23 KN Apadana 1.pdf

මෙම ග්‍රන්ථය ඛුද්දක නිකායට අයත් අපදාන පාලිය විස්තර කරමින් සම්පාදනය කරන ලද විසුද්ධජනවිලාසිනී නම් අපදානට්ඨකථාවේ පළමු වන භාගයයි. සයිමන් හේවාවිතාරණ ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාවේ (Simon Hewavitarne Bequest) 29 වන වෙළුම ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත් වූවකි. බුද්ධාපදාන, පච්චේකබුද්ධාපදාන ඇතුළු අපදාන පාළියේ මුල් කොටස් සඳහා අටුවාව මෙහි අන්තර්ගත වේ.

මෙම අටුවා ග්‍රන්ථය සංස්කරණය කිරීම මුලින්ම පින්වත්තේ සිරි සීලානන්ද නායක හිමියන්ට පවරනු ලැබූ අතර, උන්වහන්සේගේ අපවත්වීමෙන් පසු විද්‍යෝදය පරිවේණාචාර්ය වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නායක හිමියන් විසින් සංස්කරණ කාර්යය සම්පූර්ණ කරන ලදී. විද්‍යෝදය පරිවේණාධිපති කහවේ ශ්‍රී සුමංගල රතනසාර නායක හිමියන්ගේ අවසාන පරීක්ෂාවෙන් අනතුරුව 1930 (බු.ව. 2473) දී මෙහි මුල් මුද්‍රණය පළ විය.

ප්‍රස්තාවනාවෙහි (Preface) වැලිවිටියේ සෝරත හිමියන් විසින් අපදාන පාළිය හා අටුවාව පිළිබඳ දීර්ඝ විචාරයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ග්‍රන්ථනාමාවලිය සහ ප්‍රකාශන සටහන් ද ඇතුළත් වේ. මෙම මුද්‍රණය සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරකාර අරමුදල මඟින් 2013 වර්ෂයේදී නැවත මුද්‍රණය කර පළ කරන ලද්දකි.

PUBLISHERS NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARANE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death. He died suddenly on 17th January 1913 and in accordance with his wishes his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 volumes. After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARANE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94, had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARANE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertaken this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarane and Somawati Hewavitarane Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

Noel Wijenaike, Parinda Ranasinghe, Shakila Wijewardane / 01 August 2013

PREFATORY NOTE.

We have much pleasure in placing before the public the first part of the commentary of Apadāna, the twenty-ninth volume of the Simon Hewavitarne Bequest Series. The Tripitaka Publication Committee originally entrusted the editing of this book to the Ven’ble Pinwatte Sri Seelānanda Nāyaka Thero, Late Principal of the Saddharmākara Pirivena, Pinwatta, Panadure. He was responsible for the first fifteen forms of the publication, which were finally revised and approved by the Ven’ble M. Sri Ñānissara Nāyaka Thero, Late Principal of the Vidyodaya Pirivena. But owing to the death of both the Nāyaka Theros a change was inevitable.

The Trustees finally entrusted the work to Acārya Pandita Welivitiye Sorata Thero of the Tutorial Staff of Vidyodaya Oriental College. This being part I the index and notes will appear in the concluding Volume.

We beg to convey our thanks to the Revd. Editor and the Ven’ble Kahave Siri Sumangala Ratanasāra Nāyaka Thero for finally revising this volume.

Anagarika Dharmapala, S. K. Moonesinghe / Tripitaka Publication Office, Maligakanda, Colombo. May 5, 2473 / 1930

සඤ්ඤාපනං. PREFACE.

අපරිමිතසමයසමුපචිතදානාදිපාරමිතාපුණ්ණසාගරස්ස ඤෙය්‍යසාගරපාරංගතස්ස තිණ්ණානෙකකිලෙසදෙසසාගරස්ස’මහාකං භගවතො බුද්ධස්ස සකලං ධම්මවිනයං නිකායවසෙන පඤ්චධා විභත්තං හොති විභත්තිකුසලෙහි මහාරහන්තෙහි මහාකස්සපත්ථෙරපමුඛෙහි. තෙසු ඛුද්දකානං ධම්මක්ඛන්ධානං සමූහතො නිවාසතො ච ඛුද්දකනිකායොති ලද්ධනාමධෙය්‍යො මහාගන්ධො ඛුද්දකපාඨාදීහි පණ්ණරසහි ගන්ථෙහි සඞ්ගහිතො හොති. අපදානපාළිපි තත්ථෙවන්තොගධා දිස්සති. දීඝභාණකානං මතෙන පන අපදානපාළි ඛුද්දකනිකායෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡති. තථා තදඤ්ඤෙසු චතුසු නිකායෙසුපි. විනයෙ අභිධම්මෙ වා අන්තොගාධභාවස්සොකාසොපි නත්ථි. යථා අපදානපාළි, චරියාපිටක බුද්ධවංසාපි තථෙවාති වදන්ති. එවං දීඝභාණකා අපදානපාළි ආදීනං තිණ්ණං ගන්ථානං තීසු පිටකෙසු කත්ථචි පවෙසං න දෙන්ති. චරියාපිටක අපදාන බුද්ධවංස චරිතෙ ජාතකාදිගණෙ සඞ්ඛ්‍යායිත්වා ඛුද්දකගන්ථො නාම අයන්ති ච වත්වා අභිධම්මපිටකස්මිං යෙව සංගහං ආරොපයිංසූති තෙ වදන්ති. මජ්ඣිමභාණකා පන චරියාපිටකාදීහි සද්ධිං සබ්බොපි සො ඛුද්දකගන්ථො සුත්තන්තපිටකෙ පරියාපන්නොති මඤ්ඤන්ති. ඛුද්දකගන්ථො නාමායං මහාගන්ථො යත්ථ වා තත්ථ වා පරියාපන්නභාවං ගච්ඡතු. කිං තෙන විචාරණෙන? යං පන දීඝභාණකා ආචරියපුබ්බඞ්ගමා අපදානපාළියා තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ කත්ථචි පවෙසොකාසං න දෙන්ති, තං අතීව විචාරෙතබ්බං හොති මතිමන්තෙහි ධම්මධරෙහි. තෙන පන ඤායති දීඝභාණකා තෙ ආචරියවරා අපදානපාළි අබුද්ධවචනන්ති මඤ්ඤිංසූති. තථාපි ධම්මපාලාභිධානෙන අට්ඨකථාචරියවරෙන පන ථෙරථෙරීගාථාට්ඨකථාසු තෙසං තෙසං ථෙරානං ථෙරීනඤ්ච චරිතප්පකාසනත්ථං අපදානපාළිතො උද්ධටා බහු ගාථා දිස්සන්ති.

අපදානපාළි පන චතුබ්බිධා හොති බුද්ධාපදාන පච්චෙකබුද්ධාපදාන ථෙරාපදාන ථෙරීඅපදානවසෙන. තෙසු බුද්ධාපදානෙ පච්චෙකබුද්ධාපදානෙ ච බුද්ධස්ස වා පච්චෙකබුද්ධානං වා අපදානං න දිස්සති. අපදානසද්දො පනායං චරිතත්ථෙ වත්තති. බුද්ධාපදානං දෙසෙන්තෙන යො බුද්ධස්ස භගවතො දීපංකරපාදමූලෙ බුද්ධභාවාය පඨමාභිනීහාරො, යඤ්ච කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසංඛෙය්‍යානි පාරමිතාපරිපූරණං, යෙ ච වෙස්සන්තරත්තභාවෙ සීහස්ස සත්තසතකාදිමහාපරිච්චාගා, යඤ්ච තුසිතභවනෙ සීහස්ස මනුස්සලොකෙ උපපත්තිනත්ථං දෙවබ්‍රහ්මාරාධනං, යානි ච සිද්ධත්ථකුමාර කාලෙ පාතුභූතානි අච්ඡරියානි, යඤ්ච පුබ්බනිමිත්තොලොකනං, මහාභිනික්ඛමනං, දුක්කරකිරියං, බුද්ධභාවොපගමනං, යානි පනඤ්ඤානිපි ඊදිසානි බුද්ධචරිතානි, තානි නිරවෙසසතො සබ්බෙපෙපි වත්තබ්බානි හොන්ති. එත්ථ හි අපදානපාළියා තාදිසං බුද්ධස්ස එකම්පි චරිතං න විත්ථාරිතං. පච්චෙකබුද්ධාපදානෙපි කතිපයෙහි පච්චෙකබුද්ධෙහි අත්තනො අත්තනො කම්මට්ඨානාවීකරණත්ථං ආයස්මකබ්‍යප්පකාසනත්ථඤ්ච වුත්තා උදානගාථා විනා අඤ්ඤං චරිතං නත්ථි. තා පන උදානගාථා සබ්බාපි සුත්තනිපාතෙ ඛග්ගවිසාණසුත්තෙන සඞ්ගහං ආරොපිතා. ථෙරථෙරීඅපදානෙසු පන සාරිපුත්තාදීහි ථෙරෙහි තෙසං පුබ්බචරිතප්පකාසනත්ථං වුත්තා ගාථා’ව ආගතා. කථං තා බුද්ධධම්මොති වත්තුං විසහාම? ඉති එවමාදීහි කාරණෙහි දීඝභාණිකානං මතමද්ධිකාතුං මනො මෙ නිරන්තරං ඔවදතීව වත්තති. එවං දීඝභාණකෙසු ආචරියවරෙසු අපදානපාළියා බුද්ධවචනප්පවෙසොකාසං අදෙන්තෙසු කෙහි කෙහි කාරණෙහි මජ්ඣිමභාණිකා තං බුද්ධවචනභාවෙන ගණ්හන්තීති වත්තුමපි මයං න සමත්ථා භවාම.

අපදානපාළියා විසුද්ධජනවිලාසිනී නාම අට්ඨකථාපි කතා දිස්සති. සා කෙන කදා කස්සාරාධනං පටිච්ච කතාති කථම්පි න ඤායතෙ. ගන්ථවංසං නාම ගන්ථං කරොන්තෙනෙකෙන මාරම්මිකෙන ථෙරෙන අපදානට්ඨකථාපි පරමවිසුද්ධසද්ධාබුද්ධිනා බුද්ධඝොසෙන මහාථෙරෙනෙව කතාති වුත්තං. තං පන සමඤ්ඤෙතුං කිම්පි කාරණං න විජ්ජති. ආචරියෙන බුද්ධඝොසත්ථෙරෙන පන අත්තනො අට්ඨකථාසු අනුත්තානානෙව පදානි උත්තානීකතානි. අපදානට්ඨකථාය පන තාදිසො විසෙසො නත්ථි. පඨමං වණ්ණිතම්පි පදං දිට්ඨදිට්ඨඨානෙ පුනප්පුනං වණ්ණිතං දිස්සති. අපදානපාළියා පදසම්බන්ධස්ස සුබොධට්ඨානෙපි අනෙනාචරියෙන පදසම්බන්ධං වත්වා ආකුලබ්‍යාකුලතා කතා. අතීව සුබොධානම්පි පදානං අත්ථං පුනප්පුනං විවරණෙනන ගන්ථොපි අතිමහන්තතං පාපිතො. ‘සම්බන්ධො’ ඉති ච ‘අත්ථො’ ඉති ච වෙ පදානි අස්මිං ගන්ථෙ අතීව අධිකං දිස්සන්ති. සද්දසත්ථවිරුද්ධීනි චෙව බුද්ධවචනවිරුද්ධානි ච ඨානානි අස්මිං අදුල්ලභානි. එත්ථ පන සද්දසත්ථඤ්ඤූනං වා ධම්මධරානං වා මනං ආරොධෙතුං සමත්ථානි ඨානානි අතීව විරලානි, විනා නිදානකථා වෙව පච්චෙකබුද්ධාපදානවණ්ණනඤ්ච. නිදානකථා පච්චෙකබුද්ධාපදානවණ්ණනා ච න හි ඉමිනා කතා. නිදානකථා ජාතකට්ඨකථාදිතො ච සුත්තනිපාතට්ඨකථාතො පච්චෙකබුද්ධාපදානවණ්ණනා ච ලද්ධා. අබ්‍යත්තෙහි ලිපිකරෙහි දූසිතානි කානිචි කානිචි ඨානානි අනෙනාචරියෙන තථෙව පටිග්ගහීතානි සංවණ්ණිතානි ච. න හි මහාගන්ථකාරකො සකලකලාකුසලො සසමයසමයන්තරකොවිදො සබ්බසත්ථවිදූනං සිරොමණිභූතො භූතත්ථසංවණ්ණකො ආචරියො බුද්ධඝොසත්ථෙරවරො ඊදිසං ගන්ථං කරෙය්‍ය. තං පන ගන්ථවංසගන්ථස්ස මතිමතාං අනාදරණීයං. ගන්ථවංසගන්ථං විනා අඤ්ඤත්ථ කත්ථචිපි අමුකො ආචරියො අපදානට්ඨකථාය කත්තාති න දිස්සති.

අපදානට්ඨකථාකත්තා අමුකස්මිං කාලෙ අමුකදෙසෙ අවසිති වත්තුමපි නිදස්සනං න දිස්සති. කච්චායනබ්‍යාකරණාගතානං කෙසඤ්චි සුත්තානං එත්ථ අන්තොගාධතතා කච්චායනබ්‍යාකරණකරණතො ඔරභාගෙ අපදානට්ඨකථා කතාති සක්කා නිච්ඡෙතුං. බුද්ධඝොසාදීනං අට්ඨකථාචරියානං අට්ඨකථාසු කත්ථචිපි කච්චායනබ්‍යාකරණසුත්තානි නාගතානි. කච්චායනබ්‍යාකරණෙ පඨමා දුතියාදිවසෙන ආගතානි විභත්තිනාමානිපි පච්චත්තොපයොගාදිවසෙන බුද්ධඝොසාදීහි දස්සිතානි. පාළිවචනානං සාධනං වත්තුකාමෙහි පොරාණිකෙහි කෙහිචි ආචරියෙහි සක්කතබ්‍යාකරණමනුගම්ම සක්කතබ්‍යාකරණසුත්තාදයො උද්ධටා. එවමාදීහි කාරණෙහි ඤායතෙ කච්චායනබ්‍යාකරණං ආචරියබුද්ධඝොසත්ථෙරතො පච්ඡිමකෙන ආචරියෙන කතන්ති. ඉමිස්සා කරණකාලෙ සීහලට්ඨකථායපි අවිනට්ඨතා ආරම්භගාථාහි ඤායති. තෙනෙව සීහලදීපිකෙන කෙනචි ආචරියෙනායං විරචිතාති වත්තුං සක්කා. අට්ඨකථාය පනස්සා ඔසානෙ “සීහලදීපතො අප්පච්ඡතාදිගුණවන්තානං ථෙර වංසප්පදීපානං ආනන්දත්ථෙරාදීනං* සබ්බසත්තානං තණ්හාමානදිට්ඨියාදයො ඡෙදනවිගහවිවෙචනාද්‍යත්ථං සත්තාහි මාසෙහි අතිවිය ආරද්ධනෙන ලද්ධබොධිසම්භාරං ගවෙසනෙනන සතිධිතිගතිවිරිය පරක්කමබලෙනෙන මහාසාමඤ්ඤ*ගුණඝොසනෙන තිපිටකධරෙන පණ්ඩිතෙන ආභතං ඉමං අපදානට්ඨකථං සදෙවකො ලොකො† ජානාතූ”ති පාඨොයං දිස්සති. ඉමිනා සීහලදීපතො ආගතභාවො ඤායති. අථච පන කත්ථ කදා ආභතාති න විසදීකතං.

* ආභතන. †. සබ්බො දෙවහලොකො.

අයං අපදානට්ඨකථා න සබ්බසො පරිපුණ්ණා, ථෙරීඅපදානස්ස අට්ඨකථාය අසම්භවතො. “එත්තාවතා බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකත්ථෙරාපදානට්ඨකථා නිට්ඨිතා”ති ගන්ථාවසානෙ දිස්සමානෙන පාඨෙනපි පාකටී භවති ආචරියෙනෙන ථෙරීඅපදානස්ස අට්ඨකථා අකතාති. අඤ්ඤෙසු ස්‍යාමමරම්මදෙසෙසු විජ්ජති වා න වාති වත්තුම්පි න විසහාම.

සා පනායං අපදානට්ඨකථා සබ්බථාපි දෙස්සභස්සක්ඛිණා ධම්මභදයකානං භත්තිසමවස්සමතානං චිරෙනාපි අලභමානා අතිසයකාලුසියමුපගතා අහොසි. තං ඤත්වා තිපිටකමුද්දාපනසභාය අජ්ඣෙසකෙන ධම්මසස්නයවිනයවිසුද්ධචෙතනා චෙච්ඡාවරියෙන චාරිතානෙකසාධුචරියෙන චරිතාමිතසුචරිතෙන දිවංගතෙන පරමසොගතෙන සි. එ. හෙවාවිතාරණාභිධානෙන මහාසයෙන අජ්ඣිට්ඨො දිවංගතො (පින්වත්ථෙ)* සද්ධම්මාකරපරිවෙණාධිපති සිරි සීලානන්ද නායකත්ථෙරො ඉමිස්සා පණ්ණරස ඵලකානි සොධෙසි. තදා අම්හාකමාචරියවරෙන තිපිටකවාගීස්සරාචරියෙන දිවංගතෙන විද්‍යෝදය පරිවෙණාධිස්සරෙන සිරීඤාණිස්සරාභිධානෙන පධානනායකත්ථෙරෙන තෙසං සොධියපත්තානං උපපරික්ඛිතත්තා එව සීලානන්දත්ථෙරස්ස සොධනං බහුධා පසංසනීයං ජාතං.

තෙ චෙ එව මහාථෙරා කාලවසෙන සඞ්ඛාරගතිං ගතා අහෙසුං. තතො පරං කඤ්චි කාලං ඉමිස්සා මුද්දාපනං න ජාතං. තදා මයං යථා වුත්තෙන මහාසයෙන ඉමිස්සා සංසොධනං පති අනිච්ඡන්තා සමානාපි අජ්ඣිට්ඨාම්හ. තෙන ඉමිස්සා සුද්ධියා දුක්කරත්තං සල්ලක්ඛෙන්තෙන මයා කතිපයෙහි සීහලක්ඛරලිඛිතෙහි ආදංසපොත්ථකෙහි සංසන්දෙත්වා’යං යථාසති යථාබලං සංසොධිතා. ඉමිස්සා පනට්ඨකථායාතිසුඛුමො ධම්මමග්ගොපි න විත්ථාරිතො. පයුත්තභාසාපි අඤ්ඤෙසු අට්ඨකථාසු විය න හි ගම්භීරා. තථාපි වස්සා සොධනං අතිදුක්කරං අහොසි, කත්තුදොසා ලෙඛකදොසාති දුවිධානං අනෙකෙසං දොසානං සම්භවතො. කත්තුදොසානමෙත්ථ බහුසො ඨානං දෙන්තා ලෙඛකදොසෙ දූරීකරිම්හ. කත්තාරෙව ලිඛිතා සාවජ්ජාති අනුමිතා සබ්බෙපි පාඨා තථෙව නිවෙසිතා. තාදිසානං පාඨානං අඤ්ඤථා කරණෙ මයං භීතා භවාම. අම්හෙහි පටිසඞ්ඛතො’යං භාගො’ම්හාකමාචරියවරෙන සදෙසවිදෙසන්තරවිස්සුතාමිතසීලගුණෙන සකලකවිලොකවන්දිතපාදම්බුජෙන විද්‍යෝදයපරිවෙණාධිපතිනා සිරිමතා සිරිසුමඞ්ගලරතනසාරාභිධානෙන පධානනායකත්ථෙරෙන පටිග්ගහීතො භාරවං පාපිතො ච.

ඉත්ථං පටිසුද්ධස්සා පනිමිස්සා පඨමභාගො’යමවිලම්බං පාකටී කාතබ්බොති තිපිටකමුද්දාපනසභාය අජ්ඣක්ඛානමපෙක්ඛායෙනමහොසි. තස්මා’යං තිංසඵලකසමෙතො භාගො පඨමමෙව පකාසිතො හොති. අස්සාවසානභාගොපි අවිලම්බමෙව පාකටභාවං ආගමිස්සතීති නිරාසංකමෙතං.

ඉමිස්සා සංසොධනෙම්හාකං විද්‍යෝදයපරිවෙණෙ උපසම්පන්නභූතො කුසලබුද්ධිමා සිරිමා පියරතනාභිධානො මහාථෙරවරො බහුන්නං ඔසානසොධියපණ්ණානං ඔලොකනෙන උපත්ථම්භිභූතොති ගාරවපුබ්බඞ්ගමං පකාසයාම. තථෙව කෙසඤ්චි කෙසඤ්චි ඵලකානං සංසොධනෙ අධුනා විද්‍යෝදයපරිවෙණෙ උපාචරියධුරන්ධරිනා වෙරගොඩගාමජෙන පණ්ඩිතඅමරමොලිභික්ඛුනා ගහිතො පරිස්සමො මම පරිස්සමස්ස ලහුතායාහොසි.

යං පන ඉමං පති වත්තබ්බං ඉතො අඤ්ඤම්පි භවෙය්‍ය, තං දුතියභාගස්ස සඤ්ඤාපනෙ ආවීභවිස්සති.

* 2473 වස්සෙ වෙසාඛමාසෙ සුක්කපක්ඛ තතියදිනෙ විද්‍යෝදයපරිවෙණතො.

වැලිවිටියේ සොරතත්ථෙරෝ. 2473 වස්සේ වෙසාඛමාසේ සුක්කපක්ඛ තතියදිනෙ විද්‍යෝදයපරිවෙණතො.

වැලිවිටියේ සොරතත්ථෙරෝ / 2473 වස්සේ වෙසාඛමාසේ සුක්කපක්ඛ තතියදිනෙ විද්‍යෝදයපරිවෙණතො.