සෙනාවාසසික්ඛාපදවණ්ණනා
නවමෙ – අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ සෙනාය වසතීති තිට්ඨතු වා නිසීදතු වා සයතු වා සචෙපි ආකාසෙ ඉද්ධියා කඤ්චි ඉරියාපථං කප්පෙති, පාචිත්තියමෙව. සෙනා වා පටිසෙනාය රුද්ධා හොතීති යථා සඤ්චාරො ඡිජ්ජති; එවං රුද්ධා හොති. පලිබුද්ධොති වෙරිකෙන වා ඉස්සරෙන වා රුද්ධො. සෙසං උත්තානමෙව. එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
සෙනාවාසසික්ඛාපදං නවමං.
උය්යොධිකසික්ඛාපදවණ්ණනා
දසමෙ – උග්ගන්ත්වා උග්ගන්ත්වා එත්ථ යුජ්ඣන්තීති උය්යොධිකං; සම්පහාරට්ඨානස්සෙතං අධිවචනං. බලස්ස අග්ගං ජානන්ති එත්ථාති බලග්ගං; බලගණනට්ඨානන්ති අත්ථො. සෙනාය වියූහං සෙනාබ්යූහං; සෙනානිවෙසස්සෙතං අධිවචනං. තයො හත්ථී පච්ඡිමං හත්ථානීකන්ති යො පුබ්බෙ වුත්තො ද්වාදසපුරිසො හත්ථීති තෙන හත්ථිනා තයො හත්ථී. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සෙසං උය්යුත්තසෙනාසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං සද්ධිං සමුට්ඨානාදීහීති.
උය්යොධිකසික්ඛාපදං දසමං.
සමත්තො වණ්ණනාක්කමෙන අචෙලකවග්ගො පඤ්චමො.
සුරාපානවග්ගො
සුරාපානසික්ඛාපදවණ්ණනා
සුරාපානවග්ගස්ස පඨමසික්ඛාපදෙ – භද්දවතිකාති එකො ගාමො, සො භද්දිකාය වතියා සමන්නාගතත්තා එතං නාම ලභි. පථාවිනොති අද්ධිකා. තෙජසා තෙජන්ති අත්තනො තෙජසා ආනුභාවෙන නාගස්ස තෙජං. කාපොතිකාති කපොතපාදසමවණ්ණරත්තොභාසා. පසන්නාති සුරාමණ්ඩස්සෙතං අධිවචනං. අනනුච්ඡවියං භික්ඛවෙ සාගතස්සාති පඤ්චාභිඤ්ඤස්ස සතො මජ්ජපානං නාම න අනුච්ඡවියන්ති වුත්තං හොති.
පුප්ඵාසවො නාම මධුකපුප්ඵාදීනං රසෙන කතො. ඵලාසවො නාම මුද්දිකඵලාදීනි මද්දිත්වා තෙසං රසෙන කතො. මධ්වාසවො නාම මුද්දිකානං ජාතිරසෙන කතො; මක්ඛිකමධුනාපි කරියතීති වදන්ති. ගුළාසවො නාම උච්ඡුරසාදීහි කරියති. සුරා නාම පිට්ඨකිණ්ණපක්ඛිත්තා; නාළිකෙරාදීනම්පි රසෙන කතා සුරාත්වෙව සඞ්ඛ්යං ගච්ඡති, තස්සායෙව කිණ්ණපක්ඛිත්තාය මණ්ඩෙ ගහිතෙ මෙරයොත්වෙව සඞ්ඛ්යං ගච්ඡතීති වදන්ති. අන්තමසො කුසග්ගෙනපි පිවතීති එතං සුරං වා මෙරයං වා බීජතො පට්ඨාය කුසග්ගෙන පිවතොපි පාචිත්තියන්ති අත්ථො. එකෙන පන පයොගෙන බහුම්පි පිවන්තස්ස එකා ආපත්ති. විච්ඡින්දිත්වා විච්ඡින්දිත්වා පිවතො පයොගගණනාය ආපත්තියො.
අමජ්ජඤ්ච හොති මජ්ජවණ්ණං මජ්ජගන්ධං මජ්ජරසන්ති ලොණසොවීරකං වා සුත්තං වා හොති. සූපසම්පාකෙති වාසගාහාපනත්ථං ඊසකං මජ්ජං පක්ඛිපිත්වා සූපං පචන්ති, තස්මිං අනාපත්ති. මංසසම්පාකෙපි එසෙව නයො. තෙලං පන වාතභෙසජ්ජත්ථං මජ්ජෙන සද්ධිං පචන්ති, තස්මිම්පි අනතික්ඛිත්තමජ්ජෙයෙව අනාපත්ති, යං පන අතික්ඛිත්තමජ්ජං හොති, එත්ථ මජ්ජස්ස වණ්ණගන්ධරසා පඤ්ඤායන්ති, තස්මිං ආපත්තියෙව. අමජ්ජං අරිට්ඨන්ති යො අරිට්ඨො මජ්ජං න හොති, තස්මිං අනාපත්ති. ආමලකාදීනංයෙව කිර රසෙන අරිට්ඨං කරොන්ති, සො මජ්ජවණ්ණගන්ධරසොයෙව හොති, න ච මජ්ජං; තං සන්ධායෙතං වුත්තං. යො පන සම්භාරපක්ඛිත්තො, සො මජ්ජං හොති, බීජතො පට්ඨාය න වට්ටති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති. වත්ථුඅජානනතාය චෙත්ථ අචිත්තකතා වෙදිතබ්බා, අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය ලොකවජ්ජතාති.
සුරාපානසික්ඛාපදං පඨමං.
අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදවණ්ණනා
දුතියෙ – අඞ්ගුලිපතොදකෙනාති අඞ්ගුලීහි උපකච්ඡකාදිඝට්ටනං වුච්චති. උත්තසන්තොති අතිහාසෙන කිලමන්තො. අනස්සාසකොති උපච්ඡින්නඅස්සාසපස්සාසසඤ්චාරො හුත්වා. අනුපසම්පන්නං කායෙන කායන්ති එත්ථ භික්ඛුනීපි අනුපසම්පන්නට්ඨානෙ ඨිතා, තම්පි ඛිඩ්ඩාධිප්පායෙන ඵුසන්තස්ස දුක්කටං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.
පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානං – කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, අකුසලචිත්තං, ද්විවෙදනන්ති.
අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදං දුතියං.
හසධම්මසික්ඛාපදවණ්ණනා
තතියෙ – අප්පකතඤ්ඤුනොති යං භගවතා පකතං පඤ්ඤත්තං, තං න ජානන්තීති අත්ථො.
උදකෙ හසධම්මෙති උදකකීළිකා වුච්චති. උපරිගොප්ඵකෙති ගොප්ඵකානං උපරිභාගප්පමාණෙ. හසාධිප්පායොති කීළාධිප්පායො. නිමුජ්ජති වාතිආදීසු නිමුජ්ජනත්ථාය ඔරොහන්තස්ස පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනෙසු පයොගෙ පයොගෙ පාචිත්තියං. නිමුජ්ජිත්වා අන්තොඋදකෙයෙව ගච්ඡන්තස්ස හත්ථවාරපදවාරෙසු සබ්බත්ථ පාචිත්තියං. පලවතීති තරති. හත්ථෙහි තරන්තස්ස හත්ථවාරෙ හත්ථවාරෙ පාචිත්තියං. පාදෙසුපි එසෙව නයො. යෙන යෙන අඞ්ගෙන තරති, තස්ස තස්ස පයොගෙ පයොගෙ පාචිත්තියං. තීරතො වා රුක්ඛතො වා උදකෙ පතති, පාචිත්තියමෙව. නාවාය කීළතීති ඵියාරිත්තාදීහි නාවං පාජෙන්තො වා තීරෙ උස්සාරෙන්තො වා නාවාය කීළති, දුක්කටං.