙ පරමධම්මචෙතිය පරිවෙණෙ පධානාචරියතං පත්තෙන අචිරකාලකතෙනායස්මතා අරුග්ගොඩසිරිසීලානන්ද මහාථෙරවරෙන පරමධම්මචෙතියපොත්ථකාලයතො ච, පින්වත්ත ගාමෙ සද්ධම්මාකර පරිවෙණාධිපතිනා ආයස්මතා සිරිසුගතසාසනධජවිනයාචරිය සීලානන්දනායකමහාථෙරපාදෙන අත්තනො විහාරෙ පොත්ථකාලයතො ච, ද්වෙ පොරාණානි හත්ථලිඛිතානි නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථාපොත්ථකානි දදන්තෙහි බහූපකතොසිං.

තතො කොලම්බපුරාසන්නෙ බඹලපිටිය ගාමෙ ධම්මසාලාවිහාරාධිවාසී පැලෑණි ගාමසඤ්ජාතො සිරිධම්මරක්ඛිතවංසාලඞ්කාර ධම්මකිත්තිසිරිවජිරඤාණනායකත්ථෙරපාදො මයා නිවෙදිතො මරම්මරට්ඨෙ මුද්දිතාය නෙත්තිප්පකරණස්ස තදට්ඨකථාය ච පටිලාභෙ පරමුපකාරිකො අහොසි. අයමෙව ච ථෙරවරො ඉඞ්ග්ලණ්ඩදෙසෙ ආඞ්ග්ලක්ඛරෙහි මුද්දිතං නෙත්තිප්පකරණං මරම්මරට්ඨෙ තදක්ඛරෙහි මුද්දිතං පෙටකොපදෙසප්පකරණඤ්ච යාවකාලිකවසෙන පෙසෙසි.

යථාවුත්තෙසු ච පොත්ථකෙසු සද්ධම්මාකරපරිවෙණාධිපතිනො සීලානන්දනායකමහාථෙරස්ස සන්තිකා ලද්ධං නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථා පොත්ථකං අතීව පොරාණකං සීහලිකරාජකාලෙ ලිඛිතන්ති අක්ඛරවිඤ්ඤූනාදිවසෙන සක්කා මඤ්ඤිතුං. තෙන ච මහාථෙරෙන තං හත්ථිසෙලනගරාසන්නෙ අඤ්ඤතරපොරාණකවිහාරතො ලද්ධන්ති නිවෙදිතොස්මි. එවම්ප්‍යතිචිරන්තනෙපි තස්මිං එත්ථ මයා අට්ඨතිංසතිමපිට්ඨතොපභුති යාව චතුවත්තාලීසතිමපිට්ඨා ඡද්වාරපුට්ඨෙසු අන්තරිකා දස්සිතා ඌනතා විජ්ජතෙව කිමඞ්ගපන අපරභාගෙ ලිඛිතෙසු නවීනපොත්ථකෙසු.

තථාපි තදෙව මෙ පාවිභූතරත්තාය නානාපාඨදස්සනෙ පඨමඞ්කෙන නිට්ඨිතං. ඉතරම්පන පරමධම්මචෙතියපොත්ථකාලයස්ස පතිට්ඨාපනසමයෙ තංවිහාරාධිට්ඨානෙන මහාමහොපජ්ඣායෙන වලනෙ ශ්‍රී සිද්ධත්ථමහාථෙරවරෙන ලෙඛාපිතං නාතිචිරන්තනම්පි දුතියඞ්කෙන නිට්ඨිතං, මරම්මපොත්ථකඤ්ච තතියඞ්කෙන. යථාවුත්තා ච ඌනතා මරම්මපොත්ථකෙයෙව සබ්බථා පරිපුණ්ණා දිස්සිත්ථ.

යාවෙත්ථ නයසමුට්ඨානවාරවණ්ණනායං ආචරියෙන පෙටකොපදෙසතො උද්ධරිත්වා නික්ඛිත්තා පාළි පඤ්චසත්තත්‍යධිකසතමපිට්ඨතොපභුති යාව නයසමුට්ඨානවාරවණ්ණනාපරියොසානා දිස්සතෙ සාපි මයා මුද්දිතමරම්මපෙටකොපදෙසපාළියා සංසන්දෙත්වා ඔලොකියිත්ථ. සා පන පෙටකොපදෙසපාළි න කෙනචි පරිවත්තිකරෙන සංසොධිතා චිරකාලට්ඨිතානෙකලිඛිතදොසදුස්සිතායෙව සමානා කෙනාපි කෙවලධනාසාපරවසමානෙන මුද්දිතා හොති. තස්මා ඉධ අට්ඨකථාචරියෙන යොජිතා පාළි අධුනා මුද්දිතපෙටකොපදෙසපාළිතො සුද්ධතරන්ති සුට්ඨු අවගම්‍යතෙ.

ඉමිස්සා පන අට්ඨකථාය සබ්බපොත්ථකෙසු ආගතං සංසාරලොකස්ස. සංසාරලොකෙ. ඉච්චාදිකමහං සංඛාරලොකස්ස. සංඛාරලොකෙ. ඉච්චාදිවසෙන සොධෙසිං. පදෙසෙසු ච බහුසු සොධනපූරණෙසු සතිං වුත්තෙන ආයස්මතා සිරිවජිරඤාණනායකත්ථෙරපාදෙන සද්ධිං කතා මෙ මතසංසන්දනා සංකථාතිව ඵලවතීබලවතීභවිත්ථ.

ඉති යථාවුත්තෙහි ගන්ථප්පභූතෙහි සද්ධාසයෙහි සාදරජ්ඣාසයානුග්ගහොපත්ථම්භිතෙන මයා විදුරුපොල පියතිස්සාභිධානෙන ථෙරවරෙණයං නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථා සාසනගරුකමනසෙන යථාසත්ති සංසොධියිත්ථ. විචාරණස්සායතාය පනස්සායස්මිං එව පඨමවාරෙ සුට්ඨු සොධනමතිභාරියන්ති කිමෙව බහු වුත්තෙන?

විදුරුපොල පියතිස්ස ථෙර