ඛෙත්තට්ඨෙපි – ඛෙත්තං තාව දස්සෙන්තො “ඛෙත්තං නාම යත්ථ පුබ්බණ්ණං වා අපරණ්ණං වා ජායතී”ති ආහ. තත්ථ පුබ්බණ්ණන්ති සාලිආදීනි සත්ත ධඤ්ඤානි; අපරණ්ණන්ති මුග්ගමාසාදීනි; උච්ඡුඛෙත්තාදිකම්පි එත්ථෙව සඞ්ගහිතං. ඉධාපි චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තං වුත්තනයමෙව. තත්ථජාතකෙ පන සාලිසීසාදීනි නිරුම්භිත්වා වා එකමෙකං හත්ථෙනෙව ඡින්දිත්වා වා අසිතෙන ලායිත්වා වා බහූනි එකතො උප්පාටෙත්වා වා ගණ්හන්තස්ස යස්මිං බීජෙ වා සීසෙ වා මුට්ඨියං වා මුග්ගමාසාදිඵලෙ වා වත්ථු පූරති, තස්මිං බන්ධනා මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. අච්ඡිජ්ජමානො පන දණ්ඩකො වා වාකො වා තචො වා අප්පමත්තකොපි රක්ඛති.

වීහිනාළං දීඝම්පි හොති, යාව අන්තොනාළතො වීහිසීසදණ්ඩකො න නික්ඛමති, තාව රක්ඛති. කෙසග්ගමත්තම්පි නාළතො දණ්ඩකස්ස හෙට්ඨිමතලෙ නික්ඛන්තෙ භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අසිතෙන ලායිත්වා ගණ්හතො පන මුට්ඨිගතෙසු හෙට්ඨා ඡින්නෙසුපි සචෙ සීසානි ජටිතානි, රක්ඛන්ති තාව. විජටෙත්වා පන කෙසග්ගමත්තම්පි උක්ඛිපතො සචෙ වත්ථු පූරති, පාරාජිකං. සාමිකෙහි පන ලායිත්වා ඨපිතං සභුසං වා අභුසං වා කත්වා ගණ්හතො යෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං ගහිතෙ පාරාජිකං. සචෙ පරිකප්පෙති “ඉදං මද්දිත්වා පප්ඵොටෙත්වා සාරමෙව ගණ්හිස්සාමී”ති රක්ඛති තාව. මද්දනපප්ඵොටනෙසු ඨානා චාවෙන්තස්සාපි පාරාජිකං නත්ථි, පච්ඡා භාජනගතෙ කතමත්තෙ පාරාජිකං. අභියොගො පනෙත්ථ වුත්තනයො එව.

ඛීලසඞ්කමනාදීසු පථවී නාම අනග්ඝා. තස්මා සචෙ එකෙනෙව ඛීලෙන ඉතො කෙසග්ගමත්තම්පි පථවිප්පදෙසං සාමිකානං පස්සන්තානං වා අපස්සන්තානං වා අත්තනො සන්තකං කරොති, තස්මිං ඛීලෙ නාමං ඡින්දිත්වා වා අච්ඡින්දිත්වා වා සඞ්කාමිතමත්තෙ තස්ස ච, යෙ චස්ස එකච්ඡන්දා, සබ්බෙසං පාරාජිකං. සචෙ පන ද්වීහි ඛීලෙහි ගහෙතබ්බං හොති, පඨමෙ ඛීලෙ ථුල්ලච්චයං; දුතියෙ පාරාජිකං. සචෙ තීහි ගහෙතබ්බං හොති, පඨමෙ දුක්කටං, දුතියෙ ථුල්ලච්චයං, තතියෙ පාරාජිකං. එවං බහුකෙසුපි අවසානෙ ද්වෙ ඨපෙත්වා පුරිමෙහි දුක්කටං, අවසානෙ ද්වින්නං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. තඤ්ච ඛො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන. එවං සබ්බත්ථ.

රජ්ජුං වාති “මම සන්තකං ඉද”න්ති ඤාපෙතුකාමො රජ්ජුං වා පසාරෙති, යට්ඨිං වා පාතෙති, දුක්කටං. “ඉදානි ද්වීහි පයොගෙහි අත්තනො සන්තකං කරිස්සාමී”ති තෙසං පඨමෙ ථුල්ලච්චයං, දුතියෙ පාරාජිකං.

වතිං වාති පරස්ස ඛෙත්තං පරික්ඛෙපවසෙන අත්තනො කාතුකාමො දාරූනි නිඛණති, පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. එකස්මිං අනාගතෙ ථුල්ලච්චයං, තස්මිං ආගතෙ පාරාජිකං. සචෙ තත්තකෙන අසක්කොන්තො සාඛාපරිවාරෙනෙව අත්තනො කාතුං සක්කොති, සාඛාපාතනෙපි එසෙව නයො. එවං යෙන යෙන පරික්ඛිපිත්වා අත්තනො කාතුං සක්කොති, තත්ථ තත්ථ පඨමපයොගෙහි දුක්කටං. අවසානෙ ද්වින්නං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං.

මරියාදං වාති පරස්ස ඛෙත්තං “මම ඉද”න්ති ඤාපෙතුකාමො අත්තනො ඛෙත්තමරියාදං කෙදාරපාළිං යථා පරස්ස ඛෙත්තං අතික්කමති, එවං සඞ්කාමෙති, පංසුමත්තිකාදීහි වා වඩ්ඪෙත්වා විත්ථතං කරොති, අකතං වා පන පතිට්ඨාපෙති, පුරිමපයොගෙහි දුක්කටං. ද්වින්නං පච්ඡිමානං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකන්ති.

වත්ථුට්ඨෙපි – වත්ථුං තාව දස්සෙන්තො වත්ථු නාම “ආරාමවත්ථු විහාරවත්ථූ”ති ආහ. තත්ථ බීජං වා උපරොපකෙ වා අරොපෙත්වාව කෙවලං භූමිං සොධෙත්වා තිණ්ණං පාකාරානං යෙන කෙනචි පරික්ඛිපිත්වා වා අපරික්ඛිපිත්වා වා පුප්ඵාරාමාදීනං අත්ථාය ඨපිතො භූමිභාගො ආරාමවත්ථු නාම. එතෙනෙව නයෙන එකවිහාරපරිවෙණආවාසානං අත්ථාය ඨපිතො භූමිභාගො විහාරවත්ථු නාම. යොපි පුබ්බෙ ආරාමො ච විහාරො ච හුත්වා පච්ඡා විනස්සිත්වා භූමිමත්තො ඨිතො, ආරාමවිහාරකිච්චං න කරොති, සොපි ආරාමවිහාරවත්ථුසඞ්ගහෙනෙව සඞ්ගහිතො. විනිච්ඡයො පනෙත්ථ ඛෙත්තට්ඨෙ වුත්තසදිසොයෙවාති.

ගාමට්ඨෙ යං වත්තබ්බං තං වුත්තමෙව.

අරඤ්ඤට්ඨෙ – අරඤ්ඤං තාව දස්සෙන්තො “අරඤ්ඤං නාම යං මනුස්සානං පරිග්ගහිතං හොති, තං අරඤ්ඤ”න්ති ආහ. තත්ථ යස්මා අරඤ්ඤං නාම මනුස්සානං පරිග්ගහිතම්පි අත්ථි, අපරිග්ගහිතම්පි; ඉධ පන යං පරිග්ගහිතං සාරක්ඛං, යතො න විනා මූලෙන කට්ඨලතාදීනි ගහෙතුං ලබ්භන්ති, තං අධිප්පෙතං. තස්මා “යං මනුස්සානං පරිග්ගහිතං හොතී”ති වත්වා පුන “අරඤ්ඤ”න්ති වුත්තං. තෙන ඉමමත්ථං දස්සෙති – “න පරිග්ගහිතභාවො අරඤ්ඤස්ස ලක්ඛණං. යං පන අත්තනො අරඤ්ඤලක්ඛණෙන අරඤ්ඤං මනුස්සානඤ්ච පරිග්ගහිතං, තං ඉමස්මිං අත්ථෙ අරඤ්ඤ”න්ති. තත්ථ විනිච්ඡයො ආරාමට්ඨාදීසු වුත්තසදිසො.