උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා
තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාති උදොසිතසික්ඛාපදං. තත්ථ සන්තරුත්තරෙනාති අන්තරන්ති අන්තරවාසකො වුච්චති, උත්තරන්ති උත්තරාසඞ්ගො, සහ අන්තරෙන උත්තරං සන්තරුත්තරං, තෙන සන්තරුත්තරෙන, සහ අන්තරවාසකෙන උත්තරාසඞ්ගෙනාති අත්ථො. කණ්ණකිතානීති සෙදෙන ඵුට්ඨොකාසෙසු සඤ්ජාතකාළසෙතමණ්ඩලානි. අද්දස ඛො ආයස්මා ආනන්දො සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තොති ථෙරො කිර භගවති දිවා පටිසල්ලානත්ථාය ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ තං ඔකාසං ලභිත්වා දුන්නික්ඛිත්තානි දාරුභණ්ඩමත්තිකාභණ්ඩානි පටිසාමෙන්තො අසම්මට්ඨට්ඨානං සම්මජ්ජන්තො ගිලානෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසන්ථාරං කරොන්තො තෙසං භික්ඛූනං සෙනාසනට්ඨානං සම්පත්තො අද්දස. තෙන වුත්තං – “අද්දස ඛො ආයස්මා ආනන්දො සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තො”ති.
අවිප්පවාසසම්මුතිං දාතුන්ති අවිප්පවාසෙ සම්මුති අවිප්පවාසසම්මුති, අවිප්පවාසාය වා සම්මුති අවිප්පවාසසම්මුති. කො පනෙත්ථ ආනිසංසො? යෙන චීවරෙන විප්පවසති, තං නිස්සග්ගියං න හොති, ආපත්තිඤ්ච නාපජ්ජති. කිත්තකං කාලං? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ – “යාව රොගො න වූපසමති, වූපසන්තෙ පන රොගෙ සීඝං චීවරට්ඨානං ආගන්තබ්බ”න්ති . මහාපදුමත්ථෙරො ආහ – “සීඝං ආගච්ඡතො රොගො පටිකුප්පෙය්ය, තස්මා සණිකං ආගන්තබ්බං. යතො පට්ඨාය හි සත්ථං වා පරියෙසති, ‘ගච්ඡාමී’ති ආභොගං වා කරොති, තතො පට්ඨාය වට්ටති. ‘න දානි ගමිස්සාමී’ති එවං පන ධුරනික්ඛෙපං කරොන්තෙන පච්චුද්ධරිතබ්බං, අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ ඨස්සතී”ති. සචෙ පනස්ස රොගො පටිකුප්පති, කිං කාතබ්බන්ති? ඵුස්සදෙවත්ථෙරො තාව ආහ – “සචෙ සොයෙව රොගො පටිකුප්පති, සා එව සම්මුති, පුන සම්මුතිදානකිච්චං නත්ථි. අථඤ්ඤො කුප්පති, පුන දාතබ්බා සම්මුතී”ති. උපතිස්සත්ථෙරො ආහ – “සො වා රොගො හොතු, අඤ්ඤො වා පුන සම්මුතිදානකිච්චං නත්ථී”ති.
නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනාති ඉධ පන පුරිමසික්ඛාපදෙ විය අත්ථං අග්ගහෙත්වා නිට්ඨිතෙ චීවරස්මිං භික්ඛුනොති එවං සාමිවසෙන කරණවචනස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො. කරණවසෙන හි භික්ඛුනා ඉදං නාම කාතබ්බන්ති නත්ථි. සාමිවසෙන පන භික්ඛුනො චීවරස්මිං නිට්ඨිතෙ කථිනෙ ච උබ්භතෙ එවං ඡින්නපලිබොධො එකරත්තම්පි චෙ භික්ඛු තිචීවරෙන විප්පවසෙය්යාති එවං අත්ථො යුජ්ජති. තත්ථ තිචීවරෙනාති අධිට්ඨිතෙසු තීසු චීවරෙසු යෙන කෙනචි. එකෙන විප්පවුත්ථොපි හි තිචීවරෙන විප්පවුත්ථො හොති, පටිසිද්ධපරියාපන්නෙන විප්පවුත්ථත්තා. තෙනෙවස්ස පදභාජනෙ “සඞ්ඝාටියා වා”තිආදි වුත්තං. විප්පවසෙය්යාති විප්පයුත්තො වසෙය්ය.
ගාමො එකූපචාරොතිආදි අවිප්පවාසලක්ඛණවවත්ථාපනත්ථං වුත්තං. තතො පරං යථාක්කමෙන තානෙව පන්නරස මාතිකාපදානි විත්ථාරෙන්තො “ගාමො එකූපචාරො නාමා”තිආදිමාහ. තත්ථ එකකුලස්ස ගාමොති එකස්ස රඤ්ඤො වා භොජකස්ස වා ගාමො. පරික්ඛිත්තොති යෙන කෙනචි පාකාරෙන වා වතියා වා පරික්ඛාය වා පරික්ඛිත්තො. එත්තාවතා එකකුලගාමස්ස එකූපචාරතා දස්සිතා. අන්තොගාමෙ වත්ථබ්බන්ති එවරූපෙ ගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ගාමබ්භන්තරෙ යථාරුචිතෙ ඨානෙ අරුණං උට්ඨාපෙතුං වට්ටති. අපරික්ඛිත්තොති ඉමිනා තස්සෙව ගාමස්ස නානූපචාරතා දස්සිතා. එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වත්ථබ්බං. හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බන්ති අථ වා තං ඝරං සමන්තතො හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං, අඩ්ඪතෙය්යරතනප්පමාණප්පදෙසා උද්ධං න විජහිතබ්බන්ති වුත්තං හොති. අඩ්ඪතෙය්යරතනබ්භන්තරෙ පන වත්ථුං වට්ටති. තං පමාණං අතික්කමිත්වා සචෙපි ඉද්ධිමා භික්ඛූ ආකාසෙ අරුණං උට්ඨාපෙති, නිස්සග්ගියමෙව හොති. එත්ථ ච යස්මිං ඝරෙති ඝරපරිච්ඡෙදො “එකකුලස්ස නිවෙසනං හොතී”තිආදිනා (පාරා· 480) ලක්ඛණෙන වෙදිතබ්බො.
නානාකුලස්ස ගාමොති නානාරාජූනං වා භොජකානං වා ගාමො, වෙසාලිකුසිනාරාදිසදිසො. පරික්ඛිත්තොති ඉමිනා නානාකුලගාමස්ස එකූපචාරතා දස්සිතා. සභායෙ වා ද්වාරමූලෙ වාති එත්ථ සභායන්ති ලිඞ්ගබ්යත්තයෙන සභා වුත්තා. ද්වාරමූලෙති නගරද්වාරස්ස සමීපෙ. ඉදං වුත්තං හොති – එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වා වත්ථබ්බං. තත්ථ සද්දසඞ්ඝට්ටනෙන වා ජනසම්බාධෙන වා වසිතුං අසක්කොන්තෙන සභායෙ වා වත්ථබ්බං නගරද්වාරමූලෙ වා. තත්රපි වසිතුං අසක්කොන්තෙන යත්ථ කත්ථචි ඵාසුකට්ඨානෙ වසිත්වා අන්තොඅරුණෙ ආගම්ම තෙසංයෙව සභායද්වාරමූලානං හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. ඝරස්ස පන චීවරස්ස වා හත්ථපාසෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි.