කුසසඞ්කාමනවත්ථුකථා
තදනන්තරෙ වත්ථුස්මිං කුසං සඞ්කාමෙත්වා චීවරං අග්ගහෙසීති පුබ්බෙ “ආදියෙය්යා”ති ඉමස්ස පදස්ස අත්ථවණ්ණනායං නාමමත්තෙන දස්සිතෙසු ථෙය්යාවහාර-පසය්හාවහාර-පරිකප්පාවහාරපඅච්ඡන්නාවහාර-කුසාවහාරෙසු කුසාවහාරෙන අවහරීති අත්ථො.
ඉමෙසං පන අවහාරානං එවං නානත්තං වෙදිතබ්බං – යො හි කොචි සස්සාමිකං භණ්ඩං රත්තිභාගෙ වා දිවසභාගෙ වා සන්ධිච්ඡෙදාදීනි කත්වා අදිස්සමානො අවහරති, කූටමානකූටකහාපණාදීහි වා වඤ්චෙත්වා ගණ්හාති, තස්සෙවං ගණ්හතො අවහාරො “ථෙය්යාවහාරො”ති වෙදිතබ්බො.
යො පන පරෙ පසය්හ බලසා අභිභුය්ය, අථ වා පන සන්තජ්ජෙත්වා භයං දස්සෙත්වා තෙසං සන්තකං ගණ්හාති, පන්ථඝාත-ගාමඝාතාදීනි කරොන්තා දාමරිකචොරා විය කොධවසෙන පරඝරවිලොපං කරොන්තා අත්තනො පත්තබලිතො ච අධිකං බලක්කාරෙන ගණ්හන්තා රාජ-රාජමහාමත්තාදයො විය; තස්සෙවං ගණ්හතො අවහාරො “පසය්හාවහාරො”ති වෙදිතබ්බො.
පරිකප්පෙත්වා ගණ්හතො පන අවහාරො “පරිකප්පාවහාරො”ති වුච්චති, සො භණ්ඩපරිකප්ප-ඔකාසපරිකප්පවසෙන දුවිධො . තත්රායං භණ්ඩපරිකප්පො – ඉධෙකච්චො සාටකත්ථිකො අන්තොගබ්භං පවිසිත්වා “සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ සුත්තං, න ගණ්හිස්සාමී”ති පරිකප්පෙත්වා අන්ධකාරෙ පසිබ්බකං ගණ්හාති, සාටකො චෙ තත්ර හොති, උද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. සුත්තං චෙ හොති, රක්ඛති. බහි නීහරිත්වා මුඤ්චිත්වා “සුත්ත”න්ති ඤත්වා පුන ආහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙති, රක්ඛතියෙව. “සුත්ත”න්ති ඤත්වාපි “යං ලද්ධං, තං ගහෙතබ්බ”න්ති ගච්ඡති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. භූමියං ඨපෙත්වා ගණ්හාති, උද්ධාරෙ පාරාජිකං. “චොරො, චොරො”ති සාමිකෙහි පරියුට්ඨිතො ඡඩ්ඩෙත්වා පලායති, රක්ඛති. සාමිකා තං දිස්වා ගණ්හන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. අඤ්ඤො චෙ කොචි ගණ්හාති, භණ්ඩදෙය්යං. අථ නිවත්තෙසු සාමිකෙසු සයමෙව තං දිස්වා “පගෙවෙතං මයා නීහටං, මම දානි සන්තක”න්ති ගණ්හාති, රක්ඛති; භණ්ඩදෙය්යං පන හොති. “සචෙ සුත්තං භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ සාටකො, න ගණ්හිස්සාමි. සචෙ සප්පි භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ තෙලං, න ගණ්හිස්සාමී”තිආදිනා නයෙන පරිකප්පෙත්වා ගණ්හන්තස්සාපි එසෙව නයො.
මහාපච්චරියාදීසු පන “සාටකත්ථිකොපි සාටකපසිබ්බකමෙව ගහෙත්වා නික්ඛන්තො බහි ඨත්වා මුඤ්චිත්වා ‘සාටකො අය’න්ති දිස්වා ගච්ඡන්තො පදුද්ධාරෙනෙව කාරෙතබ්බො”ති වුත්තං. එත්ථ පන “සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමී”ති පරිකප්පිතත්තා පරිකප්පො දිස්සති, දිස්වා හටත්තා පරිකප්පාවහාරො න දිස්සති. මහාඅට්ඨකථායං පන යං පරිකප්පිතං තං අදිට්ඨං පරිකප්පිතභාවෙ ඨිතංයෙව උද්ධරන්තස්ස අවහාරො වුත්තො, තස්මා තත්ථ පරිකප්පාවහාරො දිස්සති. “තං මඤ්ඤමානො තං අවහරී”ති පාළියා ච සමෙතීති. තත්ථ ය්වායං “සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමී”තිආදිනා නයෙන පවත්තො පරිකප්පො, අයං “භණ්ඩපරිකප්පො” නාම.