අනාපත්තිභෙදකථා
එවං විත්ථාරවසෙන ආපත්තිභෙදං දස්සෙත්වා ඉදානි අනාපත්තිං දස්සෙන්තො “අනාපත්ති අධිමානෙනා”තිආදිමාහ. තත්ථ අධිමානෙනාති අධිගතමානෙන සමුදාචරන්තස්ස අනාපත්ති. අනුල්ලපනාධිප්පායස්සාති කොහඤ්ඤෙ ඉච්ඡාචාරෙ අඨත්වා අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස සබ්රහ්මචාරීනං සන්තිකෙ අඤ්ඤං බ්යාකරොන්තස්ස අනාපත්ති. උම්මත්තකාදයො පුබ්බෙ වුත්තනයාඑව. ඉධ පන ආදිකම්මිකා වග්ගුමුදාතීරියා භික්ඛූ. තෙසං අනාපත්තීති.
පදභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
සමුට්ඨානාදීසු ඉදං සික්ඛාපදං තිසමුට්ඨානං – හත්ථමුද්දාය ආරොචෙන්තස්ස කායචිත්තතො, වචීභෙදෙන ආරොචෙන්තස්ස වාචාචිත්තතො, උභයං කරොන්තස්ස කායවාචාචිත්තතො සමුට්ඨාති. කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනං හසන්තොපි හි සොමනස්සිකො උල්ලපති භායන්තොපි මජ්ඣත්තොපීති.
විනීතවත්ථුවණ්ණනා
විනීතවත්ථූසු – අධිමානවත්ථු අනුපඤ්ඤත්තියං වුත්තනයමෙව.
දුතියවත්ථුස්මිං – පණිධායාති පත්ථනං කත්වා. එවං මං ජනො සම්භාවෙස්සතීති එවං අරඤ්ඤෙ වසන්තං මං ජනො අරහත්තෙ වා සෙක්ඛභූමියං වා සම්භාවෙස්සති, තතො ලොකස්ස සක්කතො භවිස්සාමි ගරුකතො මානිතො පූජිතොති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං පණිධාය “අරඤ්ඤෙ වසිස්සාමී”ති ගච්ඡන්තස්ස පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. තථා අරඤ්ඤෙ කුටිකරණචඞ්කමනනිසීදනනිවාසනපාවුරණාදීසු සබ්බකිච්චෙසු පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. තස්මා එවං අරඤ්ඤෙ න වසිතබ්බං. එවං වසන්තො හි සම්භාවනං ලභතු වා මා වා දුක්කටං ආපජ්ජති. යො පන සමාදින්නධුතඞ්ගො “ධුතඞ්ගං රක්ඛිස්සාමී”ති වා “ගාමන්තෙ මෙ වසතො චිත්තං වික්ඛිපති, අරඤ්ඤං සප්පාය”න්ති චින්තෙත්වා වා “අද්ධා අරඤ්ඤෙ තිණ්ණං විවෙකානං අඤ්ඤතරං පාපුණිස්සාමී”ති වා “අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අරහත්තං අපාපුණිත්වා න නික්ඛමිස්සාමී”ති වා “අරඤ්ඤවාසො නාම භගවතා පසත්ථො, මයි ච අරඤ්ඤෙ වසන්තෙ බහූ සබ්රහ්මචාරිනො ගාමන්තං හිත්වා ආරඤ්ඤකා භවිස්සන්තී”ති වා එවං අනවජ්ජවාසං වසිතුකාමො හොති, තෙන වසිතබ්බං.
තතියවත්ථුස්මිම්පි – “අභික්කන්තාදීනි සණ්ඨපෙත්වා පිණ්ඩාය චරිස්සාමී”ති නිවාසනපාරුපනකිච්චතො පභුති යාව භොජනපරියොසානං තාව පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. සම්භාවනං ලභතු වා මා වා දුක්කටමෙව. ඛන්ධකවත්තසෙඛියවත්තපරිපූරණත්ථං පන සබ්රහ්මචාරීනං දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං වා පාසාදිකෙහි අභික්කමපටික්කමාදීහි පිණ්ඩාය පවිසන්තො අනුපවජ්ජො විඤ්ඤූනන්ති.
චතුත්ථපඤ්චමවත්ථූසු – “යො තෙ විහාරෙ වසී”ති එත්ථ වුත්තනයෙනෙව “අහ”න්ති අවුත්තත්තා පාරාජිකං නත්ථි. අත්තුපනායිකමෙව හි සමුදාචරන්තස්ස පාරාජිකං වුත්තං.
පණිධාය චඞ්කමීතිආදීනි හෙට්ඨා වුත්තනයානෙව.
සංයොජනවත්ථුස්මිං – සංයොජනා පහීනාතිපි “දස සංයොජනා පහීනා”තිපි “එකං සංයොජනං පහීන”න්තිපි වදතො කිලෙසප්පහානමෙව ආරොචිතං හොති, තස්මා පාරාජිකං.
රහොවත්ථූසු – රහො උල්ලපතීති “රහොගතො අරහා අහ”න්ති වදති, න මනසා චින්තිතමෙව කරොති. තෙනෙත්ථ දුක්කටං වුත්තං.
විහාරවත්ථු උපට්ඨානවත්ථු ච වුත්තනයමෙව.
න දුක්කරවත්ථුස්මිං – තස්ස භික්ඛුනො අයං ලද්ධි – “අරියපුග්ගලාව භගවතො සාවකා”ති. තෙනාහ – “යෙ ඛො තෙ භගවතො සාවකා තෙ එවං වදෙය්යු”න්ති. යස්මා චස්ස අයමධිප්පායො – “සීලවතා ආරද්ධවිපස්සකෙන න දුක්කරං අඤ්ඤං බ්යාකාතුං, පටිබලො සො අරහත්තං පාපුණිතු”න්ති. තස්මා “අනුල්ලපනාධිප්පායො අහ”න්ති ආහ.
වීරියවත්ථුස්මිං ආරාධනීයොති සක්කා ආරාධෙතුං සම්පාදෙතුං නිබ්බත්තෙතුන්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.
මච්චුවත්ථුස්මිං සො භික්ඛු “යස්ස විප්පටිසාරො උප්පජ්ජති, සො භායෙය්ය. මය්හං පන අවිප්පටිසාරවත්ථුකානි පරිසුද්ධානි සීලානි, ස්වාහං කිං මරණස්ස භායිස්සාමී”ති එතමත්ථවසං පටිච්ච “නාහං ආවුසො මච්චුනො භායාමී”ති ආහ. තෙනස්ස අනාපත්ති.
විප්පටිසාරවත්ථුස්මිම්පි එසෙව නයො. තතො පරානි තීණි වත්ථූනි වීරියවත්ථුසදිසානෙව.
වෙදනාවත්ථූසුපඨමස්මිං තාව සො භික්ඛු පටිසඞ්ඛානබලෙන අධිවාසනඛන්තියං ඨත්වා “නාවුසො සක්කා යෙන වා තෙන වා අධිවාසෙතු”න්ති ආහ. තෙනස්ස අනාපත්ති.
දුතියෙ පන අත්තුපනායිකං අකත්වා “නාවුසො සක්කා පුථුජ්ජනෙනා”ති පරියායෙන වුත්තත්තා ථුල්ලච්චයං.
බ්රාහ්මණවත්ථූසුසො කිර බ්රාහ්මණො න කෙවලං “ආයන්තු භොන්තො අරහන්තො”ති ආහ. යං යං පනස්ස වචනං මුඛතො නිග්ගච්ඡති, සබ්බං “අරහන්තානං ආසනානි පඤ්ඤපෙථ, පාදොදකං දෙථ, අරහන්තො පාදෙ ධොවන්තූ”ති අරහන්තවාදපටිසංයුත්තංයෙව. තං පනස්ස පසාදභඤ්ඤං සද්ධාචරිතත්තා අත්තනො සද්ධාබලෙන සමුස්සාහිතස්ස වචනං. තස්මා භගවා “අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, පසාදභඤ්ඤෙ”ති ආහ. එවං වුච්චමානෙන පන භික්ඛුනා න හට්ඨතුට්ඨෙනෙව පච්චයා පරිභුඤ්ජිතබ්බා, “අරහත්තසම්පාපිකං පටිපදං පරිපූරෙස්සාමී”ති එවං යොගො කරණීයොති.