අත්ථවසපකරණෙ – දස අත්ථවසෙතිආදීසු යං වත්තබ්බං තං පඨමපාරාජිකවණ්ණනායමෙව වුත්තං. යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං සඞ්ඝඵාසූතිආදීසු උපරිමං උපරිමං පදං හෙට්ඨිමස්ස හෙට්ඨිමස්ස පදස්ස අත්ථො.

අත්ථසතං ධම්මසතන්තිආදිම්හි පන යදෙතං දසසු පදෙසු එකෙකං මූලං කත්වා දසක්ඛත්තුං යොජනාය පදසතං වුත්තං. තත්ථ පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස පදස්ස වසෙන අත්ථසතං පුරිමස්ස පුරිමස්ස වසෙන ධම්මසතං වෙදිතබ්බං. අථ වා යෙ දස අත්ථවසෙ පටිච්ච තථාගතෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, යෙ පුබ්බෙ පඨමපාරාජිකවණ්ණනායං “තත්ථ සඞ්ඝසුට්ඨුතා නාම සඞ්ඝස්ස සුට්ඨුභාවො ‘සුට්ඨු දෙවා’ති ආගතට්ඨානෙ විය ‘සුට්ඨු භන්තෙ’ති වචනසම්පටිච්ඡනභාවො, යො ච තථාගතස්ස වචනං සම්පටිච්ඡති, තස්ස තං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය හොති, තස්මා සඞ්ඝස්ස ‘සුට්ඨු භන්තෙ’ති මම වචනසම්පටිච්ඡනත්ථං පඤ්ඤපෙස්සාමි අසම්පටිච්ඡනෙ ආදීනවං සම්පටිච්ඡනෙ ච ආනිසංසං දස්සෙත්වා න බලක්කාරෙන අභිභවිත්වාති එතමත්ථං ආවිකරොන්තො ආහ – සඞ්ඝසුට්ඨුතායා”ති එවමාදිනා නයෙන වණ්ණිතා, තෙසං ඉධ දසක්ඛත්තුං ආගතත්තා අත්ථසතං තදත්ථජොතකානඤ්ච පදානං වසෙන ධම්මසතං වෙදිතබ්බං. ඉදානි අත්ථජොතකානං නිරුත්තීනං වසෙන නිරුත්තිසතං, ධම්මභූතානං නිරුත්තීනං වසෙන නිරුත්තිසතන්ති ද්වෙ නිරුත්තිසතානි, අත්ථසතෙ ඤාණසතං, ධම්මසතෙ ඤාණසතං, ද්වීසු නිරුත්තිසතෙසු ද්වෙ ඤාණසතානීති චත්තාරි ඤාණසතානි ච වෙදිතබ්බානි.

ඉති හි යං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තන්ති.

එකංසං චීවරං කත්වාති එකස්මිං අංසකූටෙ චීවරං කත්වා; සාධුකං උත්තරාසඞ්ගං කත්වාති අත්ථො. පග්ගණ්හිත්වාන අඤ්ජලින්ති දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං උක්ඛිපිත්වා. ආසීසමානරූපො වාති පච්චාසීසමානරූපො විය. කිස්ස ත්වං ඉධ මාගතොති කෙන කාරණෙන කිමත්ථං පත්ථයමානො ත්වං ඉධ ආගතො. කො එවමාහ? සම්මාසම්බුද්ධො. කං එවමාහ? ආයස්මන්තං උපාලිං. ඉති ආයස්මා උපාලි භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා “ද්වීසු විනයෙසූ”ති ඉමං ගාථං පුච්ඡි. අථස්ස භගවා “භද්දකො තෙ උම්මඞ්ගො”තිආදීනි වත්වා තං විස්සජ්ජෙසි. එස නයො සබ්බත්ථ. ඉති ඉමෙ සබ්බපඤ්හෙ බුද්ධකාලෙ උපාලිත්ථෙරො පුච්ඡි. භගවා බ්යාකාසි. සඞ්ගීතිකාලෙ පන මහාකස්සපත්ථෙරො පුච්ඡි. උපාලිත්ථෙරො බ්යාකාසි.

තත්ථ භද්දකො තෙ උම්මඞ්ගොති භද්දකා තෙ පඤ්හා; පඤ්හා හි අවිජ්ජන්ධකාරතො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතත්තා “උම්මඞ්ගො”ති වුච්චති. තග්ඝාති කාරණත්ථෙ නිපාතො. යස්මා මං පුච්ඡසි, තස්මා තෙ අහමක්ඛිස්සන්ති අත්ථො. සම්පටිච්ඡනත්ථෙ වා, “තග්ඝා”ති හි ඉමිනා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අක්ඛිස්සන්ති ආහ. “සමාදහිත්වා විසිබ්බෙන්ති, සාමිසෙන, සසිත්ථක”න්ති ඉමානි තීණියෙව සික්ඛාපදානි භග්ගෙසු පඤ්ඤත්තානි.

යං තං පුච්ඡිම්හාති යං ත්වං අපුච්ඡිම්හා. අකිත්තයීති අභාසි. නොති අම්හාකං . තං තං බ්යාකතන්ති යං යං පුට්ඨං, තං තදෙව බ්යාකතං. අනඤ්ඤථාති අඤ්ඤථා අකත්වා බ්යාකතං.

යෙ දුට්ඨුල්ලා සා සීලවිපත්තීති එත්ථ කිඤ්චාපි සීලවිපත්ති නාම පඤ්හෙ නත්ථි, අථ ඛො දුට්ඨුල්ලං විස්සජ්ජෙතුකාමතායෙතං වුත්තං. චතූසු හි විපත්තීසු දුට්ඨුල්ලං එකාය විපත්තියා සඞ්ගහිතං, අදුට්ඨුල්ලං තීහි විපත්තීහි සඞ්ගහිතං. තස්මා “යෙ දුට්ඨුල්ලා සා සීලවිපත්තී”ති වත්වා තමෙව විත්ථාරතො දස්සෙතුං “පාරාජිකං සඞ්ඝාදිසෙසො සීලවිපත්තීති වුච්චතී”ති ආහ.

ඉදානි තිස්සන්නං විපත්තීනං වසෙන අදුට්ඨුල්ලං දස්සෙතුං “ථුල්ලච්චය”න්තිආදිමාහ. තත්ථ යො චායං, අක්කොසති හසාධිප්පායොති ඉදං දුබ්භාසිතස්ස වත්ථුදස්සනත්ථං වුත්තං.

අබ්භාචික්ඛන්තීති “තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමී”ති වදන්තා අබ්භාචික්ඛන්ති.

අයං සා ආජීවවිපත්තිසම්මතාති අයං ඡහි සික්ඛාපදෙහි සඞ්ගහිතා ආජීවවිපත්ති නාම චතුත්ථා විපත්ති සම්මතාති එත්තාවතා “අදුට්ඨුල්ල”න්ති ඉදං විස්සජ්ජිතං හොති.

ඉදානි “යෙ ච යාවතතියකා”ති පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං “එකාදසා”තිආදිමාහ.

යස්මා පන “යෙ ච යාවතතියකා”ති අයං පඤ්හො “එකාදස යාවතතියකා”ති එවං සඞ්ඛාවසෙන විස්සජ්ජිතො, තස්මා සඞ්ඛානුසන්ධිවසෙනෙව “කති ඡෙදනකානී”තිආදිකෙ අඤ්ඤෙ අන්තරාපඤ්හෙ පුච්ඡි. තෙසං විස්සජ්ජනත්ථං “ඡ ඡෙදනකානී”තිආදි වුත්තං. තත්ථ “එකං භෙදනකං, එකං උද්දාලනකං, සොදස ජානන්ති පඤ්ඤත්තා”ති ඉදමෙව අපුබ්බං. සෙසං මහාවග්ගෙ විභත්තමෙව. යං පනෙතං අපුබ්බං තත්ථ එකං භෙදනකන්ති සූචිඝරං. එකං උද්දාලනකන්ති තූලොනද්ධමඤ්චපීඨං. සොදසාති සොළස. ජානන්ති පඤ්ඤත්තාති “ජාන”න්ති එවං වත්වා පඤ්ඤත්තා, තෙ එවං වෙදිතබ්බා – “ජානං සඞ්ඝිකං ලාභං පරිණතං අත්තනො පරිණාමෙය්ය, ජානං පුබ්බුපගතං භික්ඛුං අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙය්ය, ජානං සප්පාණකං උදකං තිණං වා මත්තිකං වා සිඤ්චෙය්ය වා සිඤ්චාපෙය්ය වා, ජානං භික්ඛුනිපරිපාචිතං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජෙය්ය, ජානං ආසාදනාපෙක්ඛො භුත්තස්මිං පාචිත්තියං, ජානං සප්පාණකං උදකං පරිභුඤ්ජෙය්ය, ජානං යථාධම්මං නිහතාධිකරණං, ජානං දුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං පටිච්ඡාදෙය්ය, ජානං ඌනවීසතිවස්සං පුග්ගලං උපසම්පාදෙය්ය, ජානං ථෙය්යසත්ථෙන සද්ධිං, ජානං තථාවාදිනා භික්ඛුනා අකතානුධම්මෙන, ජානං තථානාසිතං සමණුද්දෙසං, ජානං සඞ්ඝිකං ලාභං පරිණතං පුග්ගලස්ස පරිණාමෙය්ය, ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙව අත්තනා පටිචොදෙය්ය, ජානං චොරිං වජ්ඣං විදිතං අනපලොකෙත්වා, ජානං සභික්ඛුකං ආරාමං අනාපුච්ඡා පවිසෙය්යා”ති.