මහානාමසික්ඛාපදවණ්ණනා
සත්තමසික්ඛාපදෙ – මහානාමො නාම භගවතො චූළපිතුපුත්තො මාසමත්තෙන මහල්ලකතරො ද්වීසු ඵලෙසු පතිට්ඨිතො අරියසාවකො. භෙසජ්ජං උස්සන්නං හොතීති වජතො ආහරිත්වා ඨපිතසප්පි බහු හොති.
සාදිතබ්බාති තස්මිං සමයෙ රොගො නත්ථීති න පටික්ඛිපිතබ්බා; රොගෙ සති විඤ්ඤාපෙස්සාමීති අධිවාසෙතබ්බා. එත්තකෙහි භෙසජ්ජෙහි පවාරෙමීති නාමවසෙන සප්පිතෙලාදීසු ද්වීහි තීහි වා පරිමාණවසෙන පත්ථෙන නාළියා ආළ්හකෙනාති වා.අඤ්ඤං භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙතීති සප්පිනා පවාරිතො තෙලං විඤ්ඤාපෙති, ආළ්හකෙන පවාරිතො දොණං. න භෙසජ්ජෙන කරණීයෙනාති මිස්සකභත්තෙනපි චෙ යාපෙතුං සක්කොති, න භෙසජ්ජකරණීයං නාම හොති.
පවාරිතානන්ති යෙ අත්තනො පුග්ගලිකාය පවාරණාය පවාරිතා; තෙසං පවාරිතානුරූපෙන විඤ්ඤත්තියා අනාපත්ති. සඞ්ඝවසෙන පවාරිතෙසු පන පමාණං සල්ලක්ඛෙතබ්බමෙවාති. සෙසං උත්තානමෙව.
ඡසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
මහානාමසික්ඛාපදං සත්තමං.
උය්යුත්තසෙනාසික්ඛාපදවණ්ණනා
අට්ඨමෙ – අබ්භුය්යාතොති අභිඋය්යාතො; පරසෙනං අභිමුඛො ගමිස්සාමීති නගරතො නිග්ගතොති අත්ථො. උය්යුත්තන්ති කතඋය්යොගං; ගාමතො නික්ඛන්තන්ති අත්ථො.
ද්වාදසපුරිසො හත්ථීති චත්තාරො ආරොහකා එකෙකපාදරක්ඛකා ද්වෙ ද්වෙති එවං ද්වාදසපුරිසො හොති. තිපුරිසො අස්සොති එකො ආරොහකො ද්වෙ පාදරක්ඛකාති එවං තිපුරිසො හොති. චතුපුරිසො රථොති එකො සාරථි එකො යොධො ද්වෙ ආණිරක්ඛකාති එවං චතුපුරිසො හොති. චත්තාරො පුරිසා සරහත්ථාති ආවුධහත්ථා චත්තාරො පුරිසාති අයං පච්ඡිමකොටියා චතුරඞ්ගසමන්නාගතා සෙනා නාම. ඊදිසං සෙනං දස්සනාය ගච්ඡතො පදෙ පදෙ දුක්කටං. දස්සනූපචාරං විජහිත්වාති කෙනචි අන්තරිතා වා නින්නං ඔරුළ්හා වා න දිස්සති; ඉධ ඨත්වා න සක්කා දට්ඨුන්ති අඤ්ඤං ඨානං ගන්ත්වා පස්සතො පයොගෙ පයොගෙ පාචිත්තියන්ති අත්ථො.
එකමෙකන්ති හත්ථිආදීසු චතූසු අඞ්ගෙසු එකමෙකං; අන්තමසො එකපුරිසාරුළ්හකහත්ථිම්පි එකම්පි සරහත්ථං පුරිසං. අනුය්යුත්තා නාම රාජා උය්යානං වා නදිං වා ගච්ඡති; එවං අනුය්යුත්තා හොති.
ආපදාසූති ජීවිතබ්රහ්මචරියන්තරායෙසු සති එත්ථ ගතො මුඤ්චිස්සාමීති ගච්ඡතො අනාපත්ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
උය්යුත්තසෙනාසික්ඛාපදං අට්ඨමං.
සෙනාවාසසික්ඛාපදවණ්ණනා
නවමෙ – අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ සෙනාය වසතීති තිට්ඨතු වා නිසීදතු වා සයතු වා සචෙපි ආකාසෙ ඉද්ධියා කඤ්චි ඉරියාපථං කප්පෙති, පාචිත්තියමෙව. සෙනා වා පටිසෙනාය රුද්ධා හොතීති යථා සඤ්චාරො ඡිජ්ජති; එවං රුද්ධා හොති. පලිබුද්ධොති වෙරිකෙන වා ඉස්සරෙන වා රුද්ධො. සෙසං උත්තානමෙව. එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.
සෙනාවාසසික්ඛාපදං නවමං.
උය්යොධිකසික්ඛාපදවණ්ණනා
දසමෙ – උග්ගන්ත්වා උග්ගන්ත්වා එත්ථ යුජ්ඣන්තීති උය්යොධිකං; සම්පහාරට්ඨානස්සෙතං අධිවචනං. බලස්ස අග්ගං ජානන්ති එත්ථාති බලග්ගං; බලගණනට්ඨානන්ති අත්ථො. සෙනාය වියූහං සෙනාබ්යූහං; සෙනානිවෙසස්සෙතං අධිවචනං. තයො හත්ථී පච්ඡිමං හත්ථානීකන්ති යො පුබ්බෙ වුත්තො ද්වාදසපුරිසො හත්ථීති තෙන හත්ථිනා තයො හත්ථී. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සෙසං උය්යුත්තසෙනාසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං සද්ධිං සමුට්ඨානාදීහීති.
උය්යොධිකසික්ඛාපදං දසමං.
සමත්තො වණ්ණනාක්කමෙන අචෙලකවග්ගො පඤ්චමො.
සුරාපානවග්ගො
සුරාපානසික්ඛාපදවණ්ණනා
සුරාපානවග්ගස්ස පඨමසික්ඛාපදෙ – භද්දවතිකාති එකො ගාමො, සො භද්දිකාය වතියා සමන්නාගතත්තා එතං නාම ලභි. පථාවිනොති අද්ධිකා. තෙජසා තෙජන්ති අත්තනො තෙජසා ආනුභාවෙන නාගස්ස තෙජං. කාපොතිකාති කපොතපාදසමවණ්ණරත්තොභාසා. පසන්නාති සුරාමණ්ඩස්සෙතං අධිවචනං. අනනුච්ඡවියං භික්ඛවෙ සාගතස්සාති පඤ්චාභිඤ්ඤස්ස සතො මජ්ජපානං නාම න අනුච්ඡවියන්ති වුත්තං හොති.
පුප්ඵාසවො නාම මධුකපුප්ඵාදීනං රසෙන කතො. ඵලාසවො නාම මුද්දිකඵලාදීනි මද්දිත්වා තෙසං රසෙන කතො. මධ්වාසවො නාම මුද්දිකානං ජාතිරසෙන කතො; මක්ඛිකමධුනාපි කරියතීති වදන්ති. ගුළාසවො නාම උච්ඡුරසාදීහි කරියති. සුරා නාම පිට්ඨකිණ්ණපක්ඛිත්තා; නාළිකෙරාදීනම්පි රසෙන කතා සුරාත්වෙව සඞ්ඛ්යං ගච්ඡති, තස්සායෙව කිණ්ණපක්ඛිත්තාය මණ්ඩෙ ගහිතෙ මෙරයොත්වෙව සඞ්ඛ්යං ගච්ඡතීති වදන්ති. අන්තමසො කුසග්ගෙනපි පිවතීති එතං සුරං වා මෙරයං වා බීජතො පට්ඨාය කුසග්ගෙන පිවතොපි පාචිත්තියන්ති අත්ථො. එකෙන පන පයොගෙන බහුම්පි පිවන්තස්ස එකා ආපත්ති. විච්ඡින්දිත්වා විච්ඡින්දිත්වා පිවතො පයොගගණනාය ආපත්තියො.