පාළි සීහළවත්ථුපකරණං - පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත හිමි 1959.pdf

සීහළවත්‍ථුපකරණං යනු අටුවා යුගයට පූර්වයෙහි ලියැවුණා යැයි සැලකෙන අතිපැරණි පාලි කථා සංග්‍රහයකි. මෙහි කර්තෘවරයා වශයෙන් දැක්වෙන්නේ කණ්ඨකසෝල පටුනෙහි ඉපද පට්ටකොට්ටි විහාරයෙහි වැඩවිසූ ධම්මනන්‍දි තෙරණුවන් ය. අභාවයට යමින් පැවති මෙම දුර්ලභ පුස්කොළ පිටපත් එකතු කර සංශෝධනය කරමින් පාලි පෙළ විද්වත් ලෝකයට ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ අග්ගමහා පණ්ඩිත පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසිනි.

ග්‍රන්ථයෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් ලක්දිව හා සම්බන්ධ ඓතිහාසික හා ධාර්මික කථා පුවත් රැසක් ඇතුළත් වන අතර කථා කිහිපයක් සුරට්ඨ (කථියාවාඩ්) දේශය හා ගන්ධාර දේශය හා සම්බන්ධ වේ. පැරණි සිංහල බෞද්ධ ඉතිහාසය, භාෂා පරිණාමය සහ පාලි සාහිත්‍ය ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කරන්නන්ට මෙම ග්‍රන්ථය අතිශය වැදගත් මූලාශ්‍රයකි.

පෙරවදන.

මින් අවුරුදු 50 කටත් වැඩි කලකට උඩදී මා බුරුමයට යන්ට පෙර “සීහළවත්ථු” නමින් පොතක් ඇතිබව අසන්ට නො ලැබුණි. දෙවැනිවර එහි ගොස් 1908 දී මාස කීපයක් රැන්ගුන්නුවර නැවතී සිටිනාතර එහි “බර්නාඩ්” නිදහස් පුස්තකාලයට නිතර ගොස් පරණ දුර්ලභ පොත් කියවන්ටත් මට ඕනෑ පොත් පිටපත්කරන්ටත් පටන්ගතිමි.

ඒ කාලයේදී ඒ පුස්තකාලයෙහි “සීහළවත්ථු, සහස්සවත්ථු” යන පොත්දෙකක් ඇතිබව එහි පුස්තකනාමාවලියෙන් දැනගතිමි. නමුත් එකල කථාපොත් ගැන වැඩි ආශාවක් නොතිබුණ බැවින් අභිධර්මය පිළිබඳ දුර්ලභ පොත් කිපයක් පිටපත් කරගත්තා මිස ඒ කථාපොත් කියවා බලන්ටවත් කාලයක් ගත නොකෙළෙමි. සීහළවත්ථුව අපේ පාලි රසවාහිනියම වෙන්ට ඇත යන අදහසක් ඒ කාලයේදී තිබුණ බැවින්ද එය බලන්ට උත්සාහවත් නොවීමි.

සීහළවත්ථු – සහස්සවත්ථු දෙක රසවාහිනියෙන් වෙනස් වූ පොත් දෙකක් බව පසුකලක දැනගතිමි. නමුත් එවිට ඒවායේ පිටපත් සොයා ගැනීම පහසු කරුණක් නොවිය. මා මුලදී එහි සිටි කාලයෙන් පසු මහායුද්ධ දෙකක් ඇතිවිය. දෙවෙනි ලෝකමහා යුද්ධයේදී වරක් ජපනුන් විසින් රට අල්ලා ගැනීම නිසාත් නැවත ඉංග්‍රීසින් විසින් ජපනුන් නෙරපා දැමීම නිසාත් ඒ රටට සිදු වූ හානිය ඉතා මහත්ය. බර්නාඩ් පුස්තකාලයේ පොත්වලින් බොහොමයක් ද විනාශ විය. එහි තිබුණ ඉතිරි පොත් දැන් ජාතික පුස්තකාලයට ගෙනගොස් තැන්පත් කොට තිබේ. ඒ පොත් අතරෙහි මේ සීහළවත්ථුව ඇද්ද නැද්ද යන්න තවම නිශ්චය වශයෙන් දැනගත නොහැකිවිය.

මින් අවුරුද්දකට පමණ උඩදී ලංකාවිශ්වවිද්‍යාලයේ උපපුස්තකාලයාධිකාරී කේ. ඩී. සෝමදාස (බී. ඒ., ඇම්. ඇස්,) මහතා බුරුම අකුරෙන් ලියූ සීහළවත්ථුවේ පුස්කොළ පිටපතක් ගෙනාවිත් එය සිංහල අකුරෙන් ලියා දෙන සේ මාගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. මා එය සතුටෙන් බාරගෙන ලියන්ට පටන් ගත්විට දිරාගිය ඒ පොතේ කොළවල හුලස් කැඩී ඇති බැවින් ඇතැම් වචන ද සමහර විට ගාථා පදයක් හෝ දෙකක් ද කැඩී ගොස් ඇතිබව පෙනුණි. එසේ වුවත් ඒ පොතේ අන් පිටපතක් ලක්දිව ඇතිබව දැනගන්ට නොලැබුණු බැවින් එය තිබෙන සැටියෙන් පිටපත් කෙළෙමි. එය අවසන්කොට මේ පොත පිළිබඳ ප්‍රවෘත්ති ඇතුළත් ලිපියක් සිළුමිණ පත්‍රයේ පළකෙරෙව්වෙමි. ඒ ලිපිය දුටු හුණුමුල්ලේ සධම්මඤාණාලංකාරස්ථවිරතුමන් 1923 නේ බුරුමරටේ සිටියදී දිරාගිය පුස්කොළ පොතකින් ලියාගත් පිටපතක් ඇතිබව දන්වා එවිය. ඒ පිටපත ගෙන්වාගත් මම කලින් පොතේ කැඩීගිය තැන්වල තිබී නැතිවීගිය වචන හා ගාථාපද බොහොමයක් පුරවාගතිමි.

මෙසේ සිටිනාතර යථෝක්ත සෝමදාස මහතා සහස්සවත්ථුව තිබෙන, අම්බලම්ගොඩට ආසන්න, තැන් දෙකක් ලියා එවිය. ඒ දෙතැන නම් කොස්ගොඩ බෝගහපිටියේ විහාරය, වැලිතර රේවතවිද්‍යාලය අසළ තිබෙන මහාකපිනමුදලින්දාරාමය යන දෙකයි. (ඒ මහතාට මේ පොත් ගැන දැනුම ඇතිවූයේ කලකට පෙර ඒ විභාගය විසින් දකුණුපලාතේ හැම විහාරස්ථානයකම තිබුණ පුස්කොළ පොත්වල නාමාවලියක් සපයාගත් බැවිනි.) මා බෝගහපිටියේ විහාරයට දෙගමනක් ගිය නමුත් ඕනෑ පොත සොයාගත නො හැකිවිය. මහාකපිනමුදලින්දාරාමයට ගිය දෙවෙනි ගමනේදී මට සහස්සවත්ථුව ලබාගත හැකිවිය. බුරුමඅකුරෙන් ලියූ ඒ පොත්මිටියේ තවත් මිටි දෙකක් තිබුණ බැවින් ඒවා විමසා බැලූවිට මාගේ මහත් පුදුමයටත් ප්‍රීතියටත් හේතුවෙමින් සීහළවත්ථුවක් ඇතිබව දකින්ට ලැබුණි. දැන් ඒ විහාරස්ථානය පාලනය කරන මාවඩවිල පඤ්ඤාසේන ස්ථවිරයන්ගෙන් මේ පොත් දෙකම ඉල්ලාගෙනැවිත් මාගේ සංස්කරණයේ බොහෝ තැන් සකස් කරගත්තෙමි. ඒ පුස්කොළපොත මෙරටට ගෙනැවිත් අවුරුදු බොහෝ ගණනක් ගතවූ නමුත් තවම ඉතා හොඳ තත්වයකින් පවතී. මෙහි පිටපත් තුනෙන් සකස්කළ මේ පොතේ තවත් ශුද්ධකළ යුතු තැන් තිබෙන්නේ ස්වල්පයකි. මෙහි කථා 82 ක් ඇතැයි පෙනෙතත් ප්‍රථම වර්ගයෙහි කථා දෙකක් අඩුය. ඒ දෙක නම් මහාචෙතියකථා, දීඝාවුචෙතියකථා,” යන දෙකබව උද්දානගාථාවලින් පෙනේ. තෙවෙනි පරිච්ඡේදයෙහි ද මහානාගථෙරවත්ථුවට පසුව කථා දෙකක් අඩුබව පෙනේ. ඒවායේ නම් වත් දැනගැනීමට පිළිවෙළක් නැත මේ අඩුපාඩු ඇතත් විනාශ මුඛයට පත්වෙන්ට ගිය මේ පොත උගතුන් ඉදිරියේ තබන්නේ මහත් ප්‍රීතියකිනි.

මෙය අටුවාකාලයට පෙර ලියනලද්දක් සේ පෙනේ. බැමිණිතියාසාය පිළිබඳ ප්‍රවෘත්ති මෙහි ඇත්තේත් දුටුගැමුණු රජුගේ සොහොයුරු වූ සද්ධාතිස්ස රජුගෙන් පසුව සිටි රජකුගේ නමක් මෙහි නොපෙනේ. මෙහි කර්තෘවරයා කණ්ඨකසෝල පටුනෙහි ඉපද පට්ටකොට්ටි විහාරයෙහි විසූ ධම්මනන්‍දි තෙරනමය. මේ නම් අන්කිසි පොතපතකින් දකින්ට නො ලැබේ. මේ නම් ඇති තැන් ලක්දිව වූහයි සිතන්ට ද ඉඩ නැත. මෙහි තිබෙන කථා හතක් සුරට්ඨ දේශය හා සම්බන්ධ වෙති, එක් කථාවක් ගන්ධාරරට හා සම්බන්ධය; තවෙකක් ධර්මාශෝකකාලයේ ප්‍රවෘත්තියක් දක්වන්නකි ඉතිරි කථා සියල්ල ලක්දිව හා සම්බන්ධයි. මේ තෙරුන්ට සුරට්ඨදේශය සම්බන්ධ දැනුමක් ඇතිබැවින් පෙර බෞද්ධාගම පැතිර තිබුණු ඒ දේශයෙහි විසූ මේ තෙරුන් විසින් මෙය සම්පාදිතයයි සිතිය හැක. ඒ රටෙහි වූ පෝරිමාසි නදිය, අච්චිමන්තපබ්බතය, උපසිංග විහාරය, කණ්ඨගිරිවිහාරය, චිත්තාභතෙර ආදි නම් මෙහි විද්‍යමාන වෙති. මේ නම් ඇතිතැන් හෝ ඒ නම් වලින් පෙරළී ගිය නම් ඇති තැන් හෝ සොයාගත හැකිදැයි විමසා දැන් දිල්ලි විශ්වවිද්‍යාලයේ බෞද්ධාගම පිළිබඳ කොටසේ මහාචාර්ය්‍යව සිටින පී. වී. බාපත් (එම්. ඒ., පී. එච්. ඩී.) පඬිතුමන් වෙත ලියුමක් යැව්වෙමි. මාස කීපයකට පසු ඒ මහතාගෙන් උත්තරයක් ලැබුණේ මේ පෙරවදන ලියද්දීය. ඒ මහතා විසින් සුරට්ඨජනපදය ගැන හොඳින් කරුණු දන්නා ඒ මහතාගේ මිත්‍රයකුට ඒ ගැන ලියවා තිබේ. ඒ මිත්‍රයා අනුමානයෙන් කිපතැනක නම් ලියා එවු විට ඒ ගැන පිළිගත හැකි තවත් කරුණු දන්වා එවන්ට කියැවූ බවත් තවම එහෙන් උත්තරයක් නො ලැබුණ බවත් පඬිතුමා කියයි. සුරට්ඨදේශය දැන් බටහිර ඉන්දියාවේ “කථියාවාඩ්” නමින් ප්‍රකට කොට්ඨාසයෙහි ඇතුළත් බව ඒ මහතා කියයි.

මෙය සුරට්ඨදේශයෙහි සම්පාදිත වූවක් නම් එරට සම්පාදිතවූ පාලිපොත් අතුරෙන් අපට ලැබීතිබෙන එකම පොත මෙය වේ. අටුවාකාලයට පෙර ලියැවුණු පාලිපොත් ඇත්නම් ඒත් කීපයකි. මෙය එයින් එකක් වීමත් වැදගත් කාරණයකි. පාලියෙන් පොත් ලිවීම දියුණු නොවූ ඒ මුල්කාලයේ දී ව්‍යාකරණදෝෂාදියෙන් යුක්තව පොත් ලියූ සැටි දැනගැනීමට මේ පොත උපකාර වේ. මෙහි 152 වෙනි පිටේ “සාටකාය මුඛං ඨපෙත්වා නිපජ්ජි” (=වස්ත්‍රයෙන් මුඛය වසාගෙන හොත්තේය) යි ද 156 වෙනි පිටේ “තත්ථ දිබ්බසාටකායො ච දිස්වා” (=එහි දිව්‍යසළු දැක) යයි ද සාටකශබ්දය ස්ත්‍රිලිංගයෙන් යොදා තිබේ. එය පුල්ලිංගික හෝ නපුංසකලිංගික වියයුතුය. 100 වෙනි පිටේ “සම්පත්තා පාටලිපුරෙ,” “තිම්මනෙත්ති සංකෙ සරෙ” යන තැන්වල දුතියාවෙන් යෙදිය යුතු පාටලිපුර – සර ශබ්ද දෙක සප්තමියෙන් යොදා තිබේ. “පාටලිපුත්‍රයට පැමිණියාහ” යනාදි තැන්හි සප්තමිය යෙදීම දැනුත් ඇතැම් භාෂාවල ඇතැයි රැන්ගූන් විශ්වවිද්‍යාලයේ පාලිකථිකාචාර්ය දේවප්‍රසාද් ගුහා මහතා මා සමඟ කීය. අපේ සිංහලබසෙහි ද “ගමට ගියා” යන්න ඇතැම් පලාත්වල “ගමේ ගියා” යයි කියනු ලැබේ. 99 වෙනි පිටේ “නාසිකං ගහෙත්වා මරී” යන්න යොදා තිබෙන්නේ “නහය තදකොට හුස්ම හිරකර ගෙන මැරී” යන තේරුම දීමටයි. භාගිනෙය්‍ය යන්නෙන් සොහොයුරියගේ පුතා කියවෙන නමුත් මෙහි ඒ වචනය “සොහොයුරියගේ සැමියා” යන අර්ථයෙහි යොදා තිබෙන බව 148 වැනි පිටේ තිබෙන “පුත්තෙනා පනස්ස සමුද්දනාගරාජා වඤ්චිතො අයං පල්ලංකො මය්හං හොතූති භාගිනෙය්‍යස්ස පෙසෙසි” යන වාක්‍යයෙන් පෙනේ. මේ කථාව මිණිපලඟට යුද්ධකළ ලක්දිව නාරජුන් පිළිබඳවයි. මෙහි කියවෙන්නේ එය රත්සඳුන් ආසනයක් වූ බවයි. ජේතවනභූමියෙන් මෙහි ගෙනා ගස කිරිපලු නොව පලොල් ගසක්යයි ද කියවේ. නාගදීපයෙහි මහවිලක් ඇති බවක් කියවේ.

152 වෙනි පිටේ “මුට්ඨිමත්තම්පි සිද්ධං අලභිත්වා” යන තැන සිද්ධ යන්න යොදා තිබෙන්නේ බත්වලටය. “බත් මිටක්වත් නොලබා” යි එහි අර්ථ ගතයුතු. 156 වෙනි පිටේ “භාතරානං භණිතභයා” යන්න “සොහොයුරන්ගේ තර්ජනයට භයින්” යන අදහස ගැනීමට යොදා තිබේ. භණන යන්නෙන් කීම හෝ කථාකිරීම ගැනේ. නමුත් සිංහලෙහි “බණී” යන්න අපහාසකරයි, තර්ජනකරයි යන අර්ථයන්හි දැනුත් යෙදේ. 163 වෙනි පිටේ “කට්ඨානි ච කල්ලාලි ච ගහෙත්වා රඤ්ඤො සීසෙ උක්ඛිපිත්වා” යන තැන ‘උක්ඛිපිත්වා’ යන්න යොදා තිබෙන්නේ “දමාගසා” යන තේරුම දීමටයි. ඒ සඳහා යෙදිය යුත්තේ ඛිපිත්වා යන්නයි. 141 වෙනි පිටේ “ඉදං වත්තමානං සො පුරිසො අත්තනො ධීතුයා කථෙසි” යන තැන වත්තමානං යන්න යොදා තිබෙන්නේ “ප්‍රවෘත්තිය, සිද්ධිය” යන තේරුම දීමටයි. මේ අර්ථයෙහි යෙදූ මේ වචනය පොතේ නොයෙක් තැන දකින්ට තිබේ. එතැන යෙදියයුතු හරිවචනය “පවත්ති” යන්නයි. මේ යෙදුම්වලින් ඒ කාලයේ භාෂා විලාසය අපට දැනගන්ට ලැබේ.

මේ පොතේ සිංහලපරිවර්තනය පසුගිය ජනවාරි මස මුලදී මුද්‍රණයෙන් පළවිය. එය පළවූයේ මා මෙරටින් පිටවී සිටි අවස්ථාවකදී බැවින් එහි පටුනක් නැතිව පළකොට තිබේ. පටුනක් නැතිබව මට පෙනීගියේ පළවී සති කීපයක් ගතවූ පසුය.

විනාශයට මූණපා සිටි මේ පොත එයින් බේරාගැනීමට උපකාර වූ ශාස්ත්‍රාචාර්ය කේ. ඩී. සෝමදාස මහතාට ද පොතේ පිටපතක් එවූ හුණුමුල්ලේ සධම්මඤාණාලංකාර ස්ථවිර තුමාට ද බුරුමපිටපතක් මට බාරදුන් මාවඩවිල පඤ්ඤාසේන ස්ථවිර තුමාට ද මුල්පිටපත සෝමදාස මහතාට බාරදුන් පණ්ඩිත අහුන්ගල්ලේ විමලකිත්තිතිස්ස නායක ස්ථවිර තුමන්ට ද මෙය මුද්‍රණයට පැමිණෙව් ඇම්. ඩබ්ලිව්. අබේසිරි මහතාට ද මාගේ ස්තූතිය හිමිවේ.

පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත නායක ස්ථවිර

පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත
නායක ස්ථවිර

30. 3. 1959.
අග්ගාරාමය,
අම්බලම්ගොඩ.