13 KN Dhammapada 1.pdf

ධම්මපදට්ඨකථා යනු සූත්‍ර පිටකයේ ඛුද්දක නිකායට අයත් ධම්මපදයේ ගාථා 423 විවරණය කරන, බුද්ධඝෝෂ ස්ථවිරයන්ට ආරෝපිත පාලි අට්ඨකථාවයි. මෙය එහි පඨමො භාගො (පළමු කොටස) වන අතර, සිංහල අක්ෂරයෙන් මුද්‍රිත පාලි පාඨයකි.

සයිමන් හේවාවිතාරණ අනුස්මරණ අට්ඨකථා මාලාවේ පස්වන කාණ්ඩය (Vol. V) ලෙස ක්‍රි.ව. 1919 (බු.ව. 2463) දී ප්‍රථම වරට පළ වූ මෙම සංස්කරණය කොළඹ විද්‍යෝදය පිරිවෙනේ උපප්‍රධානාචාර්ය, ගණේගම පුරාණ මහා විහාරාධිපති කහවේ සිරි රතනසාර ස්ථවිරයන් විසින් සංශෝධනය කරන ලද අතර, තිපිටකවාගීශ්වරාචාර්ය මහගොඩ සිරි ඤාණිස්සර ස්ථවිරයන් විසින් අවසන් වරට පරීක්ෂා කරන ලදී. සී. ඒ. හේවාවිතාරණ මහතාගේ ඉංග්‍රීසි පෙරවදන (1919 ජූලි 17) හා සංස්කාරකවරයාගේ පාලි විඤ්ඤාපනය (බු.ව. 2462) ඇතුළත් ය.

පාලි විඤ්ඤාපනයට අනුව ධම්මපදයේ ගාථා 423 වර්ග 26 කට බෙදී ඇති අතර, අට්ඨකථාව චක්ඛුපාල ස්ථවිර කථාව ආදී වස්තු 299 ක් ඇසුරෙන් ගාථාවල උත්පත්තිය හා අර්ථය පැහැදිලි කරයි. සීහළට්ඨකථාව ඇසුරින් මාගධී භාෂාවෙන් එය සකස් කළ බවත්, සිලාමේඝවණ්ණ අභය කාශ්‍යප රජුගේ ධම්පියා අටුවා ගැටපදය හා ධර්මසේන හිමියන්ගේ සද්ධර්මරත්නාවලිය එයට සම්බන්ධ සිංහල ග්‍රන්ථ බවත් එහි සඳහන් වේ. සංස්කාරකවරයා මුද්‍රිත පිටපත, ගඞ්ගාරාම විහාර පොත්ගුල ඇතුළු විහාරවල සිංහල අක්ෂර පිටපත් සහ බුරුම අක්ෂර පිටපත සසඳා පාඨය ශෝධනය කළේය. මෙම පළමු කොටසට පළමු වර්ග නවය (යමකවග්ගයේ සිට පාපවග්ගය දක්වා) ඇතුළත් වේ.

පළමු මුද්‍රණය 1919, දෙවන මුද්‍රණය 1989, තුන්වන මුද්‍රණය 2005. මෙම පිටපත සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරය විසින් 2005 දී නැවත මුද්‍රණය කරන ලද තුන්වන මුද්‍රණයයි. මුල් මුද්‍රණය: The Tripitaka Publication Press, සරස්වතී ශාලාව, පිටකොටුව, කොළඹ. මිල රු. 160/=.

PUBLISHER’S NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARNE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death. He died suddenly on 17th January, 1913 and in accordance with his wishes, his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 volumes. After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARANE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94, had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARANE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertakcn this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarne and Somawati Hewavitarne Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

Noel Wijenaike, Nanda Amerasinghe, Parinda Ranasinghe; 21. 09. 2005, Somawati Hewavitarne Trust Office, 130, Maligakanda Road, Colombo 10, Sri Lanka

PREFATORY NOTE

With this issue of the first part of the Dhammapada Commentary I have the pleasure to lay before the public the Fifth Volume of the Simon Hewavitarne Bequest Series. The work has been ably done by Kahave Ratanasara Thero theVice Principal of the Vidyodaya Parivena. The publication of this work adds yet another laurel to the labours of the Vidyodaya Parivena. Since the publication of the last volume I have to mention with the greatest feelings of sorrow of the death of Mapalagama Chandajoti Thero the learned collaborator of the Petavatthu. He was only thirty-three years old but in scholarship and deportment he had already come to the fore front. Pali Scholarship in Ceylon has suffered a great loss through his early death. He was editing the Sutta Nipata Commentary at the time of his death, and had finished the greater part of it. “Anicca vata sankhara.”

The Venerable Sri Nanissara Thero has been appointed the Pradhana Nayaka Thero of the Western Province by the Mahanayaka at Kandy. The editing of the Sutta Nipata Commentary has been undertaken by Suriyagoda Sumangala Thero and the work is nearing completion.

The Visuddhi Magga is being edited by Kodagoda Upasena Thero and is also nearing completion.

The cost of the publications to the end of March comes to nearly Twenty eight thousand rupees. Nearly 500 copies of each volume have been earmarked for free distribution to the Temples and Libraries both at home and abroad A limited number of copies are offered for sale.

After five years of strenuous struggle and heroic sacrifice the British Empire has emerged triumphant for the furtherance of Peace and advancement of Ideals may the British Empire long continue and May His Majesty the King Emperor reign over the Four Continents and the thousand Isles Like a true Chakravarti.

C. A. HEWAVITARNE, 17, July, 2463/1919

විඤ්ඤාපනං. PREFACE.

සිරිසක්‍යමුනිනා’ම්හාකං භගවතා සම්මාසම්බුද්ධෙන පරමපාරමීපාරපාරඞ්ගතෙන සමධිගතෙන සිරිසම්බොධිපදම්පදං මාරචක්ඛුම්දස්සනං පාපිමතො ගතෙන තථාගතෙන ධම්මාධම්මෙසු පරමකොවිදෙන විජ්ජාජුතියා ජනානමවිජ්ජාතමප්පදාලනසමත්ථමත්ථහිතධම්මපදපජ්ජොතනාගසඞ්ගීතං සද්ධම්මපජ්ජොතං පජ්ජාලයතා-තං තං කාරණමනුගතෙහි ධම්මසභාසමුපගතෙහි තෙහි තෙහි භික්ඛූහි චක්ඛුපාලත්ථෙරාදීනං තෙසං තෙසං තං තං කුසලමකුසලං වා විපාකං පුට්ඨෙන-තෙන තෙනායං ධම්මො අධම්මො වා පජ්ජිත්ථාතෙනානෙනාති පාකටීකරොන්තෙන තං තං වත්ථුං සංසන්දෙත්වා චානුසන්ධිං ඝටෙන්තෙන දෙසිතමසෙසානං දෙවමනුස්සානං පීතිපාමොජ්ජසම්පාදනං සද්ධාපවඩ්ඪනං යං ධම්මස්ස පදං (පදකාරණං), තමිහ සබ්බං සඞ්ගීතිත්තයමාරූළ්හං තිණ්ණං පිටකානං සුත්තන්තපිටකෙ ඛුද්දකනිකායන්තොගධමත්ථානුගතවසා ධම්මපදන්ති කප්පියතෙ.

තමිදං පන ධම්මපදං තෙවීසාධිකචතුස්සතගාථාභිහිතං තෙහි තෙහි ධම්මත්ථසභාවාදීහි ලක්ඛණෙහි ඡබ්බීසවග්ගසඞ්ගහපරිච්ඡින්නං සත්තත්තිංසබොධපක්ඛියධම්මසඞ්ඛාතපාවචනොපලක්ඛිතං සාසනිකපරම්පරාසු යාවජ්ජතනාපි මුඛපාඨවසෙනජ්ඣයනගහණධාරණමුපයුත්තං හිතානුසාසනෙ මුනිසාසනෙ සික්ඛන්තෙහි සම්භාවනීයං වත්තති සභාවත්ථමධුරතාදීහි රමණීයං.

පඨමං ඛො පන තස්ස ධම්මපදස්සට්ඨකථා පඨමසඞ්ගීතිකාරෙහි මහාකස්සපත්ථෙරවරප්පමුඛෙහි පටිසම්භිදප්පත්තෙහි පඤ්චසතෙහි මහාඛීණාසවත්ථෙරෙහි කතා සිරිලඞ්කාසාසනපතිට්ඨාමහින්දෙන මහාමහින්දෙන ඛීණාසවත්ථෙරෙන ඉධානීය සීහලාය නිරුත්තියා ඨපිතා. තතොපරභාගෙ සා කතාපි සීහලට්ඨකථා සෙසදෙසවාසීනං න සාධයති හිතසම්පදම් තං සාධෙය්‍යත්‍යාසිංසමානෙන සමානෙන යුත්තායුත්තවිචාරිනා සම්මචාරිනා දන්තෙන භදන්තෙන කුමාරකස්සපත්ථෙරෙනජ්ඣෙසිතෙන සකසමයසමයන්තරපාරදස්සිනා යසස්සිනා තිපිටකපරියත්තිප්පභෙදෙ සසත්ථෙ සාට්ඨකථෙ සත්ථුසාසනෙ අප්පටිහතඤාණාචාරෙන මහාවෙය්‍යාකරණෙන ථෙරවංසප්පදීපානං ථෙරානං මහාවිහාරවාසීනං වංසාලඞ්කාරභූතෙන අනුබුද්ධබුද්ධඝොසත්ථෙරෙන තං භාස විත්ථාරගතඤ්ච වචනක්කමං පහාය මනොරමාය මූලභාසාභූතාය මාගධියා නිරුත්තියා නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරවසෙනොපරචිතායං ධම්මපදට්ඨකථා වත්තති ද්වාසත්තතිභාණවාරප්පමාණයුත්තා.

සා චායං මුදුකොමලමධුරමනොහරවාචාසිලිට්ඨාට්ඨකථාභූතා තාසං තාසං ධම්මපදගාථානං පභවභූතෙහි තෙහි තෙහි කුසලාකුසලවිපාකසන්දීපනියෙහි ජනතාදරණීයෙහි තඞ්කාලියෙහි චක්ඛුපාලත්ථෙරාදීනමෙකූනෙහි තීහි වත්ථුසතෙහි චෙව කත්ථචි කත්ථචි තෙසං තෙසමතීතකථාවත්ථූහි ච කත්ථචි උදෙනාදීනමන්තරකථාවත්ථූහි ච ධම්මපදගාථාත්ථවිවරණෙහි ච භවති සමුපලක්ඛිතා, සා චෙසා නාතිගුළ්හාගුළ්හලළිතාය පසංසනීයභාසාවිලාසා සුභාරතීරීතිසන්දීපනී මුදුබොධිනී තාසු තාසු ආචරියපරම්පරාසු සිස්සානමාබුද්ධිකානං මාගධිකභාසාකොසල්ලමාකඞ්ඛන්තෙහි සන්තෙහි තෙහි තෙහි ආචරියෙහි සමාදරෙන පටිග්ගහිතා වත්තති තෙසං තෙසමාබුද්ධිකානං හත්ථමුපනීතා.

අපි චෙමං ධම්මපදට්ඨකථං පරිසීලයන්තානමිස්සා පරිචාරගන්ථන්තරභූතා සිලාමෙඝවණ්ණාභයකස්සපෙන නරපතිනා තෙසං තෙසං ගණ්ඨිපදානමත්ථවිවරණං කරොන්තෙන සීහලාය නිරුත්තියා රචිතා ගණ්ඨිපදත්ථවණ්ණනා ච ධම්මසෙනාභිධානෙන මහාථෙරෙන රචිතං රතනාවලීනාමං සීහලමහාපකරණඤ්චොපත්ථම්භකා භවන්ති, තථෙවායං ධම්මපදට්ඨකථා පසත්ථාය නාය සීහලීයාය පරිචාරගන්ථන්තරසම්පත්තියා ච විසිට්ඨතරතං ගතා සීහලානමන්තරෙ ගරුභාවමාවහන්තී වත්තති, මාගධිකතන්තිං ජානන්තා පනෙමං සීහලිකා ධම්මිකා ධම්මපදට්ඨකථඤ්ච, තං අජානන්තා රතනාවලීනාමං සීහලපකරණඤ්ච කුසලාකුසලවිපාකසන්දීපනෙ බහුසො උපදිසන්ති.

ඉමිස්සාට්ඨකථාය සංසොධනෙහං---“සයිමන් හෙවාවිතාරණ” සමව්හයස්ස විසෙසිතචිත්තයසොසමුදයස්ස සුපරිසුද්ධප්පසත්ථසුගතසමයප්පචාරප්පවුද්ධිකාමස්ස විහිතවිධිමනුගතස්ස තස්ස කණිට්ඨභාතුභූතස්ස භවතො සොගතස්ස “චාර්ලස් අල්විස් හෙවාවිතාරණ” සමඤ්ඤස්ස සුපඤ්ඤස්ස ආඞ්ගලවෙජ්ජාචරියස්ස අජ්ඣක්ඛතාය පතිට්ඨාපිතාය තිපිටකමුද්දාපනසභාය අනොකාසතොව සමානො සමජ්ඣිට්ඨො-මුද්දිතම්පි ධම්මපදට්ඨකථං කතිපයෙහි ච පසංසනීයෙහි සීහලීයෙහි පුබ්බලිඛිතෙහි මරම්මක්ඛරපොත්ථකෙන ච සංසන්දියං කත්ථචි කත්ථචි ඛලිතානීව ච ඌනාතිරිත්තානීව ච දිස්වානි යථාධම්මං යථාසත්තිමුපපරික්ඛිය පටිසංසොධිතත්තමුපනෙසිං.

අයං මෙ බුද්ධිප්පබොධකෙනාචරියවරෙන විජ්ජොදයමහාවිජ්ජාලයාධිස්සරෙන තිපිටකවාගීස්සරාචරියෙන සිරිඤාණිස්සරයතිස්සරෙන සිරිලඞ්කාභූමණ්ඩලමණ්ඩනායමානෙන සමානෙන පණ්ඩිතසිරොමණිනා චරිමසුද්ධිවසා තත්ථ තත්ථ වීමංසාය නිරික්ඛයතාව පටිග්ගහිතා.

නිට්ඨාපිතොයං (නවවග්ගසඞ්ගහිතො පඨමො භාගො) සිරිසම්බුද්ධපරිනිබ්බාණා චතුස්සතාධිකානං ද්වින්නං වස්සසහස්සානමුපරි ද්විසට්ඨිතමාය සමාය වෙසාඛෙ සුක්කපක්ඛෙ පාටිපදියං ගුරුවාරෙති.

සිරිසත්ථුපදඞ්කජං සදාහං තදිව තදුබ්භවධම්මගන්ධජාතං, ගණමපි පරිවාසිතඞ්ගගන්ධං තාණගවෙසකොව වන්දෙ.

මුනිසමයසුභප්පභාය විජ්ජො- දයපරිවෙණපදීපමුජ්ජලන්තං, අකරි සිරිසුමඞ්ගලාභිධානා- චරියවරො දිවගස්ස තං සිවත්ථං.

මුනිභාරතියා පචාරමිච්ඡං සයිමන් හෙවවිතාරණව්හයො යො, ගතවා තිදිවං විධිං විධාය සුකතං තස්ස තමත්ථු නිබ්භයත්ථං.

සුභා පභා නත්ථි මුනින්දභාතිභා පභා හි සා මොහතමොහිභාවිනී, සභාය මුද්දාය හිතාය සා පභා- නුභාවතො භාග්‍යවතො භවෙ .

කහවෙ රතනසාරත්ථෙරො, 2462 / 1919-5-1