අභිධර්ම කෝෂය.pdf

ආචාර්ය බෝධිසත්ත්ව වසුබන්ධු මහා පාදයන් වහන්සේ විසින් සංස්කෘත බසින් ප්‍රබන්ධිත ලෝකප්‍රකට ‘අභිධර්ම කෝශය’ නම් කෘතිය පානදුරේ රන්කොත් විහාරස්ථ සෞගත විද්‍යාලයාධිපති පණ්ඩිත මොරටුවේ සාසනරතන හිමියන් විසින් සම්පාදිත ‘පරමාර්ථ රත්නාවලි’ නම් සවිස්තර සිංහල ව්‍යාඛ්‍යාව සහිතව මෙම පළමු භාගයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.

මෙහි දීර්ඝ ඓතිහාසික භූමිකාවක් (හැඳින්වීමක්) ඇතුළත් කර ඇති අතර, එහි බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසු ශාසන ඉතිහාසය, ද්විතීය ධර්ම සංගීතිය, ආචාර්යවාද හා විවිධ ථේරවාද-මහායාන නිකායයන්ගේ ප්‍රභවය, මෞර්ය රාජ්‍ය යුගය, ධර්මාශෝක රාජ්‍ය සමය සහ සර්වාස්තිවාදී සම්ප්‍රදායේ මූලාරම්භය පිළිබඳව විස්තීර්ණ ඓතිහාසික හා දාර්ශනික පසුබිමක් විග්‍රහ කෙරේ.

පානදුරේ ඇම්. ඇෆ්. සී. පෙරේරා මහතාගේ ප්‍රකාශනයක් ලෙස ක්‍රි.ව. 1948 දී (බු.ව. 2492) පානදුර නන්දන මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කරවා ඇති මෙම ග්‍රන්ථය සර්වාස්තිවාදී අභිධර්මය සිංහලයෙන් හදාරන්නන්ට ලැබුණු වටිනා ශාස්ත්‍රීය දායාදයකි.

භූමිකා.

බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් ප්‍රථම ශතවර්ෂ අවසානයේදී වෛශාලියෙහි වාත්සීපුත්‍රීය (=වජ්ජිපුත්තක) භික්ෂූන් ඉපද වූ දශ වස්තුව නිසා සත්සියයක් මහ රහතන් වහන්සේ විසින් කාලාශෝක (ක්‍රි: පූ: 390-365) රජුගේ සහායත්වයෙන් ද්විතීය සංගීතිය පවත්වා ස්ථවිර වාදයට විරුද්ධ මහාධර්මී දසදහසක් * භික්ෂූහු අධර්මවාදී හු යයි නෙරපන ලදහ. එසේ නෙරපනු ලැබූ භික්ෂූහු කොසඹෑ නුවර අන්‍යතර මහා සම්මේලනයක් පවත්වා මහාසඞ්ඝික 1 නම ආචාර්යවාදයක් ඇති කළහ. මේ ආචාර්යවාදය 2 මහා සංගීති නමින් දීපවංසයෙහි හඳුන්වයි ලක්දිව ශාසනවංශ ග්‍රන්ථවල සහ චූලවග්ගෙහි දක්නා අයුරු ඒ ද්විතීය සංගීතියෙන් බැහැර කළ භික්ෂූන් නිසා උතුරු බුද්ධාගම හෙවත් මහායාන බුද්ධාගම ආරම්භ විය.

ද්විතීය සංගායනාවට හේතුවූ දශවස්තුව පිළිබඳ විනිශ්චය ඉතා බැරෑරුම් කරුණක් වී විය. වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ට පළමු වෙන් පක්ෂ වූ කාලාශෝක රජ පසුව සංගීතිකාරක ස්ථවිරයන් වහන්සේට පක්ෂ විය. චුල්ලවග්ග පාළියේ දක්නා අයුරු වජ්ජි පුත්තක භික්ෂූන්ට දශවස්තුවටත් වඩා උවමනා වූයේ 4 “බුදු වරුන් පෙරදිග ජනපදයන්හි උපදින බව ද, පෙරදිග වැසි භික්ෂූන් ධර්මවාදීන් බව සහ පාචෙය්‍යක භික්ෂූන් අධර්මවාදීන් බව් ද,” පිළිගන්වා ගැනීමයි. මෙය විසඳනු පිණිස ප්‍රාචීනක-පාථෙය්‍යක දෙපක්ෂයෙන් අටනමකින් යුත් උබ්බාහිකා (=කාරක සභා) වක් පත්කරන ලදී. ඒ උබ්බාහිකාවට අයත් අටනම දශ වස්තුව විනිශ්චය කළා විනා බුදුවරු කොහි උපදිත් ද? ප්‍රාචීනක-පාථෙය්‍යක භික්ෂූන්ගෙන් කවරහු අධර්මවාදීහු වෙත් ද? යන කරුණු විනිශ්චය නො කළහ. දෙපසින් දෙනම බැගින් සතර නමක් වෙන තැනකදී පෙරදිග වැසි භික්ෂූන් අධර්මවාදීන් බව ප්‍රකාශ කළ නමුත් ඒ පිළිබඳ නියම විනිශ්චයක් නො කළහ. බුදුවරු කොහි උපදිත් ද? යනු එවක මතභේද සහිතවම මුල්බැස්සේය. ද්විතීය සංගීතියෙන් නෙරපනු ලැබූ භික්ෂූහු පිරිස් බලයෙන් දියුණු වූවාහු වෛශාලියෙහි ද, තමන් ගේ බලය පෙන්වමින් ඉතා ඉක්මනින් පැතිරී ගියහ.

කාලාශෝක රජුගේ අභාවයෙන් පසු උත්තර භාරතයේ රජවරුන් අතර භේදභින්නතා වැඩි වූවාය. නන්දරාජ පරම්පරාව ධනනන්ද රජුගෙන් අවසාන කොට * චාණක්‍යය මන්ත්‍රීන් විසින් චන්ද්‍රගුප්ත රජු (ක්‍රි: පූ: 322) සිංහාසනාරූඪ කරවනතුරු උත්තර භාරතයේ බලසම්පන්න රජෙක් නො විය. චන්ද්‍රගුප්ත රජුගෙන් ආරම්භ වූ මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ මුල් අවධියේ දී ම 1 මහ ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ භාරතාවතරණය (ක්‍රි: පූ: 327-326) සිදු වූ බැවින් උත්තර භාරතයේ දේශපාලන කලබල නිතරම හටගත්තේ ය. ක්‍රි: පූ: 305 දී ඉන්දියාව ආක්‍රමණය කළ සිරියාවේ රජුට විරුද්ධව විශාල බල සේනාවක් ගෙන පෙරමුණට ගිය චන්ද්‍රගුප්ත රජ සෙලුකියස් රජු 2 පැරද වූ විය. මේ යුද කලබල අතර බ්‍රහ්මගම, බුද්ධාගම සහ ජෛනාගමත් 3 හැටින් තැන පැවැත්තේ ය. බුද්ධාගම සහ බ්‍රහ්මගම අතර බලවත් තරඟයක් ද, වූයේ ය. මේ අතර භික්ෂූහු පිරිස් බලයෙන් දියුණු වූ නමුත් නියම පාලකයෙකු නැති බැවින් නානා නිකායවලට කැඩී බිඳී ගියහ. මෙහි වේගය කොතරම් ද යත්? කාලාශෝක-ධර්මාශෝක දෙරජුන් අතර වූ ශතවර්ෂය තුළ භික්ෂූහු නිකාය සතළොසක් වූහ. දීපවංසයේ දක්වන අයුරු ඒ නිකායයන්ගේ ප්‍රභවය මෙසේ ය.