21 KN Thera Gatha 2.pdf

මෙම ග්‍රන්ථය ඛුද්දකනිකායට අයත් ථෙරගාථා පාලිය සඳහා භදන්තාචරිය ධම්මපාල මහාස්ථවිරයන් විසින් රචිත පරමත්ථදීපනී නම් අට්ඨකථාවේ දෙවන භාගයයි. සයිමන් හේවාවිතාරණ ධර්ම පුස්තක මාලාවේ 18 වන වෙළුම (Vol. XVIII) ලෙස මෙම ග්‍රන්ථය මුද්‍රණය කර ඇත.

මෙහි පළමු භාගය 1918 දී පළ කර තිබූ අතර, එකල ලංකාවේ මුද්‍රණය කිරීමට සොයාගත හැකි වූයේ 14 වන නිපාතය දක්වා පමණි. අනතුරුව කොළඹ දෙමටගොඩ මහා විසුද්ධාරාමාධිපති අරංගල සිරිධම්ම නාහිමියන්ගේ මැදිහත්වීමෙන්, පහළ බුරුමයේ (රාමඤ්ඤ දේශයේ) සඛෙය්‍යගම්හි ධම්මිකාරාම වාසී උක්කංස මහාථෙරයන් වහන්සේගෙන් ලැබුණු පුස්කොළ පිටපතක් උපයෝගී කරගෙන සොළසක නිපාතයේ සිට සත්තති නිපාතය දක්වා වූ මෙම දෙවන භාගය සම්පාදනය කරන ලදී. මෙම කාර්යය සඳහා මහා විසුද්ධාරාම පිරිවෙනේ උපදේශක ධුරය දැරූ රේරුකානේ අරියඤාණ හිමියන් සංස්කාරකත්වය ලබා දී ඇති අතර අවසාන ශෝධනය අරංගල සිරිධම්ම හිමියන් විසින් සිදු කර තිබේ.

මෙහි ථෙරගාථා පාලියේ එන ගාථාවන් සහ අධිමුත්ත, රට්ඨපාල, අංගුලිමාල, අනුරුද්ධ, සාරිපුත්ත, ආනන්ද, මහාකස්සප, තාලපුට, මහාමොග්ගල්ලාන සහ වංගීස ආදී තෙරවරුන්ගේ ගාථාවලට අදාළ අටුවා විවරණ ඇතුළත් වේ.

PUBLISHERS NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARANE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death. He died suddenly on 17th January 1913 and in accordance with his wishes his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 volumes. After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARANE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94, had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARANE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertaken this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarane and Somawati Hewavitarane Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

Noel Wijenaika, Nanda Amerasinghe, Parinda Ranasinghe / 24.12.2008 / Somawati Hewavitarane Trust Office, 130, Maligakanda Road, Colombo-10, SRI LANKA.

FOREWORD.

I have much pleasure in placing before the public the 2nd part of the Thera Gāthā Commentary. The first part of the Commentary was published in 1918 and at that time I found that the work was not complete and I could place before the public only up to the 14th Nipāta. I am very happy to say that the Venerable A. Siridhamma Thero of the Maha Visuddhārāma, Demetagoda, Colombo has come to my assistance and has enabled me to fulfil my great desire of issuing the complete Edition. It is stated in the Thera Gāthā Commentary that there is no 15th Nipāta. This work begins with the 16th Nipāta and finishes with the 70th. The Venerable Thero on finding that the previous edition of the Thera Gāthā Commentary was not complete inquired from the Maha Thero Ukkansa living at the Dhammikārāma Monastery at the Village of Sabyegam known in Burma as Thabyegam in the Hansāvati District of the “Rāmañña Desa” (Lower Burma) if he had the complete book; the said Thero sent him with the greatest kindness a copy of this second part from the 16th to the 70th Nipātas. There is no Sinhalese copy of this part of the Thera Gāthā Commentary extant in Ceylon, so the public are under a deep debt of gratitude to the Burmese Sangha.

The complete Thera Gāthā Text contains 1360 Gāthās. Of these the first part of the Commentary consisted of 442 Gāthās, the remainder 918 are to be found in this Volume. These Gāthās refer to nineteen Theros.

Two Burmese Theras, Aggadhammābhivansa Thero, and Kosallābhivansa Thero, who had come on a pilgrimage to Ceylon from the Mahavisuddhārāma, Mandalay were of great assistance in comparing this edition with several other copies of the Thera Gāthā Commentary. This work is edited by Ariyañāna Thero the distinguished pupil of Arangala Siridhamma Thero who has revised the final proofs. Siridhamma Thero is well-known in Ceylon and Burma. He was born at Arangala in the Kandyan District and entered the order under Naranpanāwe Indajotiyasabha Maha Thero of the Rāmañña Nikāya. In 1895 he went to Rangoon and received his Upasampadā under the Sāsanālankāra Saddhammābhiwansa Siripawara Kavidhaja Maha Dhamma Rājādhi Rājaguru Maha Nāyaka Thero of the Maha Dhammadipikārāma Monastery. He returned to Ceylon in 1911 and became the head of the Visuddhārāma Pirivena which he himself founded. He is well-known as a Teacher of the Abhidhamma. I have to place on record my thanks and grateful affection to the Maha Thero who has supplied a long felt want and rendered a unique service in perpetuating a work which was thought to have been lost to the world.

C. A. Hewavitarne. / Colombo, 1, June 2469/1925

ථෙරගාථට්ඨකථාසඤ්ඤත්ති. PREFACE.

සිරිඝනසුගතතථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සුත්තගෙය්‍යාදිකස්ස නවංගසාසනවරස්ස යා ගාථාභිහූතා ථෙරගාථාපාළි පඨමමහාසංගීතිකාලෙ අනුබුද්ධමහාකස්සපථෙරපමුඛෙහි පභින්නපටිසම්භිදෙහි ඛීණාසවසංඝුස්සාහෙන පඤ්චසතමත්තෙහි මහාඛීණාසවථෙරවරෙහි නිපාතවග්ගාදිවසෙන සංගීතා සුත්තන්තපිටකස්ස අවයවභූතෙ ඛුද්දකනිකායෙ සංගහිතා.

සා ඛො පනායං ථෙරගාථාපාළි තස්ස භගවතො සම්මාසම්බුද්ධස්සොරසපුත්තෙහි සාපදානාවදානෙහි සුභූතිථෙරාදීහි චතුබ්බීසත්ථෙරපරියොසානෙහි වීසතිවත්ථුසට්ඨිමත්තෙහි ඛීණාසවෙහි යථාධිගතමග්ගඵලාවබොධඤ්ච සමාපත්තිවිහාරානඤ්ච පච්චවෙක්ඛන්තෙහි උදානවෙසෙනෙව පුච්ඡාවසෙනච පරිනිබ්බානසමයෙ සාසනස්ස නිය්‍යානිකතා විභාවනාවසෙන ච භාසිතාහි තිසතසට්ඨ්‍යධිකසහස්සමත්තාහි ගාථාහි පතිමණ්ඩිතා.

තස්සායං පරමත්ථදීපනී නාම අට්ඨකථා පරමවිමුත්තිරසසූදනී මධුරත්ථප්පකාසිනී සනිරුත්තිපදාවභාසිනී දක්ඛිණජම්බුදීපෙ නාගපට්ඨනපුරෙ සද්ධම්මසමුද්ධවාසිකෙන අසොකෙන ධම්මරාජෙන සකලජම්බුදීපචක්කවත්තිනා කාරාපිතබදරතිත්ථාභිධානමහාවිහාරජ්ඣාවසන්තෙන විසදතරපඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියසමන්නාගතෙන ආචරියධම්මපාලත්ථෙරවරෙන කතා පොරාණට්ඨකථාමග්ගමනුගම්ම මහාවිහාරවාසිනං ථෙරවංසාවතාංසානං.

සො ඛො පනායං ධම්මපාලාචරියවරො ථෙරීගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක, විමානවත්ථු, පෙතවත්ථු, චරියාපිටක, නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථානඤ්චෙව දීඝමජ්ඣිමසංයුත්තාට්ඨකථානං පුරාණටීකානං පරමත්ථමඤ්ජූසාය නාම විසුද්ධිමග්ගමහාටීකාය අභිධම්මමූලටීකානුසංවණ්ණනාය අනුටීකාය සච්චසංඛෙපපකරණස්සවා’ති එවමාදීනං අට්ඨකථාටීකානුටීකාපකරණානඤ්ච කත්තුභාවෙන විහිතොදරසු විදිතලොකසාසනස්සො විබුධජනමානනීයො මහාථෙරවරො අහොසි.

තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පරියත්තිසාසනාවචරෙන අසෙසජනානං විසෙසත්ථසාධනාභිලාසී ලොකත්ථචරියං චරිතුකාමො සයිමන් ඇලැක්සැන්ඩර් හේවාවිතාරණාභිධානො පරමසොගතො සිරිමතො අනගාරිකධම්මපාලාභිධානස්ස මහායසස්ස වීරවරස්ස කණිට්ඨභාතුභූතො තදත්ථායුස්සුක්කමාපන්නො සමානො අන්තරා සමුට්ඨිතෙන රොගෙන සග්ගපරායණො අහොසි.

තථාපි තදත්ථායස්සඤ්ඤෙහි තබ්භාතිකාදීහි තදත්ථසිද්ධියා පතිට්ඨාපිතාය ත්‍රිපිටකමුද්දංකණසභාය සා එකකනිපාතතො පට්ඨාය යාව චුද්දසකනිපාතපරියන්තා මුද්දාපිතා අහොසි. තස්සූනතා පඤ්ඤායතෙව වුත්තඤ්චෙතං තස්සොද්ධංකණෙ තස්සඤ්ඤාපනෙ: “ඉමිස්සා සුද්ධිං සමාරභතා හි මයා තදත්ථං පටිපොත්ථකානි පරියෙසතා බහූනි පොත්ථකානි ලද්ධානීපි අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසානිචෙවාපරිපුණ්ණානිචාහෙසුං තෙසෙව කත්ථචි පොත්ථකෙසු තිකනිපාතතොව කත්ථචි පඤ්චකනිපාතතොව කත්ථචි දසකනිපාතතොව කත්ථචි චුද්දසකනිපාතතොව උද්ධං සබ්බෙව නිපාතා අභාවප්පත්තා”ති. අථම්හාකමාචරියො කොලම්බනගරෙ මහාවිසුද්ධාරාමජ්ඣාවසන්තො මහාථෙරවරො එතමත්ථං විදිත්වා “අථෙත්ථ නාම ඉමිස්සා අට්ඨකථාය පාරිපූරියා පරියත්තිසාසනස්ස අනුග්ගහං කරෙය්‍යං”ති සඤ්ඤාතුස්සාහො අත්තනො පියමිත්තභූතං රාමඤ්ඤරට්ඨෙ හංසාවතිමණ්ඩලෙ සඛෙය්‍යගං ඉච්චාභිධානමහග්ගාමෙ ධම්මිකාරාමමජ්ඣාවසන්තං ආචරියඋක්කංසාභිධානමහාථෙරවරං තමත්ථං සාසනපණ්ණෙන නිවෙදෙසි. තෙනච මහාථෙරවරෙන සාසනානුග්ගහපුබ්බංගමෙන චෙතසා පෙසිතොයං සොළසකනිපාතතො පට්ඨාය සත්තතිනිපාතපරියන්තො ථෙරගාථට්ඨකථාදුතියභාගො. අථම්හාකමාචරියවරෙන තං දුල්ලභතරං ථෙරගාථට්ඨකථාදුතියභාගං සාසනොදයකාමිනං සප්පුරිසානං හත්ථගතං කාතුකාමෙන තමත්ථං නිවෙදිතො ත්‍රිපිටකමුද්දංකණසභායජ්ඣක්ඛො ආචල්‍යසුඛෙදච්චරියෙන චෙව චාර්ලස් අල්විස් හේවාවිතාරණාභිධානො මහායසො පීතිසොමනස්සජාතො තං සම්මානමච්ඡිත්වා තස්ස මුද්දාපනොකාසමකාසි. අථාචරියවරෙන ලිපිභදමතිරාකරණාදිනා තප්පටිසන්ධරණෙ නියොජිතොහං ඉතො තිණ්ණං සංවච්ඡරානං පුබ්බෙ චෙතියවන්දනාදිනමත්ථාය ලංකාදීපමුපාගතස්ස පණ්ඩිතනාමඤ්ඤලමච්ඡතායමානෙ මරම්මරට්ඨෙ මන්තලා පරනාමධෙය්‍යෙ රතනපුණ්ණපුරෙ ආයුෂ්මතො සිරියමුඛංචෙ පච්ඡිමදිසායං මහාවිසුද්ධාරාමෙ ගණවාචකෙන පරියත්තිධම්මාචරියපදප්පත්තෙන අග්ගධම්මාභිවංසථෙරවරෙන චෙව තස්සෙව ගණවාචකෙන කොසල්ලාභිවංසථෙරවරෙනච සාසනානුග්ගහබුද්ධිසප්පභවෙන උළාරානුග්ගහෙන අනුග්ගහිතො කතිපයපටිපොත්ථකෙහි සංසන්දිත්වා තමත්ථං සම්පාදෙසිං යථාමති යථාබලං.

මුද්දාපනක්ඛණසමයෙ පන ආචරියවරෙන ච සුද්ධිපත්තාවලොකනෙනානුග්ගහිතොචෙව පටිග්ගහිතොචායං ථෙරගාථට්ඨකථාදුතියභාගො’ති. හොන්ති චෙත්ථ :-

සම්බුද්ධසාසනවරෙන සදෙවකස්ස ලොකස්ස අත්ථචරණෙ විහිතාභියොගො, යො සග්ගගාමී විතරණාභිරතොසි සයිමන් හේවාවිතාරණයසක්ඛ්‍යධිසද්ධචෙතො.

දානාය ධම්මරතනස්ස මහාජනස්ස දත්වා උළාරවිභවං තිදිවං පයාතො, තබ්භාතිකා ච ගුණිනො තදනුස්සරන්තා මුද්දාපනාය පිටකත්තයපොත්ථකානං.

ආසිට්ඨමත්ථමපි භාතුවරස්ස දුති සම්පාදයන්ති ජිනසාසනවද්ධිකාමා, තෙසං පධානභූතෙන හි සත්තුමෙන හේවාවිතාරණසමඤ්ඤමහායසෙන.

අපෙක්ඛිතො පවරඅට්ඨකථාය ථෙර- ගාථාය දුල්ලභතරස්සිධ සීහලස්මිං, සංසොධනායුපරිභාගවරස්ස තස්ස වුද්ධ්‍යායකස්ස පරියත්තිකසාසනස්ස.

රම්මෙ මරම්මවිසයෙ තු මහාවිසුද්ධාරාමෙ ගණාචරියතං සමුපාගතස්ස, ලංකාගතස්ස ගුණිනො පරියත්තිධම්මාචෙරප්පදං සමුපගතස්ස විසාරදස්ස.

ථෙරාවලීසමුදිතාගමජ්ඣිහ අග්ග- ධම්මාභිවංසවරස්ස තථාවිධස්ස, කොසල්ලමාදිඅභිවංසසමඤ්ඤිතස්ස ථෙරස්ස වාපි පරියත්තිවිසාරදස්ස.

කොලම්බනාමනගරෙපි තථා විසුද්ධාරාමෙ ගණිස්සරපදං සමුපාගතස්ස, සබ්බෙසු තීසු පිටකෙසු විසාරදස්ස කල්‍යාණකිත්තිනිකරස්ස ගුණාකරස්ස.

ලද්ධාන සාධු ගුරුනො සිරිධම්මථෙර- පාදස්ස වාපි උපදෙසමලද්ධථෙය්‍යං, සංසොධනෙ සුවිහිතො’නු පරිස්සමො මෙ හොතු සදෙවජනතාය හිතාවහාය.

රාමඤ්ඤමණ්ඩලවරම්බිතු හංසවත්‍යා සඛෙය්‍යමවාතිගමට්ඨවිහාරවාසී, උක්කංසථෙරපවරො පසිද්ධිද්ධ යං සො ගන්ථො අහොසි ජිනසාසනජොතනත්ථං

යස්මා විසුද්ධපරියත්තිසුධාකරස්ස සම්පුණ්ණතා භවති යස්ස කලායිමාය, පුඤ්ඤෙන තෙන නිඛිලා ජනතාපි සන්තිං පප්පොන්තු චෙව පරිපුණ්ණමනොරථකඛා.

අරියඤ්ඤාණො සුහංයමීති / 1st April 2468/1925