සත්තමසික්ඛාපදවණ්ණනා
සත්තමෙ – සබ්බං උත්තානමෙව. ධුරනික්ඛෙපසමුට්ඨානං – කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, දුක්ඛවෙදනන්ති.
සත්තමසික්ඛාපදං.
අට්ඨමසික්ඛාපදවණ්ණනා
අට්ඨමෙපි – සබ්බං උත්තානමෙව. සමුට්ඨානාදීනිපි අනන්තරසදිසානෙවාති.
අට්ඨමසික්ඛාපදං.
නවමසික්ඛාපදවණ්ණනා
නවමෙ – සොකාවාසන්ති සඞ්කෙතං කත්වා අගච්ඡමානා පුරිසානං අන්තො සොකං පවෙසෙතීති සොකාවාසා, තං සොකාවාසං. තෙනෙවාහ – “සොකාවාසා නාම පරෙසං දුක්ඛං උප්පාදෙතී”ති. අථ වා ඝරං විය ඝරසාමිකා, අයම්පි පුරිසසමාගමං අලභමානා සොකං ආවිසති. ඉති යං ආවිසති, ස්වාස්සා ආවාසො හොතීති සොකාවාසා. තෙනාහ – “සොකං ආවිසතී”ති. අජානන්තීති එදිසා අයන්ති අජානමානා. සෙසං උත්තානමෙව. තිසමුට්ඨානං – කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
නවමසික්ඛාපදං.
දසමසික්ඛාපදවණ්ණනා
දසමෙ – අනාපුච්ඡාති අනාපුච්ඡිත්වා. භික්ඛුනීහි ද්වික්ඛත්තුං ආපුච්ඡිතබ්බං – පබ්බජ්ජාකාලෙ ච උපසම්පදාකාලෙ ච, භික්ඛූනං පන සකිං ආපුච්ඡිතෙපි වට්ටති.
අජානන්තීති මාතාදීනං අත්ථිභාවං අජානන්තී. සෙසං උත්තානමෙව. ඉදං අපුබ්බසමුට්ඨානසීසං. චතුසමුට්ඨානං – වාචතො කායවාචතො වාචාචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති. කථං? අබ්භානකම්මාදීසු කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඛණ්ඩසීමායං නිසින්නා “පක්කොසථ සික්ඛමානං, ඉධෙව නං උපසම්පාදෙස්සාමා”ති උපසම්පාදෙති; එවං වාචතො සමුට්ඨාති. උපස්සයතො පට්ඨාය උපසම්පාදෙස්සාමීති වත්වා ඛණ්ඩසීමං ගච්ඡන්තියා කායවාචතො සමුට්ඨාති. ද්වීසුපි ඨානෙසු පණ්ණත්තිභාවං ජානිත්වාව වීතික්කමං කරොන්තියා වාචාචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති. අනනුජානාපෙත්වා උපසම්පාදනතො කිරියාකිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
දසමසික්ඛාපදං.
එකාදසමසික්ඛාපදවණ්ණනා
එකාදසමෙ – පාරිවාසිකඡන්දදානෙනාති පාරිවාසියෙන ඡන්දදානෙන. තත්ථ චතුබ්බිධං පාරිවාසියං – පරිසපාරිවාසියං , රත්තිපාරිවාසියං, ඡන්දපාරිවාසියං, අජ්ඣාසයපාරිවාසියන්ති. තත්ථ පරිසපාරිවාසියං නාම භික්ඛූ කෙනචිදෙව කරණීයෙන සන්නිපතිතා හොන්ති, අථ මෙඝො වා උට්ඨාති, උස්සාරණා වා කරියති, මනුස්සා වා අජ්ඣොත්ථරන්තා ආගච්ඡන්ති, භික්ඛූ “අනොකාසා මයං අඤ්ඤත්ර ගච්ඡාමා”ති ඡන්දං අවිස්සජ්ජෙත්වාව උට්ඨහන්ති. ඉදං පරිසපාරිවාසියං. කිඤ්චාපි පරිසපාරිවාසියං, ඡන්දස්ස පන අවිස්සට්ඨත්තා කම්මං කාතුං වට්ටති.
පුන භික්ඛූ “උපොසථාදීනි කරිස්සාමා”ති රත්තිං සන්නිපතිත්වා “යාව සබ්බෙ සන්නිපතන්ති, තාව ධම්මං සුණිස්සාමා”ති එකං අජ්ඣෙසන්ති, තස්මිං ධම්මකථං කථෙන්තෙයෙව අරුණො උග්ගච්ඡති. සචෙ “චාතුද්දසිකං උපොසථං කරිස්සාමා”ති නිසින්නා “පන්නරසො”ති කාතුං වට්ටති. සචෙ පන්නරසිකං කාතුං නිසින්නා පාටිපදෙ අනුපොසථෙ උපොසථං කාතුං න වට්ටති, අඤ්ඤං පන සඞ්ඝකිච්චං කාතුං වට්ටති. ඉදං රත්තිපාරිවාසියං නාම.
පුන භික්ඛූ “කිඤ්චිදෙව අබ්භානාදිසඞ්ඝකම්මං කරිස්සාමා”ති නිසින්නා හොන්ති, තත්රෙකො නක්ඛත්තපාඨකො භික්ඛු එවං වදති – “අජ්ජ නක්ඛත්තං දාරුණං, මා ඉමං කම්මං කරොථා”ති. තෙ තස්ස වචනෙන ඡන්දං විස්සජ්ජෙත්වා තත්ථෙව නිසින්නා හොන්ති. අථඤ්ඤො ආගන්ත්වා “නක්ඛත්තං පටිමානෙන්තං අත්ථො බාලං උපච්චගා”ති (ජා· 1.1.49) වත්වා “කිං නක්ඛත්තෙන කරොථා”ති වදති. ඉදං ඡන්දපාරිවාසියඤ්චෙව අජ්ඣාසයපාරිවාසියඤ්ච. එතස්මිං පාරිවාසියෙ පුන ඡන්දපාරිසුද්ධිං අනානෙත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති.
වුට්ඨිතාය පරිසායාති ඡන්දං විස්සජ්ජෙත්වා කායෙන වා වාචාය වා ඡන්දවිස්සජ්ජනමත්තෙනෙව වා උට්ඨිතාය පරිසාය.
අනාපත්ති අවුට්ඨිතාය පරිසායාති ඡන්දං අවිස්සජ්ජෙත්වා අවුට්ඨිතාය අනාපත්ති. සෙසං උත්තානමෙව. තිසමුට්ඨානං – කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං , කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
එකාදසමසික්ඛාපදං.
ද්වාදසමසික්ඛාපදවණ්ණනා
ද්වාදසමෙ – උපස්සයො න සම්මතීති වසනොකාසො නප්පහොති. සෙසං උත්තානමෙව. සමුට්ඨානාදීනි අනන්තරසදිසානෙවාති.
ද්වාදසමසික්ඛාපදං.
තෙරසමසික්ඛාපදවණ්ණනා
තෙරසමෙ – එකං වස්සං ද්වෙති එකන්තරිකෙ එකස්මිං සංවච්ඡරෙ ද්වෙ වුට්ඨාපෙති. සෙසං උත්තානමෙව. සමුට්ඨානාදීනිපි වුත්තසදිසානෙවාති.
තෙරසමසික්ඛාපදං.
කුමාරිභූතවග්ගො අට්ඨමො.
ඡත්තුපාහනවග්ගො
පඨමසික්ඛාපදවණ්ණනා
ඡත්තවග්ගස්ස පඨමසික්ඛාපදෙ – සකිම්පි ධාරෙති ආපත්ති පාචිත්තියස්සාති මග්ගගමනෙ එකපයොගෙනෙව දිවසම්පි ධාරෙති, එකාව ආපත්ති. සචෙ කද්දමාදීනි පත්වා උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා ඡත්තමෙව ධාරෙන්තී ගච්ඡති, දුක්කටං. අථාපි ගච්ඡාදීනි දිස්වා ඡත්තං අපනාමෙත්වා උපාහනාරුළ්හාව ගච්ඡති, දුක්කටමෙව. සචෙ ඡත්තම්පි අපනාමෙත්වා උපාහනාපි ඔමුඤ්චිත්වා පුන ධාරෙති, පුන පාචිත්තියං. එවං පයොගගණනාය ආපත්තියො වෙදිතබ්බා. සෙසං උත්තානමෙව. එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.