01 Digha Nikaya 1.pdf

සුමඞ්ගලවිලාසිනී යනු භදන්තාචරිය බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිරයන් විසින් පාළි භාෂාවෙන් රචිත දීඝ නිකායයේ අට්ඨකථාවයි. මෙය එහි පඨමො භාගො (පළමු කොටස) වන අතර, ප්‍රකාශකයාගේ පෙරවදනට අනුව දීඝ නිකායයේ මුල් සූත්‍ර දහසයේ අට්ඨකථාව මෙහි ඇතුළත් වේ; පොත මහාපරිනිබ්බාණ සූත්‍ර වණ්ණනාවෙන් අවසන් වේ.

විද්‍යෝදය පිරිවෙනේ අධ්‍යක්ෂ, බස්නාහිර පළාතේ ප්‍රධාන සංඝනායක ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්‍ය හෙයියන්තුඩුවේ ධම්මකිත්ති සිරි දේවමිත්ත මහා ථෙරයන් වහන්සේ විසින් පුරාණ පුස්කොළ පොත් ඇසුරෙන් මෙය සංශෝධනය කරන ලදී. උන්වහන්සේ ලියූ පාළි විඤ්ඤාපනයෙහි අට්ඨකථාවල ස්වභාවය, සීහළට්ඨකථා (මහාඅට්ඨකථා, මහාපච්චරී, කුරුන්දට්ඨකථා), බුද්ධඝෝෂ හිමියන්ගේ අට්ඨකථා රචනය සහ “සුමඞ්ගලවිලාසිනී” යන නාමයේ අර්ථය විස්තර කෙරේ.

සයිමන් හේවාවිතාරණ මහතාගේ අභාවයෙන් පසු ඔහුගේ අන්තිම කැමැත්ත (Simon Hewavitarne Bequest) යටතේ, භාරකරුවන් වූ වෛද්‍ය චාල්ස් අල්විස් හේවාවිතාරණ හා ශ්‍රීනාථ් කුමාරදාස මුනසිංහ මහත්වරුන් විසින් කොළඹ පිටකොටුව සරස්වතී ශාලාවේ ත්‍රිපිටක මුද්‍රණාලයේ බු. ව. 2462 / ක්‍රි. ව. 1918 දී ප්‍රථම වරට පළ කරන ලදී. මෙය එම මාලාවේ සිව්වන කාණ්ඩය බව සී. ඒ. හේවාවිතාරණ මහතාගේ ඉංග්‍රීසි පෙරවදනෙහි (Prefatory Note) සඳහන් වේ.

මෙම පිටපත සෝමාවතී හේවාවිතාරණ භාරය විසින් 2006 දී කළ නැවත මුද්‍රණයයි. සයිමන් ඇලෙක්සැන්ඩර් හේවාවිතාරණ, සෝමාවතී හේවාවිතාරණ මැතිනිය සහ අනගාරික ධර්මපාල තුමාගේ ඡායාරූප ද, ශුද්ධි පත්‍රයක් (Errata) ද ඇතුළත් ය.

PUBLISHERS NOTE

The late Mr. SIMON ALEXANDER HEWAVITARNE, who in his life time had begun to publish the TRIPITAKA, left a bequest for its completion after his death, He died suddenly on 17th January 1913 and in accordance with his wishes his Trustees had published the Commentaries on the Text in 49 Volumes After seventy years these books are no longer readily available.

His widow Mrs. SOMAWATI HEWAVITARNE who passed away on 10th January 1982 at the age of 94 had prior to her death, created the SOMAWATI HEWAVITARNE TRUST to carry on the good work started by her late husband and bequeathed her entire estate to this Trust.

We the Trustees of the Somawati Hewavitarane Trust, having seen the need to re-print the Commentaries, have undertaken this task to help both the student and teacher of the Dhamma and in the hope that this act of ours will help to preserve the Noble Teachings of the Blessed One for the benefit of the future generations and thereby prolong the life of the Buddha Sasana by many more thousands of years.

May the fruits of this meritorious act help the late Simon Alexander Hewavitarne and Somawati Hewavitarne Maha Upasikawa in Sansara and towards their final attainment of Nibbana.

NOEL WIJENAIKE NANDA AMARASINGHE PARINDA RANASINGHE

03. 11. 2006 Somawati Hewavitarne Trust Office No. 130, Maligakanda Road, Colombo 10, SRI LANKA.

NOEL WIJENAIKE, NANDA AMARASINGHE, PARINDA RANASINGHE; 03. 11. 2006, Somawati Hewavitarne Trust Office, No. 130, Maligakanda Road, Colombo 10, Sri Lanka

PREFATORY NOTE.

With this Volume I have the honour to bring out the Fourth of the Series of the Simon Hewavitarne Bequest.

The present volume contains the commentary of the first sixteen discourses of the Digha Nikaya. Although it was my original intention to issue the complete work in one volume, I have been compelled by circumstances into which I need not enter here, to publish the first portion in the present instance The manuscript of the second part is well in hand and will be with the printer very soon. I am sorry however that I have not been able to issue, an index with this volume.

The work of editing this commentary has been ably done by the Venerable Heyyantuduve Siri Devamitta Nayaka Thero, The Venerable Thero was a disciple of the late Hikkaduve Siri Sumangala Nayaka Thero the founder and first Principal of the Vidyodaya Pirivena Maligakanda Colombo. Till 1911 he was the Vice-Principal of the Pirivena when he retired from active work and was appointed the Director of the Pirivena. Though in his seventy fourth year and in feeble health, he has been able to devote to this work his vigorous intellect.

It is a great source of satisfaction and pride to the Buddhists of Ceylon that we have still in our midst Bhikkhus of this stamp who are the repositories of the Mahavihara traditions.

The late Siri Sumangala Nayaka Thero, whose likeness I am reproducing in this volume, surrounded himself with a number of disciples who are capable of handing on the torch of Buddhist Scholarship. The present Principal of the Vidyodaya College Mahagoda Siri Nanissara Nayaha Thero who has been giving the final corrections to the previous publications,-the Commentaries of the Peta Vatthu, the Thera Gatha and the Theri Gatha-is one of this brilliant group.

The Vidyodaya College (Pirivena) was founded by a band of thirteen Gentlemen in 1872, of whom my grandfather, the late Mr. Andris Perera Dharmagunawardana Mohandiram and my father were two of the chief supporters. It is a source of great gratification, to the Hewavitarne family that the Pirivena has been enabled through the generosity of my late brother Simon Hewavitarne to place within the reach of scholars a scholarly Edition of the Attha Katha. It is unfortunate that there are no copies extant of the Sinhalese Attha Katha. Of these works themselves very little is known beyond the names, Maha, Paccariya and Kurundiya. The first is associated with the Maha Vihare at Anuradapura and Mahapaduma Thero. And the last with the Vihare at Kurundivelli. Maha Attha katha was considered of unimpeachable authority. The other two were thought to contain errors by Buddhagosha.

The Sinhalese tradition is that they were brought by Mahinda Thero and were translated into Sinhalese by him; that the Atthakathas were no mere explanatory gloss by him but were the explanations given by the Buddha himself of the Buddha-vacana and orally transmitted by the Arhats at the three convocations. And the Atthakathas are thus considered of the same importance, authority and sanctity as the word of the Buddha himself.

On the 17th. January 1919, falls the sixth anniversary of the death of mydear brother, a day which should be remembered by the Buddhist public, as the day on which his glorious saddha was made manifest. It is also worth recording that this anniversary year which will see the publication of the Sumangala Vilasini will also see the building of the first Buddhist Vihare in Calcutta enshrining the relics of the Blessed One the Bhagava Samma Sambuddho.

The building of this Vihare, is entirely through the high souled energy of the Anagarika Hewavitarne Dharmapala, the eldest brother of the late Simon Hewavitarne.

It is a great and noble thing that while one brother has been establishing the continuance of the Dhammakaya throughout the world, the other brother should inaugurate the reintroduction of the Buddhakaya in the Janma Bhumi of the Saviour of the Worlds. I dedicate this work to the Great -British Public who after four years of stress have brought peace on the world, in the hope that it will bring to them the Truths that underlie the Peace that passeth understanding. Dec. 1918, C. A. Hewavitarne.

C. A. Hewavitarne, [?] Dec. 1918

විඤ්ඤාපනං. PREFACE.

අට්ඨකථා.

සකලසුරාසුරමනුජභුජගාදීහි සුපූජිතචරණෙන සිරිඝනසුගත තථාගතෙනාමතදායකෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන සුදෙසිතස්ස පිටකත්තය සංඛාතස්ස පරියත්තිධම්මස්ස අත්ථවණ්ණනාභූතො විසුද්ධවිජ්ජාපටිසම්භිදෙහි මහාකස්සපත්ථෙරපමුඛෙහි පඨමමහාසඞ්ගීතිකාරකෙහි මහාඛීණාසවෙහි තීණි පිටකානි සඞ්ගායිත්වා පච්ඡා භගවතොධිප්පායමනතික්කම්ම වාචනාමග්ගං සමාරොපිතො තිස්සන්නං යෙව මහාසඞ්ගීතීනං ආරුළ්හො යෙව සමානො යො කථාමග්ගො සො අට්ඨකථා නාම.

අථවා “නත්ථි බුද්ධෙන අබ්‍යාකතං නාම තන්තිපදං අත්ථි සබ්බෙසං යෙව අත්ථො කථිතො තස්මා සම්මාසම්බුද්ධෙනෙව තිණ්ණං පිටකානං අත්ථවණ්ණනාක්කමොපි භාසිතොති දට්ඨබ්බං තත්ථ තත්ථ භගවතා පවත්තිතා පකිණ්ණකදෙසනා යෙව වා අට්ඨකථා”ති වුත්තත්තා සඞ්ගීතිකාරකමහාථෙරෙහිපි යථෙව බුද්ධෙන දෙසිතො තථෙව එකපදම්පි එකක්ඛරම්පි අවිනාසෙත්වා අධිප්පායඤ්ච අවිකොපෙත්වා සඞ්ගීතත්තා ච භගවතා වුත්තඅත්ථවණ්ණනාක්කමොව වා අට්ඨකථාති වෙදිතබ්බං.

අත්ථො කථියති එතායාති අත්ථකථාති වත්තබ්බෙ ථකාරස්ස ඨකාරදෙසෙන අට්ඨකථාති සිද්ධං. තා පනෙතා අට්ඨකථායො තිලොකෙකදීපායමානස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පරිනිබ්බාණතො වස්සසතානං උපරි ඡත්තිංසතිමෙ වස්සෙ ජෙට්ඨමූලමාසෙ පුණ්ණරසුපොසථදිවසෙ ලඞ්කාදීපෙ බුද්ධසාසනපතිට්ඨාපනත්ථමාගතෙන ආයස්මතා මහාමහින්දත්ථෙරවරෙන ඉධානීතා පච්ඡා තම්බපණ්ණියෙහි මහාථෙරෙහි නිකායන්තරලද්ධිසංකරපරිහාරත්ථං සීහලභාසාය ඨපිතා.

සීහලට්ඨකථා.

තා පන සීහලට්ඨකථායො “මහාඅට්ඨකථා” “මහාපච්චරී” “කුරුන්දට්ඨකථා”ති පසිද්ධා යාව මාගධට්ඨකථාකරණං සීහලදීපිකානං බහුස්සුතානං ථෙරානුථෙරානං උග්ගහණධාරණවසෙන ච ලිඛිතගන්ථවසෙන ච අට්ඨංසු.

තාසු මහාඅට්ඨකථා නාම අනුරාධපුරමහාවිහාරියෙහි මහාපදුමත්ථෙරාදීනං ධම්මවිනයධරානං මහාථෙරානං ථෙරවාදඤ්ච අනෙකා කත්වා මහාමහින්දත්ථෙරස්ස වාචනාමග්ගනයෙන කතා අට්ඨකථා.

මහාපච්චරී නාම පච්චරිසංඛාතෙ උළුම්පෙ නිසීදිත්වා කතත්තා පච්චරීති ලද්ධනාමා අට්ඨකථා, කුරුන්දට්ඨකථා නාම කුරුන්දිවෙල්ලිවිහාරවාසීහි කතත්තා කුරුන්දීති ලද්ධනාමා අට්ඨකථා, එතාසු තීසු අට්ඨකථාසු මහාඅට්ඨකථා එව සුනිම්මලා අනාකුලා බුද්ධඝොසත්ථෙරසාරිපුත්තත්ථෙරාදීහිපි සුසම්භාවිතා සුට්ඨුඅඞ්ගීකතා ච.

ඉතරා පන ද්වෙ අට්ඨකථායො න තථා සුසම්භාවිතා, තම්පිදං “තස්මා මහාඅට්ඨකථං සරීරං කත්වා”ති ච “කෙචි පන මහාඅට්ඨකථායෙන විනයයුත්තියා වා යුත්තමත්ථන්ති වුත්තං තං යුත්තං විය දිස්සති මහාපච්චරියාදීසුපි කත්ථචි කත්ථචි අයුත්තස්සාපි අත්ථස්ස උපරි විභාවනතො”තිච එවමාදීහි පාඨෙහි ඤායති.

තා පනට්ඨකථායො ජම්බුදීපෙ මහාබොධිමණ්ඩසමීපෙ ගාමඤ්ඤතරෙ ජාතෙන පරමවිසුද්ධසද්ධාබුද්ධිවිරියපතිමණ්ඩිතෙන සකසමයසමයන්තරගහනජ්ඣොගාහනසමත්ථෙන පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියසමන්නාගතෙන සකාචරියවරරෙවතත්ථෙරාසභාණත්තියා අට්ඨකථාකරණත්ථමෙව ලඞ්කාදීපමාගතෙන ථෙරවංසප්පදීපානං මහාවිහාරවාසීනං වංසාලඞ්කාරභූතෙන භදන්තබුද්ධඝොසත්ථෙරවරෙන තන්තිභාසමාරොපිතා යාවජ්ජතනා සකලදෙසීයානමෙව මනොනුකූලා අත්ථසාධිකා වත්තන්ති. සීහලට්ඨකථානං පන පදක්ඛරමත්තම්පිදානි න දිස්සතෙ, අපිච තාඨකථායොපි සම්බුද්ධපරිනිබ්බාණතො චතුන්නං වස්සසතානමුපරි පඤ්ඤාසනිමෙ වස්සෙ, මලයදෙසෙ මාතුලජනපදෙ ආලොකලෙණවිහාරෙ සන්නිපතිතෙහි සද්ධම්මවංසපතිට්ඨාපකෙහි ධම්මත්ථවණ්ණනාකොවිදෙහි පටිසම්භිදාප්පත්තෙහි පඤ්චසතෙහි අරහන්තෙහි කතපොත්ථකාරුළ්හසඞ්ගීතිතො පච්ඡා තස්මිංයෙව විහාරෙ නිදහිතානීති අනුස්සුති වත්තතෙ.

“දීඝනිකායට්ඨකථා”

දීඝනිකායො නාම පඨමමහාසඞ්ගීතිකාරෙහි මහාථෙරෙහි විනයං සඞ්ගායිත්වා ධම්මං සඞ්ගායන්තෙහි පඨමතරං සඞ්ගහිතානං තිවග්ගසඞ්ගහිතානං බ්‍රහ්මජාලාදීනං චතුත්තිංසසුත්තානං සඞ්ගහො පඨමො නිකායො, දීඝප්පමාණානං සුත්තානං සමූහතො නිවාසතො ච දීඝනිකායොති වුච්චති, තස්ස දීඝනිකායස්ස අට්ඨකථා පන සුමඞ්ගලපාරිවෙණියස්ස දාඨානාගසංඝත්ථෙරස්ස ආයාචනාය කතත්තා තං සුමඞ්ගලඉති පදං විලාසෙති පකාසෙතීති ච සුමඞ්ගලං සුට්ඨු අභිමතසිද්ධිං විලාසෙති පකාසෙතීති ච අත්ථානුගතවසෙන සුමඞ්ගලවිලාසිනීති සමඤ්ඤාතා.

සා එසා පන දීඝනිකායට්ඨකථා බුද්ධඝොසමහාථෙරවරවිරචිතාසු සකලාසෙව ච සුත්තන්තපිටකට්ඨකථාසු විත්ථාරතරා ගරුතරා මහතී අට්ඨකථා.

තස්සා සංසොධනං පන ලඞ්කාමහිමණ්ඩලමණ්ඩනායමානෙ කොළම්බනගරෙ වුසිතස්ස ධඤ්ඤපුඤ්ඤපඤ්ඤාදිගුණගණප්පත්තස්ස “සයිමන්, හෙවාවිතාරණ” මහාසයස්ස ධනබලෙන තිපිටකමුද්දාපනමාරද්ධෙන “චාර්ලස්, අල්විස්, හෙවාවිතාරණ” ආඞ්ගලිසවෙජ්ජාචරියෙනජ්ඣෙසිතෙන මයා විජ්ජොදයපරිවෙණජ්ඣක්ඛභූතෙන ලඞ්කායං පච්ඡිමදිසාය පධානනායකපදප්පත්තෙන තිපිටකවාගීස්සරධම්මකිත්තිසිරිදෙවමිත්තත්ථෙරෙන නිජජෙට්ඨසිස්සස්ස සුභද්දාරාමවිහාරවාසිනො බොධිරුක්ඛගාමෙ රෙවතත්ථෙරස්ස ච කණිට්ඨසිස්සස්ස කුකුල්නාපෙ දෙවරක්ඛිතභික්ඛුනො ච සාහය්‍යෙන යථාසත්ති පරිසොධිතා වාභිසඞ්ඛතා.

ඉච්චෙවං සුමඞ්ගලවිලාසිනියා පරිසොධනෙ සෙඞ්ඛණ්ඩසෙලනගරෙ පුප්ඵාරාමවිහාරෙ සඞ්ඝරාජපරිවෙණාධිපතිනො මඩුගල්ලෙ සිද්ධත්ථත්ථෙරතො ච විජ්ජොදයපාරිවෙණිකපොත්ථාලයතො ච ලද්ධානි අතිපුරාණපොත්ථකානි බහූපකාරානි අහෙසුං.

මුද්දාපිතායං. සිරිසුගතතථාගතස්ස පරිනිබ්බාණා චතුස්සතාධිකානං ද්වින්නං වස්සසහස්සානමුපරි ද්විසට්ඨිමෙ වස්සෙ ආසාළ්හමාසෙ අමාවසියං භුම්මවාරෙති දට්ඨබ්බං.

හෙයියන්තුඩුවෙ සිරි දෙවමිත්තපධානනායකත්ථෙරො. Heyyantuduve Siri Devamitta.

බු. ව. 2462 / ක්‍රි. ව. 1918 8. 6.

හෙයියන්තුඩුවෙ සිරි දෙවමිත්තපධානනායකත්ථෙරො (Heyyantuduve Siri Devamitta), බු. ව. 2462 / ක්‍රි. ව. 1918 8. 6.