ආරාමට්ඨෙපි – ආරාමං තාව දස්සෙන්තො “ආරාමො නාම පුප්ඵාරාමො ඵලාරාමො”ති ආහ. තෙසු වස්සිකාදීනං පුප්ඵනකො පුප්ඵාරාමො. අම්බඵලාදීනං ඵලනකො ඵලාරාමො. ආරාමෙ චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තස්ස විනිච්ඡයො භූමට්ඨාදීසු වුත්තනයො එව.

තත්ථජාතකෙ පන මූලන්ති උසීරහිරිවෙරාදිකං යංකිඤ්චි මූලං, තං උප්පාටෙත්වා වා උප්පාටිතං වා ගණ්හන්තස්ස යෙන මූලෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං ගහිතෙ පාරාජිකං. කන්දොපි මූලෙනෙව සඞ්ගහිතො. උප්පාටෙන්තස්ස චෙත්ථ අප්පමත්තකෙපි අච්ඡින්නෙ ථුල්ලච්චයමෙව. තත්ථ විනිච්ඡයො භිසෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. තචන්ති භෙසජ්ජත්ථාය වා රජනත්ථාය වා උපයොගගමනූපගං යංකිඤ්චි රුක්ඛත්තචං; තං උප්පාටෙත්වා වා උප්පාටිතං වා ගණ්හන්තස්ස මූලෙ වුත්තනයෙන පාරාජිකං. පුප්ඵන්ති වස්සිකමල්ලිකාදිකං යංකිඤ්චි පුප්ඵං, තං ඔචිනිත්වා වා ඔචිනිතං වා ගණ්හන්තස්ස උප්පලපදුමෙසු වුත්තනයෙන පාරාජිකං. පුප්ඵානම්පි හි වණ්ටං වා බන්ධනං වා අච්ඡින්නං රක්ඛති. වණ්ටබ්භන්තරෙ පන කෙසඤ්චි සූචිකා හොති, සා න රක්ඛති. ඵලන්ති අම්බඵලතාලඵලාදිකං යංකිඤ්චි, තං රුක්ඛතො ගණ්හන්තස්ස විනිච්ඡයො රුක්ඛෙ ලග්ගිතකථායං වුත්තො. අපනෙත්වා ඨපිතං භූමට්ඨාදිසඞ්ගහිතමෙව.

ආරාමං අභියුඤ්ජතීති පරසන්තකං “මම සන්තකො අය”න්ති මුසා භණිත්වා අභියුඤ්ජති, අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. සාමිකස්ස විමතිංඋප්පාදෙතීති විනිච්ඡයකුසලතාය බලවනිස්සිතාදිභාවෙන වා ආරාමසාමිකස්ස සංසයං ජනෙති. කථං? තඤ්හි තථා විනිච්ඡයප්පසුතං දිස්වා සාමිකො චින්තෙති – “සක්ඛිස්සාමි නු ඛො අහං ඉමං ආරාමං අත්තනො කාතුං, න සක්ඛිස්සාමි නු ඛො”ති. එවං තස්ස විමති උප්පජ්ජමානා තෙන උප්පාදිතා හොති, තස්මා ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජති.

ධුරං නික්ඛිපතීති යදා පන සාමිකො “අයං ථද්ධො කක්ඛළො ජීවිතබ්රහ්මචරියන්තරායම්පි මෙ කරෙය්ය, අලං දානි මය්හං ඉමිනා ආරාමෙනා”ති ධුරං නික්ඛිපති, අභියුඤ්ජකො පාරාජිකං ආපජ්ජති. සචෙ සයම්පි කතධුරනික්ඛෙපො හොති, අථ ච පන සාමිකෙන ධුරෙ නික්ඛිත්තෙපි අභියුඤ්ජකො ධුරං අනික්ඛිපිත්වාව “ඉමං සුට්ඨු පීළෙත්වා මම ආණාපවත්තිං දස්සෙත්වා කිඞ්කාරප්පටිස්සාවිභාවෙ නං ඨපෙත්වා දස්සාමී”ති දාතබ්බභාවෙ සඋස්සාහො හොති, රක්ඛති තාව. අථාපි අභියුඤ්ජකො “අච්ඡින්දිත්වා න දානි නං ඉමස්ස දස්සාමී”ති ධුරං නික්ඛිපති, සාමිකො පන න ධුරං නික්ඛිපති, පක්ඛං පරියෙසති, කාලං ආගමෙති, “ලජ්ජිපරිසං තාව ලභාමි, පච්ඡා ජානිස්සාමී”ති පුන ගහණෙයෙව සඋස්සාහො හොති, රක්ඛතියෙව. යදා පන සොපි “න දස්සාමී”ති, සාමිකොපි “න ලච්ඡාමී”ති – එවං උභොපි ධුරං නික්ඛිපන්ති, තදා අභියුඤ්ජකස්ස පාරාජිකං. අථ පන අභියුඤ්ජිත්වා විනිච්ඡයං කුරුමානො අනිට්ඨිතෙ විනිච්ඡයෙ සාමිකෙනපි ධුරනික්ඛෙපෙ අකතෙ අත්තනො අස්සාමිකභාවං ජානන්තොයෙව තතො කිඤ්චි පුප්ඵං වා ඵලං වා ගණ්හාති, භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො.

ධම්මං චරන්තොති භික්ඛුසඞ්ඝෙ වා රාජකුලෙ වා විනිච්ඡයං කරොන්තො. සාමිකං පරාජෙතීති විනිච්ඡයිකානං උක්කොචං දත්වා කූටසක්ඛිං ඔතාරෙත්වා ආරාමසාමිකං ජිනාතීති අත්ථො. ආපත්ති පාරාජිකස්සාති න කෙවලං තස්සෙව, සඤ්චිච්ච තස්ස අත්ථසාධනෙ පවත්තානං කූටවිනිච්ඡයිකානම්පි කූටසක්ඛීනම්පි සබ්බෙසං පාරාජිකං. එත්ථ ච සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපවසෙනෙව පරාජයො වෙදිතබ්බො. අනික්ඛිත්තධුරො හි අපරාජිතොව හොති. ධම්මං චරන්තො පරජ්ජතීති සචෙපි ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන විනිච්ඡයස්ස පවත්තත්තා සයං පරාජයං පාපුණාති; එවම්පි මුසාවාදෙන සාමිකානං පීළාකරණපච්චයා ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජතීති.

විහාරට්ඨෙපි – චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තං වුත්තනයමෙව. අභියොගෙපි චෙත්ථ චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස භික්ඛූනං දින්නං විහාරං වා පරිවෙණං වා ආවාසං වා මහන්තම්පි ඛුද්දකම්පි අභියුඤ්ජතො අභියොගො න රුහති. අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හිතුම්පි න සක්කොති. කස්මා? සබ්බෙසං ධුරනික්ඛෙපාභාවතො. න හෙත්ථ සබ්බෙ චාතුද්දිසා භික්ඛූ ධුරනික්ඛෙපං කරොන්තීති . දීඝභාණකාදිභෙදස්ස පන ගණස්ස එකපුග්ගලස්ස වා සන්තකං අභියුඤ්ජිත්වා ගණ්හන්තො සක්කොති තෙ ධුරං නික්ඛිපාපෙතුං. තස්මා තත්ථ ආරාමෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති.