සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය දුබ්බල්යං අනාවිකත්වාති සික්ඛඤ්ච අප්පටික්ඛිපිත්වා දුබ්බලභාවඤ්ච අප්පකාසෙත්වා. යස්මා ච දුබ්බල්යෙ ආවිකතෙපි සික්ඛා අප්පච්චක්ඛාතාව හොති, සික්ඛාය පන පච්චක්ඛාතාය දුබ්බල්යං ආවිකතමෙව හොති. තස්මා “දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා”ති ඉමිනා පදෙන න කොචි විසෙසත්ථො ලබ්භති. යථා පන “දිරත්තතිරත්තං සහසෙය්යං කප්පෙය්යා”ති වුත්තෙ දිරත්තවචනෙන න කොචි විසෙසත්ථො ලබ්භති, කෙවලං ලොකවොහාරවසෙන බ්යඤ්ජනසිලිට්ඨතාය මුඛාරූළ්හතාය එතං වුත්තං. එවමිදම්පි වොහාරවසෙන බ්යඤ්ජනසිලිට්ඨතාය මුඛාරූළ්හතාය වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

යස්මා වා භගවා සාත්ථං සබ්යඤ්ජනං ධම්මං දෙසෙති, තස්මා “සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා”ති ඉමිනා අත්ථං සම්පාදෙත්වා “දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා”ති ඉමිනා බ්යඤ්ජනං සම්පාදෙති. පරිවාරකපදවිරහිතඤ්හි එකමෙව අත්ථපදං වුච්චමානං පරිවාරවිරහිතො රාජා විය, වත්ථාලඞ්කාරවිරහිතො විය ච පුරිසො න සොභති; පරිවාරකෙන පන අත්ථානුලොමෙන සහායපදෙන සද්ධිං තං සොභතීති.

යස්මා වා සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස එකච්චං දුබ්බල්යාවිකම්මං අත්ථො හොති, තස්මා තං සන්ධාය “සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා”තිපදස්ස අත්ථං විවරන්තො “දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා”ති ආහ.

තත්ථ සියා යස්මා න සබ්බං දුබ්බල්යාවිකම්මං සික්ඛාපච්චක්ඛානං, තස්මා “දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා”ති පඨමං වත්වා තස්ස අත්ථනියමනත්ථං “සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා”ති වත්තබ්බන්ති, තඤ්ච න; කස්මා? අත්ථානුක්කමාභාවතො. “සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො”ති හි වුත්තත්තා යං සික්ඛං සමාපන්නො, තං අප්පච්චක්ඛායාති වුච්චමානො අනුක්කමෙනෙව අත්ථො වුත්තො හොති, න අඤ්ඤථා. තස්මා ඉදමෙව පඨමං වුත්තන්ති.

අපිච අනුපටිපාටියාපි එත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. කථං? “සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො”ති එත්ථ යං සික්ඛං සමාපන්නො තං අප්පච්චක්ඛාය යඤ්ච සාජීවං සමාපන්නො තත්ථ දුබ්බල්යං අනාවිකත්වාති.

ඉදානි සික්ඛාපච්චක්ඛානදුබ්බල්යාවිකම්මානං විසෙසාවිසෙසං සික්ඛාපච්චක්ඛානලක්ඛණඤ්ච දස්සෙන්තො “අත්ථි භික්ඛවෙ”තිආදිමාහ. තත්ථ අත්ථි භික්ඛවෙතිආදීනි ද්වෙ මාතිකාපදානි; තානි විභජන්තො “කථඤ්ච භික්ඛවෙ”තිආදිමාහ. තත්රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – කථන්ති කෙන ආකාරෙන. දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චාති දුබ්බල්යස්ස ආවිකම්මඤ්ච. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. උක්කණ්ඨිතොති අනභිරතියා ඉමස්මිං සාසනෙ කිච්ඡජීවිකප්පත්තො. අථ වා අජ්ජ යාමි, ස්වෙ යාමි, ඉතො යාමි, එත්ථ යාමීති උද්ධං කණ්ඨං කත්වා විහරමානො, වික්ඛිත්තො අනෙකග්ගොති වුත්තං හොති. අනභිරතොති සාසනෙ අභිරතිවිරහිතො.

සාමඤ්ඤා චවිතුකාමොති සමණභාවතො අපගන්තුකාමො. භික්ඛුභාවන්ති භික්ඛුභාවෙන. කරණත්ථෙ උපයොගවචනං. “කණ්ඨෙ ආසත්තෙන අට්ටීයෙය්යා”තිආදීසු (පාරා· 162) පන යථාලක්ඛණං කරණවචනෙනෙව වුත්තං. අට්ටීයමානොති අට්ටං පීළිතං දුක්ඛිතං විය අත්තානං ආචරමානො; තෙන වා භික්ඛුභාවෙන අට්ටො කරියමානො පීළියමානොති අත්ථො. හරායමානොති ලජ්ජමානො. ජිගුච්ඡමානොති අසුචිං විය තං ජිගුච්ඡන්තො. ගිහිභාවං පත්ථයමානොතිආදීනි උත්තානත්ථානියෙව. යංනූනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්යන්ති එත්ථ යංනූනාති පරිවිතක්කදස්සනෙ නිපාතො. ඉදං වුත්තං හොති – “සචාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්යං, සාධු වත මෙ සියා”ති. වදති විඤ්ඤාපෙතීති ඉමමත්ථං එතෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා බ්යඤ්ජනෙහි වචීභෙදං කත්වා වදති චෙව, යස්ස ච වදති, තං විඤ්ඤාපෙති ජානාපෙති. එවම්පීති උපරිමත්ථසම්පිණ්ඩනත්තො පිකාරො. එවම්පි දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අප්පච්චක්ඛාතා, අඤ්ඤථාපි.

ඉදානි තං අඤ්ඤථාපි දුබ්බල්යාවිකම්මං සික්ඛාය ච අප්පච්චක්ඛානං දස්සෙන්තො “අථ වා පනා”තිආදිමාහ. තං සබ්බං අත්ථතො උත්තානමෙව. පදතො පනෙත්ථ ආදිතො පට්ඨාය “බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්යං, ධම්මං, සඞ්ඝං, සික්ඛං, විනයං, පාතිමොක්ඛං, උද්දෙසං, උපජ්ඣායං, ආචරියං, සද්ධිවිහාරිකං, අන්තෙවාසිකං, සමානුපජ්ඣායකං, සමානාචරියකං, සබ්රහ්මචාරිං පච්චක්ඛෙය්ය”න්ති ඉමානි චුද්දස පදානි පච්චක්ඛානාකාරෙන වුත්තානි.

ගිහී අස්සන්තිආදීනි “ගිහී, උපාසකො, ආරාමිකො, සාමණෙරො, තිත්ථියො, තිත්ථියසාවකො, අස්සමණො, අසක්යපුත්තියො අස්ස”න්ති ඉමානි අට්ඨ පදානි “අස්ස”න්ති ඉමිනා භාවවිකප්පාකාරෙන වුත්තානි. එවං “යංනූනාහ”න්ති ඉමිනා පටිසංයුත්තානි ද්වාවීසති පදානි.

යථා ච එතානි, එවං “යදි පනාහං, අපාහං, හන්දාහං, හොති මෙ”ති ඉමෙසු එකමෙකෙන පටිසංයුත්තානි ද්වාවීසතීති සබ්බානෙව සතඤ්ච දස ච පදානි හොන්ති.

තතො පරං සරිතබ්බවත්ථුදස්සනනයෙන පවත්තානි “මාතරං සරාමී”තිආදීනි සත්තරස පදානි. තත්ථ ඛෙත්තන්ති සාලිඛෙත්තාදිං. වත්ථුන්ති තිණපණ්ණසාකඵලාඵලසමුට්ඨානට්ඨානං. සිප්පන්ති කුම්භකාරපෙසකාරසිප්පාදිකං.

තතො පරං සකිඤ්චනසපලිබොධභාවදස්සනවසෙන පවත්තානි “මාතා මෙ අත්ථි, සා මයා පොසෙතබ්බා”තිආදීනි නව පදානි.