9. 12.
න වෙදගූ දිට්ඨියා න මුතියා
ස මානමෙති න හි තම්මයො සො,
න කම්මුනා නොපි සුතෙන නෙය්යො
අනූපනීතො ස නිවෙසනෙසු.
න වෙදගූ දිට්ඨියා න මුතියා ස මානමෙතීති - ‘නා’ති පටික්ඛෙපො. වෙදගූති ‘වෙදං’ වුච්චති චතුසු මග්ගෙසු ඤාණං, පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්රියං පඤ්ඤාබලං ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො වීමංසා විපස්සනා සම්මා දිට්ඨි. තෙහි වෙදෙහි ජාතිජරාමරණස්ස අන්තගතො අන්තප්පත්තො කොටිගතො කොටිප්පත්තො පරියන්තගතො පරියන්තප්පත්තො වොසානගතො වොසානප්පත්තො තාණගතො තාණප්පත්තො ලෙනගතො ලෙනප්පත්තො සරණගතො සරණප්පත්තො අභයගතො අභයප්පත්තො අච්චුතගතො අච්චුතප්පත්තො අමතගතො අමතප්පත්තො නිබ්බානගතො නිබ්බානප්පත්තො වෙදානං වා අන්තං ගතොති වෙදගූ. වෙදෙහි වා අන්තං ගතොති වෙදගූ. සත්තන්නං ධම්මානං විදිතත්තා වෙදගූ: සක්කායදිට්ඨි විදිතා හොති, විචිකිච්ඡා විදිතා හොති, සීලබ්බතපරාමාසො විදිතො හොති, රාගො විදිතො හොති, දොසො විදිතො හොති, මොහො විදිතො හොති, මානො විදිතො හොති, විදිතා’ස්ස හොන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සංකිලෙසිකා පොනොභවිකා සදරා දුක්ඛවිපාකා ආයතිං ජාතිජරාමරණීයා.
1. “වෙදානි විචෙය්ය කෙවලානි (සභියාති භගවා)
සමණානං යානි’ධත්ථි බ්රාහ්මණානං,
සබ්බ වෙදනාසු වීතරාගො
සබ්බ වෙදමතිච්ච වෙදගූ සො”ති
න දිට්ඨියාති - තස්ස ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි පහීනානි සමුච්ඡින්නානි වූපසන්තානි පටිප්පස්සද්ධානි අභබ්බුප්පත්තිකානි ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪානි. සො දිට්ඨියා න යායති, න නීයති, න වුය්හති, න සංහරීයති, නපි තං දිට්ඨිගතං සාරතො පච්චෙති. න පච්චාගච්ඡතීති - න වෙදගූ දිට්ඨියා.
න මුතියා ස මානමෙතීති - මුතරූපෙන වා පරතොඝොසෙන වා මහාජනසම්මුතියා වා මානං නෙති, න උපෙති, න උපගච්ඡති, න ගණ්හාති, න පරාමසති, නාභිනිවිසතීති - ‘න වෙදගූ දිට්ඨියා න මුතියා ‘ස මානමෙති’.
න හි තම්මයො සොති - න තණ්හාවසෙන න දිට්ඨිවසෙන තම්මයො හොති තප්පරමො තප්පරායණො; යතො තණ්හා ච දිට්ඨි ච මානො ච අස්ස පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, එත්තාවතා න තම්මයො හොති, න තප්පරමො, න තප්පරායණොති - න හි තම්මයො සො’.
න කම්මුනා නො’පි සුතෙන නෙය්යොති - ‘න කම්මුනා’ති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරෙන වා අපුඤ්ඤාභිඞ්ඛාරෙන වා ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරෙන වා න යායති, න නීයති, න වුය්හති, න සංහරීයතීති - න කම්මුනා; නොපි සුතෙන නෙය්යොති සුතසුද්ධියා වා පරතොඝොසෙන වා මහාජනසම්මුතියා වා න යායති, න නීයති, න වුය්හති, න සංහරීයතීති - න කම්මුනා නොපි සුතෙන නෙය්යො.
අනූපනීතො ස නිවෙසනෙසූති - ‘උපයා’ති ද්වෙ උපයා: තණ්හාඋපයො ච දිට්ඨිඋපයො ච -පෙ- අයං තණ්හාඋපයො -පෙ- අයං දිට්ඨිඋපයො. තස්ස තණ්හාඋපයො පහීනො, දිට්ඨිඋපයො පටිනිස්සට්ඨො; තණ්හූපයස්ස පහීනත්තා දිට්ඨූපයස්ස පටිනිස්සට්ඨත්තා සො නිවෙසනෙසු අනූපනීතො අනුපලිත්තො අනුපගතො අනජ්ඣොසිතො අනධිමුත්තො නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුත්තො විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරතීති අනූපනීතො ස නිවෙසනෙසු.’
තෙනාහ භගවා:
න වෙදගූ දිට්ඨියා න මුතියා
ස මානමෙති න හි තම්මයො සො,
න කම්මුනා නොපි සුතෙන නෙය්යො
අනූපනීතො ස නිවෙසනෙසූ”ති.
9. 13.
සඤ්ඤාවිරත්තස්ස න සන්ති ගන්ථා
පඤ්ඤාවිමුත්තස්ස න සන්ති මොහා,
සඤ්ඤං ච දිට්ඨිං ච යෙ අග්ගහෙසුං
තෙ ඝට්ටයන්තා විචරන්ති ලොකෙ.
සඤ්ඤාවිරත්තස්ස න සන්ති ගන්ථාති - යො සමථපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති, තස්ස ආදිතො උපාදාය ගන්ථා වික්ඛම්භිතා හොන්ති, අරහත්තෙ පත්තෙ අරහතො ගන්ථා ච මොහා ච නීවරණා ච, කාමසඤ්ඤා ව්යාපාදසඤ්ඤා විහිංසාසඤ්ඤා දිට්ඨිසඤ්ඤා ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති - ‘සඤ්ඤාවිරත්තස්ස න සන්ති ගන්ථා.’
පඤ්ඤාවිමුත්තස්ස න සන්ති මොහා - යො විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති, තස්සාදිතො උපාදාය මොහා වික්ඛම්භිතා හොන්ති, අරහත්තෙ පත්තෙ අරහතො මොහා ච ගන්ථා ච නීවරණා ච කාමසඤ්ඤා ව්යාපාදසඤ්ඤා විහිංසාසඤ්ඤා දිට්ඨිසඤ්ඤා ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති - ‘පඤ්ඤාවිමුත්තස්ස න සන්ති මොහා.’