වනප්පතිකථා
වනස්ස පතීති වනප්පති; වනජෙට්ඨකරුක්ඛස්සෙතං අධිවචනං. ඉධ පන සබ්බොපි මනුස්සෙහි පරිග්ගහිතරුක්ඛො අධිප්පෙතො අම්බලබුජපනසාදිකො. යත්ථ වා පන මරිචවල්ලිආදීනි ආරොපෙන්ති, සො ඡිජ්ජමානො සචෙ එකායපි ඡල්ලියා වා වාකෙන වා සකලිකාය වා ඵෙග්ගුනා වා සම්බද්ධොව හුත්වා භූමියං පතති, රක්ඛති තාව.
යො පන ඡින්නොපි වල්ලීහි වා සාමන්තරුක්ඛසාඛාහි වා සම්බද්ධො සන්ධාරිතත්තා උජුකමෙව තිට්ඨති, පතන්තො වා භූමිං න පාපුණාති, නත්ථි තත්ථ පරිහාරො, අවහාරො එව හොති. යොපි කකචෙන ඡින්නො අච්ඡින්නො විය හුත්වා තථෙව තිට්ඨති, තස්මිම්පි එසෙව නයො.
යො පන රුක්ඛං දුබ්බලං කත්වා පච්ඡා චාලෙත්වා පාතෙති, අඤ්ඤෙන වා චාලාපෙති; අඤ්ඤං වාස්ස සන්තිකෙ රුක්ඛං ඡින්දිත්වා අජ්ඣොත්ථරති, පරෙන වා අජ්ඣොත්ථරාපෙති; මක්කටෙ වා පරිපාතෙත්වා තත්ථ ආරොපෙති, අඤ්ඤෙන වා ආරොපාපෙති; වග්ගුලියො වා තත්ථ ආරොපෙති, පරෙන වා ආරොපාපෙති; තා තං රුක්ඛං පාතෙන්ති, තස්සෙව අවහාරො.
සචෙ පන තෙන රුක්ඛෙ දුබ්බලෙ කතෙ අඤ්ඤො අනාණත්තො එව තං චාලෙත්වා පාතෙති, රුක්ඛෙන වා අජ්ඣොත්ථරති, අත්තනො ධම්මතාය මක්කටා වා වග්ගුලියො වා ආරොහන්ති, පරො වා අනාණත්තො ආරොපෙති, සයං වා එස වාතමුඛං සොධෙති, බලවවාතො ආගන්ත්වා රුක්ඛං පාතෙති; සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්යං. වාතමුඛසොධනං පනෙත්ථ අසම්පත්තෙ වාතෙ සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණාදීහි සමෙති, නො අඤ්ඤථා. රුක්ඛං ආවිජ්ඣිත්වා සත්ථෙන වා ආකොටෙති, අග්ගිං වා දෙති, මණ්ඩුකකණ්ටකං වා විසං වා ආකොටෙති, යෙන සො මරති, සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්යමෙවාති.
වනප්පතිකථා නිට්ඨිතා.
හරණකකථා
හරණකෙ – අඤ්ඤස්ස හරණකං භණ්ඩං ථෙය්යචිත්තො ආමසතීති පරං සීසභාරාදීහි භණ්ඩං ආදාය ගච්ඡන්තං දිස්වා “එතං හරිස්සාමී”ති වෙගෙන ගන්ත්වා ආමසති, එත්තාවතා අස්ස දුක්කටං. ඵන්දාපෙතීති ආකඩ්ඪනවිකඩ්ඪනං කරොති, සාමිකො න මුඤ්චති, තෙනස්ස ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙතීති ආකඩ්ඪිත්වා සාමිකස්ස හත්ථතො මොචෙති, තෙනස්ස පාරාජිකං. සචෙ පන තං භණ්ඩසාමිකො උට්ඨහිත්වා පොථෙත්වා පුන තං භණ්ඩං මොචාපෙත්වා ගණ්හෙය්ය, භික්ඛු පඨමග්ගහණෙනෙව පාරාජිකො. සීසතො වා කණ්ණතො වා ගීවතො වා හත්ථතො වා අලඞ්කාරං ඡින්දිත්වා වා මොචෙත්වා වා ගණ්හන්තස්ස සීසාදීහි මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. හත්ථෙ පන වලයං වා කටකං වා අනීහරිත්වා අග්ගබාහං ඝංසන්තොව අපරාපරං වා සාරෙති, ආකාසගතං වා කරොති, රක්ඛති තාව. රුක්ඛමූලචීවරවංසෙසු වලයමිව න පාරාජිකං ජනෙති. කස්මා? සවිඤ්ඤාණකත්තා. සවිඤ්ඤාණකකොට්ඨාසගතඤ්හි යාව තතො න නීහටං, තාව තත්ථෙව හොති. එසෙව නයො අඞ්ගුලිමුද්දිකපාදකටකකටූපගපිළන්ධනෙසු.