11 Anguttara Nikaya 2.pdf

මනොරථපූරණී අඞ්ගුත්තරනිකායට්ඨකථා - දුතියො භාගො යනු සුත්තපිටකයේ අඞ්ගුත්තරනිකායට බුද්ධඝෝෂ මහා ථෙරයන් විසින් රචිත පාලි අට්ඨකථාවේ (මනොරථපූරණී) දෙවන භාගයයි. සිංහල අක්ෂරයෙන් මුද්‍රිත මෙම ග්‍රන්ථය සයිමන් හේවාවිතාරණ ත්‍යාගමාලාවේ (Simon Hewavitarne Bequest) 33 වන කාණ්ඩය ලෙස බු. ව. 2474 (ක්‍රි. ව. 1931) දී පළ විය.

මෙය සංශෝධනය කළේ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙණාධිපති, කොළඹ හා හලාවත දිස්ත්‍රික්කවල ප්‍රධාන සංඝනායක ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය ධම්මකිත්ති සිරි ධම්මානන්ද (ලුණුපොකුණේ) නායක ථෙරයන් විසිනි. පළමු භාගය ද එම සංස්කරණයෙන් 1923 දී නිකුත් විය. සංස්කාරකයන් ලියූ ගාථා 62 කින් යුත් පාලි ‘පටිසඞ්ඛරණවිඤ්ඤත්ති’යේ අට්ඨකථාවල ඉතිහාසය (තුන්වන සංගායනාව, මහින්ද ථෙර, ආලෝක ලෙනෙහි ලිපිබද්ධ කිරීම, බුද්ධඝෝෂ ථෙරයන්ගේ ලංකාගමනය), ධම්මකිත්ති සිරි ධම්මාරාම නායක ථෙරයන් කලින් කළ සංශෝධනය, බුරුම හා සියම් අක්ෂර පොත් සමඟ සසඳා ඌනතා සම්පූර්ණ කළ ආකාරය සහ හේවාවිතාරණ පවුලේ හා අනගාරික ධර්මපාලතුමාගේ දායකත්වය විස්තර වේ.

මුල් සංස්කරණය භාරකරු සිරිනාථ කුමාරදාස මුණසිංහ මහතා විසින් මාලිගාකන්ද ත්‍රිපිටක මුද්‍රණාලයේදී (The Tipitaka Publication Press) මුද්‍රණය කර ප්‍රකාශ කරන ලදී. මෙම පිටපත 2006 (බු. ව. 2549) දී සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරය විසින් කළ නැවත මුද්‍රණයකි.

සූචිපත්‍රයේ දැක්වෙන කොටස්:

• චතුක්කනිපාතවණ්ණනා - භණ්ඩගාම, චර, උරුවෙල, චක්ක, පුඤ්ඤාභිසන්ද, පත්තකම්ම, අසුර, වලාහක, කෙසිය, භය, පුග්ගල, ආභා, ඉන්ද්‍රිය, සප්පුරිස, සුචරිත, ආපත්තිභය, අභිඤ්ඤා ආදී වග්ග
• පඤ්චකනිපාතවණ්ණනා - සෙඛබල, බල, පඤ්චඞ්ගික, සුමනා, මුණ්ඩරාජ, නීවරණ, සඤ්ඤා ආදී වග්ග

PUBLISHERS NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARNE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death, He died suddenly on 17th January 1913 and in accordance with his wishes his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 Volumes After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARNE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94 had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARNE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertaken this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarne and Somawati Hewavitarne Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

Noel Wijenaike, Nanda Amarasinghe, Parinda Ranasinghe; 25. 11. 2006, Somawati Hewavitarne Trust Office, No. 130, Maligakanda Road, Colombo 10, Sri Lanka

PREFATORY NOTE

With the issue of the Manorathapurani or part II of the Anguttara Nikayatthakatha, we have much pleasure in placing before the Public the 33rd Volume of the Simon Hewavitarne Bequest Series. The editing of this volume also has been done by the Ven’ble Tripitaka Wagiswaracarya Lunupokune Sri Dharmananda Maha Thero, Pradhana Nayaka of Colombo and Chilaw districts and Principal of Vidyalankara Oriental College, Colombo. The first part was issued under the same editorship in 1923.

The next volume we hope to issue is the Vibhangattha Katha of the Abhidhammapitaka.

We have now finished all the Attha Kathas of the Suttapitaka excepting Apadanattha Katha part II and the Majjhimanikayattha Katha.

Out of the text books of the Sutta Pitaka, we are now printing the Dighanikaya and the Sumyuttanikaya and hope to issue them at an early date. We beg to record out thanks to the learned and Rev. editor of this volume.

Anagarika Dharmapala, S. K. Moonesinghe; Tripitaka Publication office, 58, Maligakanda, Colombo, March 3rd 2474/1931

PREFACE. මනොරථපූරණියා පටිසඞ්ඛරණවිඤ්ඤත්ති.

1. සුරනරසුභගොරුරූපසාරං උපචිතමිතපුඤ්ඤපූතවාණිං ගුණගණමණිනිත්තගෙහනාථං හතදුරිතතමං මුනිං නමාමි.

2. සිරිඝනධිගතං මනුඤ්ඤචින්තා- මණිසුරතරුසන්නිභග්ගධම්මං ජනගණමනකුන්දකොමුදිං තං වරමතසුඛදං මුදාභිවන්දෙ.

3. ගුණමණිමණ්ඩනමණ්ඩිතො සතං යො පවරකරමලකං සිවං චකාර, සුරනරමොලිමරීචිචුම්බිතාඞ්ඝිං සිරිධරසඞ්ඝගණං සදා නමෙ තං.

4. විලසති යස්ස මහාපරිස්සමෙන මනුජමනොරථපූරණී මනුඤ්ඤා මුනිමහිතා ජිනභාරතී සුධීනං පතිවදනං පතිවාසරං වසන්තී,

5. දසබලභාසිතවසතිං-චාරෙන විසන්ති යෙන විචරෙන යතයො, යතිනො ජයතා-නාමම්භිඤ්ඤස්ස බුද්ධඝොසස්ස;

6. යෙනෙව දෙවදෙව-ධම්මස්ස චිරපවත්තිකාමෙන අට්ඨකථා විරචයතා-ථෙරෙනඞ්ගුත්තරාගමවරස්ස

7. සතතං සතං මතාන-මතිමහදානන්දසින්ධි සහිතත්ථා සමුල්ලසදලවල්ලී-තුල්‍යා කල්‍යාණභාරතීසංවලිතා

8. රචිතා පවරමනොරථ-පූරණිවික්ඛ්‍යාතවණ්ණනාපොසා, යස්ස ච යසවිසර දස-දිසා සිතාංසු චන්දිකාසදිසා.

9. සිරිඝනතථාගතො සො-වදතං පවරෙ යමාහ සද්ධම්මං පූරිතපාරමිධම්මො-මහාදයො හිතසුඛාය ජනෙ,

10. පාවචනං තං නිඛිලං-විවිධනයමණ්ඩිතං මනොහාරිං පරිනිබ්බුතෙ ච භගවති-ලොකාලොකෙකදීපසංකාසෙ

11. ඛීණාසවාරහන්තො-කස්සපපමුඛා මහාමුනිසුතා තෙ කුසුමෙ ගන්ථෙන්තා විය-සඞ්ගායුං මාලිකා කුසුමසදිසං.

12. වසිනො යසාදයො’නු-සඞ්ගායිංසු පුන ධම්මමග්ගං තං. පුනරපි මොග්ගලිපුත්ත-තිස්සත්ථෙරාදයො’පි සඞ්ගායුං.

13. පරිනිට්ඨිතෙ ච තතියෙ-සඞ්ගායනධම්මකම්මනි පුරෙව ථෙරො මහින්දනාමො-ලඞ්කාදීපප්පසාදකො අරහා

14. පාවචනං සාට්ඨකථං-ආනෙසි නිඛිලමපි පවුත්තං තං ලඞ්කාලවාලමෙව-මනත්වා මුනිවාණිවල්ලියා යුත්තං.

15. ආනීතාට්ඨකථායො-ඨපෙසි භාසාය දීපිකාය වසී; අත්ථාය දීපිකානං-චකාර සඞ්ගායනඤ්ච ලඞ්කායං.

16. පුනතික්කන්තෙ කාලෙ-ථෙරා ආලොකවිස්සුතෙ ලෙණෙ සන්නිපතිත්වා ධම්මං-ලිපිබද්ධමකාංසු නාසකාමා තං.

17. අථ ච මහානාම මහා-රාජිනි තස්මිං ගතෙ’ත්‍ර රජ්ජත්තං ස භදන්තබුද්ධඝොස-ත්ථෙරො ලඞ්කන්තරීපමාගම්ම,

18. සුනිපුණවිනිච්ඡයස්ස-මහාවිහාරාධිවාසිනො තස්ස ථෙරස්ස සඞ්ඝපාල-නාමස්සන්තිකමුපෙච්ච ධීරස්ස,

19. උග්ගණ්හිත්වා සම්මා-අට්ඨකථාචරියවාදසංවලිතා, විරචිය විසුද්ධිමග්ගං,-ආරාධිය ථෙරවංසියෙ ථෙරෙ,

20. අට්ඨකථාගතධම්මං-විසුද්ධිමාගධනිරුත්තියා මතියො පරිවත්තෙතයි සමත්ත-සත්තානං හිතසුඛමභිපත්ථෙන්තො.

21. යං පරිවත්තෙතයි තදා-ථෙරස්ස භදන්තජොතිපාලස්ස අජ්ඣෙසනමධිවාසිය-සුද්ධාජීවස්ස ජීවකස්සාපි,

22. යායාගමසංවණ්ණන-මනොරථො තස්ස පූරිතො යතිනො, තෙනන්වත්ථං නාමං-ස මනොරථපූරණීති යස්සාද,

23. විත්‍යපටිභානජනනී-බහුසො දුට්ඨාභවිත්ථ සාට්ඨකථා, චිරකාල ජාතා-නෙකකුලෙඛක මෙහි සංකිණ්ණා,

24. මඤ්ඤෙනෙහි යතිහි-සාසනපාලනධුරන්ධරෙහිත්ථං ආරාධිතො හිතෙහි-නිද්ධාරිතතංසමත්ථ්‍යතෙහි,

25. සඤ්ඤාණමහිමෙන යස්ස-විජ්ජාලඞ්කාරසත්ථසාලාපි සමජනි, විහිතා යස්මිං-සුහිතා නාසුං මතීසිතයතාති,

26. ගුණගණමණිමයමණ්ඩන-මණ්ඩිතයතිසාමිනො යතිහිතස්ස සිස්සාසභො විනෙතු-සිරිධම්මාලොකසඤ්ඤිනො තස්ස,

27. බුධසෙඛරායමානො-සුවිදිතසත්ථාගමො’තිනිපුණමතී ධම්මහිත ධම්මකිත්ති-සසිරිධම්මාරාමනායකත්ථෙරො

28. විජ්ජාලඞ්කතිවිජ්ජා-ලයපති වාගිස්සරෙ තිපිටකෙ සො ආචරියො’මහං චත්තා-මහාවිහාරියසන්තිමුපජ්ඣායො

29. පරිසොධෙසාඞ්ගුත්තර-නිකායවණ්ණනමිමං යථාධම්මං මහතා පරිස්සමෙන-ඡබ්බීසතිවස්සතො පුරෙ සබ්බං.

30. නිචිතෙ තිරක්කරිත්ථ-ලිපිභමෙ චිරසමුග්ගතෙ සනෙන; ඛලිතෙ විචජ්ජයිත්ථ-නෙකෙ සංසන්දයං තදඤ්ඤෙහි.

31. සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිති-මිච්ඡන්තො සො මහාසයො සන්තො විතරණනිරතො සතතං-සයිමන් හේවාවිතාරණො සතියො

32. තිපිටකගන්ථෙ විමලී-කාරාපෙත්වා සයං පකාසෙතුං සමචින්තයි සාට්ඨකථෙ-පහූතවිභවො භවභයදස්සාවී;

33. නාමං යස්සිධ සන්තා-සරන්ති සන්තතමසෙසතිදසාපි, ඉධ වසුමතියං විලසති-යස්මිං ජනනී බහුව ලඞ්කාපි,

34. ධම්මප්පචාරමිච්ඡං-නිරතො රත්තින්දිවං තදුපියත්ථෙ යස්සාග්ගජො ස විජයති-අනගාරිකධම්මපාලනාමො’යං,

35. සො යොජෙත්වා සහජෙ-තස්මිං කම්මනි යමිච්ඡිතං,දත්වා සකවිභවං ච තදත්ථං,-ජගාම තිදිවං අහො! මහාසද්ධො

36. අථ තංභාතා තස්මිං-උස්සාහිතමානසො බහුවිත්ථ චාර්ලස් අල්විස් හේවා-විතාරණො සන්තචිත්තො සො;

37. තිපිටකමුද්දනසමිතිං-සමාරභිත්ථ වරමතියතීනං යො ආඞ්ගලවෙජ්ජාචරියො-සුමරියනාමො’ත්‍ර සන්තිමජ්ඣක්ඛො,

38. පාලෙතාර යෙන-විධිනා පරිපාලිතා සභා රජ්, යෙන සමාරද්ධං තං-කම්මං යාවජ්ජ වත්තතෙ සම්මා,

39. සංසොධෙසුං යතයො-යස්සාරුධනමුපෙච්ච අට්ඨකථා, සමයාචිත්ථාචරියං-යො’මහම්මිස්සාය සොධනං සුධියං

40. ලඞ්කාජනෙත්තියා යො-සතතමප්පුතො ජනහිතසාත්තාපි සද්ධම්මසන්තචිත්තො-අන්තකසන්තිකමගඤ්ඡි මනන්තෙ,

41. යස්මිං දිවමුපයාතෙ-සමත්තසත්තා රුදම්මුඛාහෙසුං සන්දස්සනමුදිතෙ තෙ-පියායමානෙ රිතෙ’මරෙ තිදිවෙ.

42. අජ්ඣෙසනමධිවාසිය-තාදිකෙ යමහරිත්ථ සො’ජ්ඣක්ඛො පාමොක්ඛාචරියො’මෙහ-පුන විමලීකරණතප්පරො’ස්සස්සා

43. කිත්තවිරෙන මතිවෙය්‍යා-සමාවිකාරං පලොකධම්මත්තං සමලඞ්කාර ගතියා-තිදිවං බුධසන්නිභො විභාවිසො.

44. අථ තංසිස්සපධානා-මයම්හ පසුතාභවිම්හ සඞ්ඛරණෙ මොදය මතීසිතං-සිරිඝනසාසනචිරට්ඨිතත්ථඤ්ච.

45. සාසනකිච්චවසෙන-බහුකරණීයාපි දුල්ලභාවසරා සංසොධයිම්හ මහතා-පරිස්සමෙනෙතමට්ඨකථං.

46. අස්සා පඨමො භාගො-නිපාතත්තයවණ්ණනාසමුල්ලසිතො සංවච්ඡරෙහි සත්තහි-පකාසයිම්හ විමලීකරිය පුබ්බෙ.

47. ලිඛිතාවසානභාගෙ-මලිමසාසුං පුරාණලිපිකරජා. අංසා සාත්ථා බහවො-ලුත්තා නහි දිස්සරෙ ගන්ථෙ;

48. ඌනා මරම්මගන්ථෙ-සවපි තෙ භාගා න දිස්සරෙ; කින්තු මුද්දිතසියාමගන්ථෙ-සංවත්තන්ති විසදීකතෙ තස්මිං.

49. ඌනට්ඨානං යං යං-සමගමි තං තං තතො ගහෙත්වාන පරිපූරයිම්හ රෙඛා-චයමජ්ඣෙ විනිහිතං කරිත්වාන.

50. විසදීසපාඨා ගන්ථෙ-සවාසුං යෙ යෙ තහිං තහිං විසයෙ, අකරිම්හ පාතුකාතුං-තෙ’ධොලිපියො’ඤ්ඤමඤ්ඤනානත්තං.

51. මුද්දනමට්ඨකථානං-සමාරභිය යෙ පචාරමිච්ඡිංසු, තෙසං හිතත්ථමත්‍ර-සුදුල්ලභො සො’භිසඞ්ඛි චිරරත්තං.

52. සංරජ්ජන්තං සතතං-සම්පති තස්සං සභායමජ්ඣක්ඛා ධම්මොදයකාමා තෙ-තිපිටකමුද්දාපනෙ විහිතචිත්තා;

53. යො ජිනසාසනවුද්ධිං-සදෙසදෙසන්තරෙසු කාතුමනො පටිවිහිතන්‍යායාසං-අතිතරසාධාරණං මහාවිභවො,

54. යො විස්සජ්ජති මහන්තං-විභවං සද්ධම්මවුද්ධියා චිරතං, යං සඤ්ජානන්ති ජනා-අනගාරිකධම්මපාල නාමෙන,

55. යො චාතිවිපුලමඞ්ගී-කාරෙති සම්පති පරිස්සමං සුමනො මුද්දාපනාසිමාසං-සිරිනාථ කුමාරදාස මුනසිංහො,

56. යෙ දිවමිතස්ස තස්ස-සයිමන්හේවාවිතාරණස්සිච්ඡං පූරෙන්ත්‍යනුපස්සග්ගං-මහාසයාසාසු චිරත්ථසිතයසා.

57. සිඛිසිඛරිසිඞ්ගුචරණෙ-සුද්ධිම්මිස්සාය සොගතෙ වස්සෙ ධම්මචිරට්ඨිතිකාමා-සමාපයිම්හානුපද්දවා සන්තා.

58. පරිවෙණපාලජස්මිං-විජ්ජාලඞ්කාරවිස්සුතෙ’ධිසො ආසාය පච්ඡිමායං-පච්ඡිමවිදිසාය චෙව සඞ්ඝිසො

59. සෙඛාණ්ඩසෙලනගරෙ-දසබලදසනපතිමණ්ඩිතෙ රුචිරෙ සිරිදූපාරාමමහා-විහාරයතිවරසන්තිමුපජ්ඣායො

60. වර’රත්මලාන’නාමෙ-ගාමෙ’ධිසො පුරතනවිහාරවරෙ කොළම්බපුරෙ ධම්ම-පාසාදවිහාරමධිවසන්තො සන්තො

61. සන්තො සන්තතමිත්ථං-තිපිටකවාගිස්සරෙ විසොධෙතා ඤපයති ධම්මකිත්ති-සසිරිධම්මානන්දනායකත්ථෙරො.

62. පටිසඞ්ඛරණෙනිමිනා නිචිතෙන මනොරථපූරණිපුත්තමහා- කුසලෙන මමාචරියාමරමච්චගණා ච ලභන්තුචිතං පරමං. ජිනභාරතිනීරධිනො තරණෙ තරණීසරණෙ සරණීයකථෙ ජය ධීරමනොරථපූරණි හොති මනොරථපූරණිඅට්ඨකථෙ!

ධම්මකිත්ති සසිරිධම්මානන්ද නායකත්ථෙර (named in verse 61; no date printed)