14 KN Dhammapada 2.pdf

ධම්මපදට්ඨකථා යනු සූත්‍ර පිටකයේ ඛුද්දක නිකායට අයත් ධම්මපදයේ ගාථා විවරණය කරන, බුද්ධඝෝෂ ස්ථවිරයන්ට ආරෝපිත පාලි අට්ඨකථාවයි. මෙය එහි දුතියො භාගො (දෙවන හා අවසාන කොටස) වන අතර, සිංහල අක්ෂරයෙන් මුද්‍රිත පාලි පාඨයකි. පාලි විඤ්ඤාපනයට අනුව මෙම කොටසට ධම්මපදයේ ඉතිරි වර්ග දාහත (සත්තදසවග්ගසඞ්ගහිතො) ඇතුළත් වේ.

සයිමන් හේවාවිතාරණ අනුස්මරණ අට්ඨකථා මාලාවේ දහතුන්වන කාණ්ඩය (Vol. XIII) ලෙස ක්‍රි.ව. 1922 (බු.ව. 2466) දී පළ වූ මෙම සංස්කරණය කොළඹ විද්‍යෝදය පිරිවෙනේ උපප්‍රධානාචාර්ය, ගණේගම පුරාණ මහා විහාරාධිපති කහවේ සිරි රතනසාර ස්ථවිරයන් විසින් සංශෝධනය කරන ලද අතර, තිපිටකවාගීශ්වරාචාර්ය මහගොඩ සිරි ඤාණිස්සර ස්ථවිරයන් විසින් අවසන් වරට පරීක්ෂා කරන ලදී.

සී. ඒ. හේවාවිතාරණ මහතාගේ ඉංග්‍රීසි පෙරවදනේ (1922 ඔක්තෝබර් 10) ඤාණිස්සර නායක ස්ථවිරයන්ගේ රෝගාතුර බව හා විද්‍යෝදය පිරිවෙනේ උපප්‍රධානාචාර්ය බිහල්පොල දේවරක්ඛිත නායක ස්ථවිරයන්ගේ අපවත්වීම සඳහන් වේ. සංස්කාරකවරයාගේ පාලි විඤ්ඤාපනය (1922-10-12) ධම්මපදයේ ස්වභාවය, සීහළට්ඨකථාවෙන් අට්ඨකථාව සකස් වූ ආකාරය, ධම්පියා අටුවා ගැටපදය හා සද්ධර්මරත්නාවලිය වැනි සිංහල ග්‍රන්ථ සමඟ ඇති සම්බන්ධය සහ මුද්‍රිත, සිංහල අක්ෂර හා බුරුම අක්ෂර පිටපත් සසඳා කළ ශෝධනය විස්තර කරයි. ග්‍රන්ථය අවසානයේ සංවණ්ණිත පද අනුක්කමණිකාවක් ඇත.

පළමු මුද්‍රණය 1919 (පිටපත් 1000), දෙවන මුද්‍රණය 1991, තුන්වන මුද්‍රණය 2006 ලෙස සඳහන් වේ. මෙම පිටපත සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරය විසින් 2006 දී නැවත මුද්‍රණය කරන ලද තුන්වන මුද්‍රණයයි. මුල් මුද්‍රණය: The Tripitaka Publication Press, සරස්වතී ශාලාව, පිටකොටුව, කොළඹ. මිල රු. 140/=.

PUBLISHERS NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARNE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death, He died suddenly on 17th January 1913 and in accordance with his wishes his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 Volumes After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARNE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94 had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARNE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertaken this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarne and Somawati Hewavitarne Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

Noel Wijenaike, Nanda Amarasinghe, Parinda Ranasinghe; 10. 08. 2006, Somawati Hewavitarne Trust Office, No. 130, Maligakanda Road, Colombo 10, Sri Lanka

PREFATORY NOTE.

With this issue of the second Part of the Dhammapada Commentary, I have the pleasure to lay before the public the Thirteenth Volume of the Simon Hewavitarne Bequest Series. This Part of the Commentary has also passed through the hands of the same Editor as the First Part viz :-Kahawe Siri Ratanasara Thero the acting Principal of the Vidyodaya Oriental College, the Venerable Siri Nanissara Nayaka Thero, the Principal, being unfortunately laid up with a serious illness. The final proofs of this book were read by the Nayaka Thero. By the illness of this Nayaka Thero the issuing of the Volumes of this Commentary Series may be delayed to some extent, as the final revision of the books has up to this time been done by him. However, I hope to see that satisfactory arrangements be made to carry on the work without a stoppage, and I also earnestly- hope that the Nayaka Thero may, by the help of the devas, soon be restored to health and that he will be able to resume the various good works that he was engaged in.

I have also to record with feelings of profound sorrow the death of Bihalpola Dewarakhita Nayaka Thero the Vice Principal of the above college. His knowledge of Oriental languages and of the Dhamma was deep and he lived an exemplary life. He Edited more than one volume of this series. His death too has removed a willing worker from among those who are helping to carry on this work.

Another volume, the Fourteenth, has neared completion, and I hope to issue that also during the present year.

C. A. Hewavitarne, 10. October. 2466/1922

විඤ්ඤාපනං. PREFACE.

සිරිසක්‍යමුනිනා’ම්හාකං භගවතා සම්මාසම්බුද්ධෙන පරමපාරමීපාරපාරඞ්ගතෙන සමධිගතෙන සිරිසම්බොධිපදම්පදං මාරචක්ඛුම්දස්සනං පාපිමතො ගතෙන තථාගතෙන ධම්මාධම්මෙසු පරමකොවිදෙන විජ්ජාජුතියා ජනානමවිජ්ජාතමප්පදාලනසමත්ථමත්ථහිතධම්මපදපජ්ජොතනාගසඞ්ගීතං සද්ධම්මපජ්ජොතං පජ්ජාලයතා-තං තං කාරණමනුගතෙහි ධම්මසභාසමුපගතෙහි තෙහි තෙහි භික්ඛූහි චක්ඛුපාලත්ථෙරාදීනං තෙසං තෙසං තං තං කුසලමකුසලං වා විපාකං පුට්ඨෙන-තෙන තෙනායං ධම්මො අධම්මො වා පජ්ජිත්ථාතෙනානෙනාති පාකටීකරොන්තෙන තං තං වත්ථුං සංසන්දෙත්වා චානුසන්ධිං ඝටෙන්තෙන දෙසිතමසෙසානං දෙවමනුස්සානං පීතිපාමොජ්ජසම්පාදනං සද්ධාපවඩ්ඪනං යං ධම්මස්ස පදං (පදකාරණං), තමිහ සබ්බං සඞ්ගීතිත්තයමාරූළ්හං තිණ්ණං පිටකානං සුත්තන්තපිටකෙ ඛුද්දකනිකායන්තොගධමත්ථානුගතවසා ධම්මපදන්ති කප්පියතෙ.

තමිදං පන ධම්මපදං තෙවීසාධිකචතුස්සතගාථාභිහිතං තෙහි තෙහි ධම්මත්ථසභාවාදීහි ලක්ඛණෙහි ඡබ්බීසවග්ගසඞ්ගහපරිච්ඡින්නං සත්තත්තිංසබොධපක්ඛියධම්මසඞ්ඛාතපාවචනොපලක්ඛිතං සාසනිකපරම්පරාසු යාවජ්ජතනාපි මුඛපාඨවසෙනජ්ඣයනගහණධාරණමුපයුත්තං හිතානුසාසනෙ මුනිසාසනෙ සික්ඛන්තෙහි සම්භාවනීයං වත්තති සභාවත්ථමධුරතාදීහි රමණීයං.

පඨමං ඛො පන තස්ස ධම්මපදස්සට්ඨකථා පඨමසඞ්ගීතිකාරෙහි මහාකස්සපත්ථෙරවරප්පමුඛෙහි පටිසම්භිදප්පත්තෙහි පඤ්චසතෙහි මහාඛීණාසවත්ථෙරෙහි කතා සිරිලඞ්කාසාසනපතිට්ඨාමහින්දෙන මහාමහින්දෙන ඛීණාසවත්ථෙරෙන ඉධානීය සීහලාය නිරුත්තියා ඨපිතා. තතොපරභාගෙ සා කතාපි සීහලට්ඨකථා සෙසදෙසවාසීනං න සාධයති හිතසම්පදම් තං සාධෙය්‍යත්‍යාසිංසමානෙන සමානෙන යුත්තායුත්තවිචාරිනා සම්මචාරිනා දන්තෙන භදන්තෙන කුමාරකස්සපත්ථෙරෙනජ්ඣෙසිතෙන සකසමයසමයන්තරපාරදස්සිනා යසස්සිනා තිපිටකපරියත්තිප්පභෙදෙ සසත්ථෙ සාට්ඨකථෙ සත්ථුසාසනෙ අප්පටිහතඤාණාචාරෙන මහාවෙය්‍යාකරණෙන ථෙරවංසප්පදීපානං ථෙරානං මහාවිහාරවාසීනං වංසාලඞ්කාරභූතෙන අනුබුද්ධබුද්ධඝොසත්ථෙරෙන තං භාස විත්ථාරගතඤ්ච වචනක්කමං පහාය මනොරමාය මූලභාසාභූතාය මාගධියා නිරුත්තියා නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරවසෙනොපරචිතායං ධම්මපදට්ඨකථා වත්තති ද්වාසත්තතිභාණවාරප්පමාණයුත්තා.

සා චායං මුදුකොමලමධුරමනොහරවාචාසිලිට්ඨාට්ඨකථාභූතා තාසං තාසං ධම්මපදගාථානං පභවභූතෙහි තෙහි තෙහි කුසලාකුසලවිපාකසන්දීපනියෙහි ජනතාදරණීයෙහි තඞ්කාලියෙහි චක්ඛුපාලත්ථෙරාදීනමෙකූනෙහි තීහි වත්ථුසතෙහි චෙව කත්ථචි කත්ථචි තෙසං තෙසමතීතකථාවත්ථූහි ච කත්ථචි උදෙනාදීනමන්තරකථාවත්ථූහි ච ධම්මපදගාථාත්ථවිවරණෙහි ච භවති සමුපලක්ඛිතා, සා චෙසා නාතිගුළ්හාගුළ්හලළිතාය පසංසනීයභාසාවිලාසා සුභාරතීරීතිසන්දීපනී මුදුබොධිනී තාසු තාසු ආචරියපරම්පරාසු සිස්සානමාබුද්ධිකානං මාගධිකභාසාකොසල්ලමාකඞ්ඛන්තෙහි සන්තෙහි තෙහි තෙහි ආචරියෙහි සමාදරෙන පටිග්ගහිතා වත්තති තෙසං තෙසමාබුද්ධිකානං හත්ථමුපනීතා.

අපි චෙමං ධම්මපදට්ඨකථං පරිසීලයන්තානමිස්සා පරිචාරගන්ථන්තරභූතා සිලාමෙඝවණ්ණාභයකස්සපෙන නරපතිනා තෙසං තෙසං ගණ්ඨිපදානමත්ථවිවරණං කරොන්තෙන සීහලාය නිරුත්තියා රචිතා ගණ්ඨිපදත්ථවණ්ණනා ච ධම්මසෙනාභිධානෙන මහාථෙරෙන රචිතං රතනාවලීනාමං සීහලමහාපකරණඤ්චොපත්ථම්භකා භවන්ති, තථෙවායං ධම්මපදට්ඨකථා පසත්ථාය නාය සීහලීයාය පරිචාරගන්ථන්තරසම්පත්තියා ච විසිට්ඨතරතං ගතා සීහලානමන්තරෙ ගරුභාවමාවහන්තී වත්තති, මාගධිකතන්තිං ජානන්තා පනෙමං සීහලිකා ධම්මිකා ධම්මපදට්ඨකථඤ්ච, තං අජානන්තා රතනාවලීනාමං සීහලපකරණඤ්ච කුසලාකුසලවිපාකසන්දීපනෙ බහුසො උපදිසන්ති.

ඉමිස්සාට්ඨකථාය සංසොධනෙහං—“සයිමන් හෙවාවිතාරණ” සමව්හයස්ස විසෙසිතචිත්තයසොසමුදයස්ස සුපරිසුද්ධප්පසත්ථසුගතසමයප්පචාරප්පවුද්ධිකාමස්ස විහිතවිධිමනුගතස්ස තස්ස කණිට්ඨභාතුභූතස්ස භවතො සොගතස්ස “චාර්ලස් අල්විස් හෙවාවිතාරණ” සමඤ්ඤස්ස සුපඤ්ඤස්ස ආඞ්ගලවෙජ්ජාචරියස්ස අජ්ඣක්ඛතාය පතිට්ඨාපිතාය තිපිටකමුද්දාපනසභාය අනොකාසතොව සමානො සමජ්ඣිට්ඨො-මුද්දිතම්පි ධම්මපදට්ඨකථං කතිපයෙහි ච පසංසනීයෙහි සීහලීයෙහි පුබ්බලිඛිතෙහි මරම්මක්ඛරපොත්ථකෙන ච සංසන්දියං කත්ථචි කත්ථචි ඛලිතානීව ච ඌනාතිරිත්තානීව ච දිස්වානි යථාධම්මං යථාසත්තිමුපපරික්ඛිය පටිසංසොධිතත්තමුපනෙසිං.

අයං මෙ බුද්ධිප්පබොධකෙනාචරියවරෙන විජ්ජොදයමහාවිජ්ජාලයාධිස්සරෙන තිපිටකවාගීස්සරාචරියෙන සිරිඤාණිස්සරයතිස්සරෙන සිරිලඞ්කාභූමණ්ඩලමණ්ඩනායමානෙන සමානෙන පණ්ඩිතසිරොමණිනා චරිමසුද්ධිවසා තත්ථ තත්ථ වීමංසාය නිරික්ඛයතාව පටිග්ගහිතා.

නිට්ඨාපිතොයං සත්තදසවග්ගසඞ්ගහිතො දුතියො පච්ඡිමභාගො සිරිසම්බුද්ධපරිනිබ්බාණා චතුස්සතාධිකානං ද්වින්නං වස්සසහස්සානමුපරි ඡසට්ඨිතමාය සමාය අස්සයුජ මාසස්ස කාළපක්ඛෙ ඡට්ඨියං ගුරුවාරෙති.

සිරිසත්ථුපදඞ්කජං සදාහං තදිව තදුබ්භවධම්මගන්ධජාතං, ගණමපි පරිවාසිතඞ්ගගන්ධං තාණගවෙසකොව වන්දෙ.

මුනිසමයසුභප්පභාය විජ්ජො- දයපරිවෙණපදීපමුජ්ජලන්තං, අකරි සිරිසුමඞ්ගලාභිධානා- චරියවරො දිවගස්ස තං සිවත්ථං.

මුනිභාරතියා පචාරමිච්ඡං සයිමන් හෙවවිතාරණව්හයො යො, ගතවා තිදිවං විධිං විධාය සුකතං තස්ස තමත්ථු නිබ්භයත්ථං.

සුභා පභා නත්ථි මුනින්දභාතිභා පභා හි සා මොහතමොහිභාවිනී, සභාය මුද්දාය හිතාය සා පභා- නුභාවතො භාග්‍යවතො භවෙ .

කහවේ රතනසාරත්ථෙරො, 2466 / 1922-10-12