අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදවණ්ණනා
දුතියෙ – අඞ්ගුලිපතොදකෙනාති අඞ්ගුලීහි උපකච්ඡකාදිඝට්ටනං වුච්චති. උත්තසන්තොති අතිහාසෙන කිලමන්තො. අනස්සාසකොති උපච්ඡින්නඅස්සාසපස්සාසසඤ්චාරො හුත්වා. අනුපසම්පන්නං කායෙන කායන්ති එත්ථ භික්ඛුනීපි අනුපසම්පන්නට්ඨානෙ ඨිතා, තම්පි ඛිඩ්ඩාධිප්පායෙන ඵුසන්තස්ස දුක්කටං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.
පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානං – කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, අකුසලචිත්තං, ද්විවෙදනන්ති.
අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදං දුතියං.
හසධම්මසික්ඛාපදවණ්ණනා
තතියෙ – අප්පකතඤ්ඤුනොති යං භගවතා පකතං පඤ්ඤත්තං, තං න ජානන්තීති අත්ථො.
උදකෙ හසධම්මෙති උදකකීළිකා වුච්චති. උපරිගොප්ඵකෙති ගොප්ඵකානං උපරිභාගප්පමාණෙ. හසාධිප්පායොති කීළාධිප්පායො. නිමුජ්ජති වාතිආදීසු නිමුජ්ජනත්ථාය ඔරොහන්තස්ස පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනෙසු පයොගෙ පයොගෙ පාචිත්තියං. නිමුජ්ජිත්වා අන්තොඋදකෙයෙව ගච්ඡන්තස්ස හත්ථවාරපදවාරෙසු සබ්බත්ථ පාචිත්තියං. පලවතීති තරති. හත්ථෙහි තරන්තස්ස හත්ථවාරෙ හත්ථවාරෙ පාචිත්තියං. පාදෙසුපි එසෙව නයො. යෙන යෙන අඞ්ගෙන තරති, තස්ස තස්ස පයොගෙ පයොගෙ පාචිත්තියං. තීරතො වා රුක්ඛතො වා උදකෙ පතති, පාචිත්තියමෙව. නාවාය කීළතීති ඵියාරිත්තාදීහි නාවං පාජෙන්තො වා තීරෙ උස්සාරෙන්තො වා නාවාය කීළති, දුක්කටං.
හත්ථෙන වාතිආදීසුපි පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. කෙචි හත්ථෙන උදකෙ ඛිත්තාය කථලාය පතනුප්පතනවාරෙසු දුක්කටං වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. තත්ථ හි එකපයොගත්තා එකමෙව දුක්කටං, අපිච උපරිගොප්ඵකෙ වුත්තානි උම්මුජ්ජනාදීනි ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙන යෙන කෙනචි ආකාරෙන උදකං ඔතරිත්වා වා අනොතරිත්වා වා යත්ථ කත්ථචි ඨිතං උදකං අන්තමසො බින්දුං ගහෙත්වා ඛිපනකීළායපි කීළන්තස්ස දුක්කටමෙව, අත්ථජොතකං පන අක්ඛරං ලිඛිතුං වට්ටති, අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.
පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානං – කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
හසධම්මසික්ඛාපදං තතියං.
අනාදරියසික්ඛාපදවණ්ණනා
චතුත්ථෙ – කථායං නස්සෙය්යාති කථං අයං ධම්මො තන්ති පවෙණී නස්සෙය්ය. තං වා න සික්ඛිතුකාමොති යෙන පඤ්ඤත්තෙන වුච්චති, තං පඤ්ඤත්තං න සික්ඛිතුකාමො. අපඤ්ඤත්තෙනාති සුත්තෙ වා අභිධම්මෙ වා ආගතෙන.
එවං අම්හාකං ආචරියානං උග්ගහොති එත්ථ ගාරය්හො ආචරියුග්ගහො න ගහෙතබ්බො; පවෙණියා ආගතො ආචරියුග්ගහොව ගහෙතබ්බො. කුරුන්දියං පන “ලොකවජ්ජෙ ආචරියුග්ගහො න වට්ටති, පණ්ණත්තිවජ්ජෙ පන වට්ටතී”ති වුත්තං. මහාපච්චරියං “සුත්තං සුත්තානුලොමඤ්ච උග්ගහිතකානංයෙව ආචරියානං උග්ගහො පමාණං, අජානන්තානං කථා අප්පමාණන්ති වුත්තං. තං සබ්බං පවෙණියා ආගතෙසමොධානං ගච්ඡති. සෙසං උත්තානමෙවාති.
තිසමුට්ඨානං – කායචිත්තතො වාචාචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති, කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, දුක්ඛවෙදනන්ති.
අනාදරියසික්ඛාපදං චතුත්ථං.
භිංසාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා
පඤ්චමෙ – රූපූපහාරාදයො මනුස්සවිග්ගහෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. සෙසං උත්තානමෙව. සමුට්ඨානාදීනි අනාදරියසදිසානෙවාති.
භිංසාපනසික්ඛාපදං පඤ්චමං.
ජොතිසික්ඛාපදවණ්ණනා
ඡට්ඨෙ – භග්ගාති ජනපදස්ස නාමං. සංසුමාරගිරන්ති නගරස්ස. භෙසකළාවනන්ති තන්නිස්සිතවනස්ස. තං පන මිගානං ඵාසුවිහාරත්ථාය දින්නත්තා මිගදායොති වුච්චති. සමාදහිත්වාති ජාලෙත්වා. පරිපාතෙසීති අනුබන්ධි. [missing pali]
පදීපෙපීති පදීපුජ්ජලනෙපි. ජොතිකෙපීති පත්තපචනසෙදකම්මාදීසු ජොතිකරණෙ. තථාරූපපච්චයාති පදීපාදිපච්චයා.