අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය - කඩුවෙල අතුලඤාණ හිමි 2023.pdf
- කතෘ :
- කඩුවෙල අතුලඤාණ හිමි
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 2023
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2023
- පිටු ගණන :
- 427
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 1,978
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2023-02-23
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 4.2 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය යනු අභිධර්ම පිටකයේ ප්‍රථම ග්‍රන්ථය වන ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයෙහි ඇතුළත් අභිධර්ම මාතිකා (තික මාතිකා, දුක මාතිකා ආදිය) මැනවින් වටහා ගැනීම පිණිස ත්‍රිපිටකාචාර්ය ශාස්ත්‍රපති පූජ්‍ය කඩුවෙල අතුලඤාණ හිමියන් විසින් සම්පාදනය කරන ලද අගනා අභිධර්ම අත්පොතකි.
මියන්මාරයේ බෞද්ධ පරියප්ති අධ්‍යාපනය ලබමින් වැඩවසන කතුවර හිමියන්, බුරුම සම්ප්‍රදායේ ආචාර්යවරුන්ගේ විස්තර කථන හා අර්ථකථන ක්‍රමවේදයන් ද උපයෝගී කරගනිමින්, ථේරවාද මහා විහාරීය සම්ප්‍රදායානුකූලව මෙම ග්‍රන්ථය සකස් කර ඇත. ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයට හා සමස්ත අභිධර්ම පිටකයට ම මූලික පදනම සකසන මාතිකා පාළිය පහසුවෙන් ඉගෙන ගැනීමට උපකාරී වන පරිදි අභිධර්ම පරමාර්ථ ධර්ම විභාග සහිතව මෙහි කරුණු ඉදිරිපත් කර තිබේ.
ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ අතිපූජ්‍ය මහානායක අග්ගමහා පණ්ඩිත මකුලෑවේ ශ්‍රී විමල මහ නාහිමි, අනුනායක පූජ්‍ය පහලවිටියල ජනානන්ද නාහිමි, නුවරඑළියේ ඤාණසීල මහා ස්ථවිර සහ මීතලාවේ විනීත ස්ථවිර යන නාහිමිවරුන්ගේ ආශිර්වාද ලිපි මෙහි ඇතුළත් වන අතර, 2023 වසරේ දී Theravada Publications Society Limited මගින් මෙය මුද්‍රණයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.
සබ්බදානං ධම්මදානං ජිනාති
අභිධර්ම පිටකයට අයත් අභිධර්ම පිටකයට අයත් ධම්මසංගණීප්‍රකරණය හැදෑරීමට අත්වැලක් ලෙස සකස් වන “අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය” නමැති මෙම ග්‍රන්ථය මුද්‍රණය කරන්නට ලැබීම ඉමහත් ධර්ම ප්‍රීතිය උපදවන්නක් බව කිව යුතුය. ඊට හේතුව නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ අභිධර්ම පිටකය හැදෑරීමට මෙන් ම තදනුරූපව ප්‍රායෝගිකව සිය දිවියට යොදා ගන්නට කැමැති බොහෝ ගිහි-පැවිදි පිරිස සිටින බැවිනි. මෙම ග්‍රන්ථය මුද්‍රණය කිරීම සඳහා අවකාශ ලැබෙන්නේ ද දායක පින්වතුන්ගේ සසුන් හිතකාමී අධ්‍යාශය මෙන් ම ධර්මවිනයට ඇති ලැදි භාවය නිසා ම යැයි කීම අතිශයෝක්තියක් නොවනු ඇතැ’යි සිතමි.
තථාගත දේශනාව සිහි කරන අප සැම දන්නා කාරණය නම් “සියලු දනයට වඩා ධර්ම දනය උතුම් බව” යි. ධර්මය නො අසන්නාහු නම් සත්ත්වයෝ හැන්දක් පමණ කැඳ හෝ බත් හෝ දන් නො දෙන්නාහ. එසේ ම සියලු ම බුදුරජාණන් වහන්සේලා සහ පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේලා හැරපියා කල්පයක් පුරාවට වැසි වසින කල්හි වැහි බින්දු වුව ද ගණන් කිරීමට හැකි ප්‍රඥාවෙන් සමන්විත වූ සැරියුත් ආදි තෙරවරු වුව ද ස්වකීය ඥානයෙන් ම සෝවාන් ආදි මගපල ලබන්නට සමත් නො වෙති. අස්සජි තෙරුන් වහන්සේලා විසින් කියනු ලැබූ ධර්මය අසා ම මගපල ලැබූහ. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මදේශනාවෙන් ශ්‍රාවක පාරමී ඥානය සාක්ෂාත්කාර කළහ. එබැවින් ධර්ම දානය උතුම් වේ.
මුද්‍රණය සඳහා අවස්ථාව සලසා දෙන දායක මහතා විසින් කරනු ලබන්නේ ද ධර්ම දානමය පුණ්‍ය කර්මයකි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛයෙන් දේශිත ථේරීය පරම්පරානුයාත ව අපට ලැබුණු ධම්මසංගණීප්‍රකරණය හැදෑරීමට පදනම සකසන්නා වූ මෙම ග්‍රන්ථය, මුද්‍රණය කොට සැදැහැති ධර්මකාමීන් වෙත බෙදා දීමට කළ අදහස ද ප්‍රශංසාරහ ය.
මෙම ධර්ම ග්‍රන්ථය මුද්‍රණය සඳහා සද්භාවයෙන් හා ඉතාමත් උනන්දුවෙන් ස්වකීය දායකත්වය දුන් ශාසනාභිවෘද්ධිකාමී දායක පිරිස වන සුජීවා ගුණහේරත් මහත්මිය, ජනක විතානගේ මහතා, අනුරාධ ප්‍රනාන්දු මහතා සහ පවුලේ පින්වතුන්, සමිත හෙට්ටිආරච්චි මහතා යන පින්වත් සැමදෙනාට ම මෙම ධර්ම දානමය පුණ්‍යය සුඛ ප්‍රතිපදාවෙන් ඉතා ම ඉක්මන් මොහොතක දී නිවන් අවබෝධය පිණිස හේතු වේවා! සියලු යහපත වේවා! පින් කැමැති සම්‍යක්දෘෂ්ටික වූ සියළු දෙව් බඹුන් මෙපින් අනුමෝදන් වෙත්වා!
තව ද සුජීවා ගුණහේරත් මහත්මිය නමින් අභාවප්‍රාප්ත තම පියාණන් වහන්සේ වන වෛද්‍යාචාර්ය ධර්මරත්න ගුණහේරත් මහතාට ද 2021.01.16 වන දින අභාවප්‍රාප්ත වූ එංගලන්තයේ ජීවත් වූ වෛද්‍යාචාර්ය මාලින්ද දිසානායක මහතාට හා 2022.09.25 දින අභාවප්‍රාප්ත වූ ජේ.එච්. කරුණාපාල පියාණන් වහන්සේට ද ඇතුළුව මියපරලොව ගිය පින් අනුමෝදන් වනු කැමැති සියලු ඥාති හිතමිත්‍රාදීන්ට මෙපින් අනුමෝදන් කරමු. එසේ ම සුජීවත්ව සිටින එතුමියගේ මෑණියන් වහන්සේ වන චන්ද්‍රා ගුණහේරත් මහත්මියට ධර්ම මාර්ගය පහසුවෙන් වඩා මෙ අත්බවෙහි ම මගපල නිවන් අවබෝධ කරගැනීමට මෙන් ම කර්තෲ වන අප ඇතුළු මගපල නිවන සඳහා වීර්යය වඩන්නා වූ සියළු මහෝත්තමයාණන් වහන්සේලාට නිවන් පුරණය කරන්නට උපකාරක ධර්මයක් ම වේවා. මෙම ධර්ම දානමය කුශලයෙහි ලා එතුමියව සමාදන් කළ චාමිනී සමන්තිකා හා ලෙස්ලි යන දෙපළ සහ ග්‍රන්ථ මුද්‍රණයෙහි සම්බන්ධීකරණ කටයුතු කරන සමිත හෙට්ටිආරච්චි මහතාට සහ උපකාර කළ සැමට මෙම ධර්ම දානය උත්තරීතර ශක්තිමත් පාරමී ධර්මයක් ම වේවා යැයි අපි ඉත සිතින් ප්‍රාර්ථනා කරමු.
මීට,
මෙත් සිතින්,
පූජ්‍ය කඩුවෙල අතුලඤාණ හිමි. තිපිටක කම්භෝජ විහාරය, උතුරු ශැන් ප්‍රාන්තය, නෙව්ෆෝ නගරය, මියන්මාරය. 2023-01-10
පූජ්‍ය කඩුවෙල අතුලඤාණ හිමි.
තිපිටක කම්භෝජ විහාරය,
උතුරු ශැන් ප්‍රාන්තය,
නෙව්ෆෝ නගරය,
මියන්මාරය.
2023-01-10
ඇදුරු ආශිර්වාදය
අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය නමින් අද දින ප්‍රකාශයට පත් වන මේ ග්‍රන්ථය ධම්මසංගණීප්‍රකරණය හැදෑරීමට ප්‍රථමයෙන් අධ්‍යයනය කිරීමට විරචිත අගනා ග්‍රන්ථයකි.
අභිධර්මය ත්‍රිපිටක පාළියෙහි ඇතුලත් පරම ගම්භීර ධර්මයයි. එහි පිවිසුම ධම්මසංගණීප්‍රකරණයයි. එබැවින් ධම්මසංගණීප්‍රකරණය හදාරණ ශිෂ්‍යයින් මනාව එහි ප්‍රාගුණ්‍යය ඇති කරගත යුතු වෙයි. පුරාණ මහා විහාරයීය පරියප්ති සම්ප්‍රදාය තුල ධම්මසංගණියෙහි එන මාතෘකා කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළේ මේ හේතුවෙනි. ධම්මසංගණියෙහි එන මාතෘකා උදුරා මාතිකාපාළියත් ඒ මාතිකාපාළියම සුවසේ උගැන්ම පිණිස පරිවාර ග්‍රන්ථ කිහිපයකුත් රැසයුනේ මේ හේතුවෙන්ය.
මහා විහාර වංශාලංකාර, අභිධර්මජ්‍යොතිකාභිධජ, ශාසන ජෝතික, ථේරවාදි ධර්ම අධ්‍යයන පීඨයේ කථිකාචාර්ය, ත්‍රිපිටකාචාර්ය කඩුවෙල අතුලඤාණ ස්ථවිරයන්වහන්සේ අවුරුදු කිහිපයක් පුරාවට බුරුම රට පරියප්ති මධ්‍යස්ථානයන් හි සැරිසරමින් ඒ ඒ තැනින් උගත යුතු ධර්ම කොටස් මනාව හදාරමින් විශේෂයෙන් ම අභිධර්මය පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුමක් ඇතිකරගත් යතිවරයෙකි.
උන්වහන්සේ බුරුම දේශයට වැඩම කරනුයේ ත්, එම දේශයෙහිදී ඉගෙන ගැනීම් කටයුතු කරනුයේ ත් ගුරුවරුන්ගේ ආරාධනා හා ආශිර්වාදය ඇතිව වීමත් විශේෂත්වයකි. ගතින් සැතපුම් දහස් ගණනකින් ඈත සිට මේ කටයුතු වල නියුතු වූ ඒ සත්පුරුෂ ශිෂ්‍යවරයා, සිතින් ගුරුශිෂ්‍ය සබඳතා කිසි ලෙසකින්වත් අත්නොහළේය. හැකි සෑම විට ගුරුන් විමසා කටයුතු කිරීමට වගබලාගත් බවද කිවමනාය.
එබඳු සත්පුරුෂ උගතෙකු අතින් අද දින අභිධර්ම පරියප්තිකාමීන් හට පිදෙන මේ ‘අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය’ නම් කෘතිය බුදුසසුනේ චිරපැවැත්මට හේතුවනු නොඅනුමානයි. මේ සිසුවරයා නිර්මාණය කිරීම වෙනුවෙන් අප කළ හැම ශාසන සංග්‍රහයකටම ප්‍රතිසාධාරණයක් ඔහු විසින් ඉටු කරනු දැක සොම්නස් වෙමි. සොම්නස් වෙමි. දහම් මිහිරෙන් සැනසෙමි.
කඩුවෙල අතුලඤාණ ස්ථවිරයන්වහන්සේගේ ධර්මඥාන හා ශාස්තෘඥාන තවතවත් දියුණු වේවා! ලක්දිව බුදු සසුනට එය ආලෝකයක් වේවා!
මෙයට සසුන් දියුණුව පතන මා, නුවරඑළියේ ඤාණසීල මහා ස්ථවිර.
මෙයට සසුන් දියුණුව පතන මා,
නුවරඑළියේ ඤාණසීල මහා ස්ථවිර.
ඇඳුරු පරපුරේ ආශිර්වාදය
ඉර සඳු දෙදෙනාටම කළ හැක්කේ ලෝකයාට ආලෝකය දී අන්ධකාරය දුරලීමයි. එවැනි ඉර සඳු දහසක් පෑයුවේ ද, ලෝක සත්වයාගේ මෝහය දුරලීමට නොහැකිය. එය ලොවුතුරා බුදුරජාණන් වහන්සේ නැමැති ඒ අසම සම උත්තමයන්ගේ පහළවීමෙන් පමණක් සිදුවන අතිශය දුර්ලභ කරුණකි. රාග, ද්වේශ, මෝහ නම් වූ ගින්නෙන් දැවෙමින් ජාති, ජරා, ව්‍යාධි, මරණාදි සංසාර දුකෙන් කෙළිලොල් කරනා ලෝ සතාට බුදු කෙනෙකුන්ගේ පහළ වීමෙන් ඒ උත්තම ධර්මය තුලින් ධම්මානුචාරී වීමත් යනු ලෝසතාට ඇති එක ම පිළිසරණයි. ඒ කුමක් හෙයින් ද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උතුම් ධර්මය ලෝ සතාට දුකෙන් තොර වූ සදාතනික සැපය වන නිර්වාණය කරා රැගෙන යන බැවිනි.
එදා අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළා “පඤ්ඤාවන්තස්සායං ධම්මො නායං ධම්මො දුප්පඤ්ඤස්ස” යනුවෙන් මේ ධර්මය නුවණ ඇති සත්වයාට යි. දුප්පඤ්ඤයා හට නොවන බව යි. එවැනි නුවණ ඇති සත්වයෝ මේ ලෝකයේ අතිශය දුර්ලභයි.
වත්මන් යුගයේ මෙන් ම අනාගතයේ සිටින නුවණැති සත්වයන් සඳහා තම තමන්ගේ ප්‍රඥාව දියුණු කරනු වස් පූජ්‍ය කඩුවෙල අතුලඤාණ හිමියන් මේ ගන්නා උත්සාහය ප්‍රශංසා කළ යුතු යි. මීට ප්‍රථමව ද පට්ඨාන ත්‍රි රාශිය නැමැති පොත සම්පූර්ණකොට මහත් ශාසනික මෙහෙවරක් සිදු කළ අතර එය බොහෝ පිරිසකට වැඩ දායකයැයි සිතමි. එපමණකින් නොනැවතී “අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය” නැමැති මෙම ග්‍රන්ථය සකස් කිරීමේ අරමුණ ද බුදු සසුනේ ඵල නෙලන්නන්ට පහසුවෙන් එය සිදු කිරීමට මග සැලසීම යි. ධම්මසඞ්ගණී ප්‍රකරණයේ ඇතුළත් වී ඇති මෙම මාතිකා කොටස පහසුවෙන් විස්තර ඇතිව ඉගෙනීමට මෙම ග්‍රන්ථය සම්පාදනය ද නිහතමානීව අගය කරමි.
පූජ්‍ය නා උයනේ අරියධම්ම මහතෙරුන් වහන්සේ සහ තවත් උගතුන් වහන්සේලාගේ ග්‍රන්ථ තුලින් වගේ ම ස්ව ඥානයෙන් සම්පාදනය කරන ලද මෙම ග්‍රන්ථය බොහෝ සත්වයන්ට වැඩ දායක වෙත්වා. පූජ්‍ය කඩුවෙල අතුලඤාණ ස්වාමින්වහන්සේ ප්‍රධානව මෙම පොත සම්පාදනයට යම් උපකාරයක් කළ හැමටත්, මහ තෙරුන් වහන්සේලාටත් නිවන පසක් වේවා. මෙම පොත පරිශීලනය කරන සැමටත් මෝහාන්ධකාරය දුරලා වහ වහා ම නිවන ම අවබෝධ වේවායි මෙත් සිතින් සිහිපත් කරමි.
මෙයට
මෙතැති,
පහලවිටියල ජනානන්ද ස්ථවිර. ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහෝපාධ්‍යාය, ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රමාධිපති, ප්‍රධාන අනුශාසක හා ප්‍රධානාචාර්ය, ශ්‍රී කල්‍යාණධර්ම ආශ්‍රමය, කොළඹ 07.
පහලවිටියල ජනානන්ද ස්ථවිර.
ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහෝපාධ්‍යාය,
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රමාධිපති,
ප්‍රධාන අනුශාසක හා ප්‍රධානාචාර්ය,
ශ්‍රී කල්‍යාණධර්ම ආශ්‍රමය,
කොළඹ 07.
“අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය - සුභාංශංසනය”
අභිධර්ම මාතිකා අධ්‍යයන ප්‍රවේශය යන නමින් පූජ්‍ය කඩුවෙල අතුලඤාණ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ලියා ඇති මේ ග්‍රන්ථය අභිධර්මය හදාරන ගිහි පැවිදි හැම කෙනාටම අතිශයින් ප්‍රයෝජනවත් ග්‍රන්ථයකි. අභිධර්ම ප්‍රවේශය යනු අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වය අවබෝධ කිරීමෙන් සතර වන සතියේ දෙවියන් විසින් මවා පෑ රුවන් ගෙහි දී ඉතාම ගැඹුරු අභිධර්මය සම්මර්ශනය කරමින් සිටිය දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉතා සියුම් ගැඹුරු ඥානය ප්‍රභාශ්වර වීමෙන්, නාම රූප සම්මර්ශනය වීමෙන් පට්ඨාන ප්‍රහරණයට බැස ගනිමින් ඉතා සියුම් ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඥානයට ගෝචර වීමෙන් විවිධ නය ක්‍රමයෙන් ප්‍රභාශ්වර වූ ප්‍රඥාවෙන් අතිශයින් සතුටක් ඇති වූ බැවින් ලේ ධාතුව ද අතිශයින් ප්‍රභාෂ්වර වී ඇත. බුද්ධ ශීර්ෂයෙන් ෂඩ් වර්ණ බුදුරැස් මාලාවන් විහිදෙන්න විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඥානය හා ප්‍රීතිය එකතු වීමෙන් ගැඹුරු ධර්මයන් කරා බස ගත් බව ප්‍රකට කරුණකි.
එවැනි ගැඹුරු ධර්මයක් ගැන විස්තර සහිතව ඉදිරිපත් කිරීම අභිධර්ම න්‍යාය ක්‍රම හදාරන නවක ගිහි පැවිදි අයට මග පෙන්වන ඉතා ප්‍රයෝජනවත් ග්‍රන්ථයක් බව අපට පැවසිය හැකිය.
මෙම විස්තර සහිත ග්‍රන්ථය ලියා දැක්වීමට පූජ්‍ය අතුලඤාණ ආයුෂ්මතුන් විසින් කරන ලද උත්සාහය පැසසුම් සහගතය.
සතං සමාගමො හොතු - යාව නිබ්බානපත්තියා.
මේ වගට,
මෛත්‍රියෙන්,
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථා සංඝ සභාවේ ගරු ප්‍රධාන සභාපති, ත්‍රිපිටකාචාර්ය, කම්මට්ඨානාචාර්ය, පූජ්‍යපාද මීතලාවේ විනීත ස්ථවිර වමහ.
මේ වගට,
මෛත්‍රියෙන්,
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථා සංඝ සභාවේ
ගරු ප්‍රධාන සභාපති,
ත්‍රිපිටකාචාර්ය, කම්මට්ඨානාචාර්ය,
පූජ්‍යපාද මීතලාවේ විනීත ස්ථවිර වමහ.
අතිවිස්තාරිත පරමාර්ථ ධර්මයෝ
ලොව්තුරා බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් සත් වැනි වස්සාන කාලය තව්තිසා දෙව්ලොව ගත කළ සේක. එහි දී තුන් මාසයක් පුරාවට අභිධර්ම දේශනාව වදාළහ. 42000 ක් වූ ධර්මස්කන්ධය අභිධර්ම පිටකයට ඇතුලත් ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ තුන්මසක් වදාළ ධර්මය පොත්වලට ගැනීම කරන්නේ නම් ග්‍රන්ථ සිය ගණනක් වේ. සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේට වදාළ ධර්මය ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා 500 නමකට ඉගැන්වූහ. ඒ ධර්මය අප සතුව ඇත.
ධම්මසඞ්ගණී ප්‍රකරණය, විභඞ්ගප්‍රකරණය, ධාතුකථා ප්‍රකරණය, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති ප්‍රකරණය, කථාවත්ථු ප්‍රකරණය, යමක ප්‍රකරණය, පට්ඨාන ප්‍රකරණය යැයි ග්‍රන්ථ සතකි. මහා සාගරය වෙරළ ආසන්න නොගැඹුරුය. ඉදිරියට යෑමෙන් ක්‍රමක් ක්‍රමයෙන් ගැඹුරු වේ. එසේ අභිධර්ම දේශනය ද ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ගැඹුරු වේ. සමන්ත පට්ඨාන ප්‍රකරණය ඉතා ගැඹුරුය. ගුරු මුඛයෙන් ම ලබාගත යුතු ය.
අභිධර්ම මාතිකා යන කොට මෙම ග්‍රන්ථයට ඇතුලත් ය. බුරුම භාෂාවෙන් තිබුණ ග්‍රන්ථයක් මෙසේ සිංහල භාෂාවට නංවා පාඨක ඔබ අතට පත්වීම සතුටට කාරණයකි. පූජ්‍යපාද කඩුවෙල අතුලඤාණ ස්ථවිරයන් වහන්සේ මහා නුවණකින් මෙය පරිවර්තනය කිරීම ගැන සතුටු වෙමි.
තික මාතිකා 22 කි. එය මනාකොට හැදෑරීමෙන් චිත්ත, චෛතසික, රූප, නිර්වාණ යන සතර පරමාර්ථ පිළිබඳව දැන ගත හැකිය. එක සිතක් තුල ස්කන්ධ, ආයතන, ධාතු, සත්‍ය මනාකොට විභාග කොට දක්වා ඇත. ඒ අනුව මාතිකා පාළිය අති විශිෂ්ඨය. මෙම ග්‍රන්ථය ඉගෙන ගැනීමට පළමුව සිත් 89, චෛතසික 52, රූප 28, නිර්වාණය ඉගෙන ගත යුතු ය. කුසල් සිත් 21, අකුසල් සිත් 12, විපාක සිත් 30, ක්‍රියා සිත් 20 මනාව ඉගෙන ගත යුතු ය. සබ්බචිත්තසාධාරණ චෛතසික 7, ප්‍රකීර්ණක චෛතසික 8, අන්‍යසමාන චෛතසික 13, අකුසල චෛතසික 14, සෝභන චෛතසික 25 දැනගත යුතු ය.