11. 16.
එතෙ ච ඤත්වා උපනිස්සිතාති
ඤත්වා මුනි නිස්සයෙ සො විමංසී,
ඤත්වා විමුත්තො න විවාදමෙති
භවාභවාය න සමෙති ධීරො.
එතෙ ච ඤත්වා උපනිස්සිතාති - ‘එතෙ’ති දිට්ඨිගතිකෙ; උපනිස්සිතාති සස්සතදිට්ඨිනිස්සිතා’ති ඤත්වා, උච්ඡෙදදිට්ඨිනිස්සිතාති ඤත්වා, සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨිනිස්සිතාති ඤත්වා, ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා’ති - එතෙ ච ඤත්වා උපනිස්සිතා”ති.
ඤත්වා මුනී නිස්සයෙ සො විමංසී’ති - ‘මුනී’ති මොනං වුච්චති ඤාණං -පෙ- සඞ්ගජාලමතිච්ච සො මුනි; මුනි සස්සතදිට්ඨිනිස්සිතාති ඤත්වා, උච්ඡෙදදිට්ඨිනිස්සිතාති ඤත්වා, සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨිනිස්සිතාති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා; සො විමංසී’ති පණ්ඩිතො පඤ්ඤවා බුද්ධිමා ඤාණී විභාවී මෙධාවීති - ඤත්වා මුනී නිස්සයෙ සො විමංසී.
ඤත්වා විමුත්තො න විවාදමෙතීති - ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා, විමුත්තො’ති මුත්තො විමුත්තො සුවිමුත්තො පරිමුත්තො අච්චන්තඅනුපාදාවිමොක්ඛෙන, “සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා”ති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා මුත්තො විමුත්තො සුවිමුත්තො පරිමුත්තො අච්චන්තඅනුපාදාවිමොක්ඛෙන, “සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා”ති -පෙ- “සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා”ති -පෙ- “යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බන්තං නිරොධධම්ම”න්ති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා, මුත්තො විමුත්තො සුවිමුත්තො පරිමුත්තො අච්චන්තඅනුපාදාවිමොක්ඛෙනාති - ඤත්වා විමුත්තො; න විවාදමෙතී’ති - න කලහං කරොති, න භණ්ඩනං කරොති, න විග්ගහං කරොති, න විවාදං කරොති, න මෙධගං කරොති. වුත්තං හෙතං භගවතා: “එවං විමුත්තචිත්තො ඛො අග්ගිවෙස්සන, භික්ඛු න කෙන චි සංවදති. න කෙනචි විවදති, යඤ්ච ලොකෙ වුත්තං. තෙන ච වොහරති අපරාමස”න්ති - ඤත්වා විමුත්තො න විවාදමෙති.
භවාභවාය න සමෙති ධීරො’ති - “භවාභවායා”ති භවාභවාය කම්මභවාය පුනබ්භවාය කාමභවාය; කම්මභවාය කාමභවාය පුනබ්භවාය; රූපභවාය කම්මභවාය රූපභවාය පුනබ්භවාය; අරූපභවාය කම්මභවාය අරූපභවාය පුනබ්භවාය; පුනප්පුන භවාය; පුනප්පුන ගතියා පුනප්පුනඋප්පත්තියා පුනප්පුන පටිසන්ධියා පුනප්පුන අත්තභාවාය පුනප්පුනාභිනිබ්බත්තියා න සමෙති න සමාගච්ඡති න ගණ්හාති න පරාමසති නාභිනිවිසති. ධීරො’ති ධීරො පණ්ඩිතො පඤ්ඤවා බුද්ධිමා ඤාණී විභාවී මෙධාවී’ති - භවාභවාය න සමෙති ධීරො.
තෙනාහ භගවා:
“එතෙ ච ඤත්වා උපනිස්සිතාති
ඤත්වා මුනී නිස්සයෙ සො විමංසී,
ඤත්වා විමුත්තො න විවාදමෙති
භවාභවාය න සමෙති ධීරො”ති.
කලහවිවාදසුත්තනිද්දෙසො සමත්තො එකාදසමො.
12.
චූලවියූහසුත්තනිද්දෙසො
අථ චූලවියූහසුත්තනිද්දෙසො වුච්චති:
12. 1.
සකං සකං දිට්ඨිපරිබ්බසානා
විග්ගය්හ නානා කුසලා වදන්ති,
එවං පජානාති ස වෙදි ධම්මං
ඉදං පටික්කොසමකෙවලී සො.