සඞ්කෙතකම්මකථා
සඞ්කෙතකම්මන්ති සඤ්ජානනකම්මං; කාලපරිච්ඡෙදවසෙන සඤ්ඤාණකරණන්ති අත්ථො. එත්ථ ච “පුරෙභත්තං අවහරා”ති වුත්තෙ අජ්ජ වා පුරෙභත්තං අවහරතු, ස්වෙ වා, අනාගතෙ වා සංවච්ඡරෙ, නත්ථි විසඞ්කෙතො; උභින්නම්පි ඔචරකෙ වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. සචෙ පන “අජ්ජ පුරෙභත්තං අවහරා”ති වුත්තෙ ස්වෙ පුරෙභත්තං අවහරති, “අජ්ජා”ති නියාමිතං තං සඞ්කෙතං අතික්කම්ම පච්ඡා අවහටං හොති. සචෙ “ස්වෙ පුරෙභත්තං අවහරා”ති වුත්තෙ අජ්ජ පුරෙභත්තං අවහරති , “ස්වෙ”ති නියාමිතං තං සඞ්කෙතං අප්පත්වා පුරෙ අවහටං හොති; එවං අවහරන්තස්ස අවහාරකස්සෙව පාරාජිකං, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. “ස්වෙ පුරෙභත්ත”න්ති වුත්තෙ තදහෙව වා ස්වෙ පච්ඡාභත්තං වා හරන්තොපි තං සඞ්කෙතං පුරෙ ච පච්ඡා ච හරතීති වෙදිතබ්බො. එස නයො පච්ඡාභත්තරත්තින්දිවෙසුපි. පුරිමයාම-මජ්ඣිමයාම-පච්ඡිමයාම-කාළජුණ්හ-මාස-උතු-සංවච්ඡරාදිවසෙනාපි චෙත්ථ සඞ්කෙතවිසඞ්කෙතතා වෙදිතබ්බා. “පුරෙභත්තං හරා”ති වුත්තෙ “පුරෙභත්තමෙව හරිස්සාමී”ති වායමන්තස්ස පච්ඡාභත්තං හොති; එත්ථ කථන්ති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ – “පුරෙභත්තපයොගොව එසො, තස්මා මූලට්ඨො න මුච්චතී”ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ – “කාලපරිච්ඡෙදං අතික්කන්තත්තා විසඞ්කෙතං, තස්මා මූලට්ඨො මුච්චතී”ති.
සඞ්කෙතකම්මකථා නිට්ඨිතා.
නිමිත්තකම්මකථා
නිමිත්තකම්මන්ති සඤ්ඤුප්පාදනත්ථං කස්සචි නිමිත්තස්ස කරණං, තං “අක්ඛිං වා නිඛණිස්සාමී”තිආදිනා නයෙන තිධා වුත්තං. අඤ්ඤම්පි පනෙත්ථ හත්ථලඞ්ඝන-පාණිප්පහාරඅඞ්ගුලිඵොටන-ගීවුන්නාමන-උක්කාසනාදිඅනෙකප්පකාරං සඞ්ගහෙතබ්බං. සෙසමෙත්ථ සඞ්කෙතකම්මෙ වුත්තනයමෙවාති.
නිමිත්තකම්මකථා නිට්ඨිතා.
ආණත්තිකථා
ඉදානි එතෙස්වෙව සඞ්කෙතකම්මනිමිත්තකම්මෙසු අසම්මොහත්ථං “භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙතී”තිආදිමාහ. තත්ථ සො තං මඤ්ඤමානො තන්ති සො අවහාරකො යං ආණාපකෙන නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වා වුත්තං, තං එතන්ති මඤ්ඤමානො තමෙව අවහරති, උභින්නං පාරාජිකං. සො තං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤන්ති යං අවහරාති වුත්තං, තං එතන්ති මඤ්ඤමානො අඤ්ඤං තස්මිංයෙව ඨානෙ ඨපිතං අවහරති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො තන්ති ආණාපකෙන නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වා වුත්තභණ්ඩං අප්පග්ඝං, ඉදං අඤ්ඤං තස්සෙව සමීපෙ ඨපිතං සාරභණ්ඩන්ති එවං අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො තමෙව අවහරති, උභින්නම්පි පාරාජිකං. අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤන්ති පුරිමනයෙනෙව ඉදං අඤ්ඤං තස්සෙව සමීපෙ ඨපිතං සාරභණ්ඩන්ති මඤ්ඤති, තඤ්චෙ අඤ්ඤමෙව හොති, තස්සෙව පාරාජිකං.
ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදාතිආදීසු එකො ආචරියො තයො බුද්ධරක්ඛිත-ධම්මරක්ඛිත-සඞ්ඝරක්ඛිතනාමකා අන්තෙවාසිකා දට්ඨබ්බා. තත්ථ භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙතීති ආචරියො කිඤ්චි භණ්ඩං කත්ථචි සල්ලක්ඛෙත්වා තස්ස හරණත්ථාය බුද්ධරක්ඛිතං ආණාපෙති. ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදාති ගච්ඡ ත්වං, බුද්ධරක්ඛිත, එතමත්ථං ධම්මරක්ඛිතස්ස පාවද. ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදතූති ධම්මරක්ඛිතොපි සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස පාවදතු. ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං භණ්ඩං අවහරතූති එවං තයා ආණත්තෙන ධම්මරක්ඛිතෙන ආණත්තො සඞ්ඝරක්ඛිතො ඉත්ථන්නාමං භණ්ඩං අවහරතු, සො හි අම්හෙසු වීරජාතිකො පටිබලො ඉමස්මිං කම්මෙති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං ආණාපෙන්තස්ස ආචරියස්ස තාව දුක්කටං. සචෙ පන සා ආණත්ති යථාධිප්පායං ගච්ඡති, යං පරතො ථුල්ලච්චයං වුත්තං, ආණත්තික්ඛණෙ තදෙව හොති. අථ තං භණ්ඩං අවස්සං හාරියං හොති, යං පරතො “සබ්බෙසං ආපත්ති පාරාජිකස්සා”ති වුත්තං, තතො ඉමස්ස තඞ්ඛණෙයෙව පාරාජිකං හොතීති අයං යුත්ති සබ්බත්ථ වෙදිතබ්බා.