සෙනාසනවග්ගස්ස පඨමසික්ඛාපදෙ – අනාදියන්තොති තස්සා වචනං අගණ්හන්තො. දාරකස්ස බාහුං ආකොටෙසීති උක්ඛිත්තං ඵරසුං නිග්ගහෙතුං අසක්කොන්තො මනුස්සානං චක්ඛුවිසයාතීතෙ මහාරාජසන්තිකා ලද්ධෙ රුක්ඛට්ඨකදිබ්බවිමානෙ නිපන්නස්ස දාරකස්ස බාහුං ථනමූලෙයෙව ඡින්දි. න ඛො මෙතං පතිරූපන්තිආදිම්හි අයං සඞ්ඛෙපවණ්ණනා – හිමවන්තෙ කිර පක්ඛදිවසෙසු දෙවතාසන්නිපාතො හොති, තත්ථ රුක්ඛධම්මං පුච්ඡන්ති – “ත්වං රුක්ඛධම්මෙ ඨිතා න ඨිතා”ති? රුක්ඛධම්මො නාම රුක්ඛෙ ඡිජ්ජමානෙ රුක්ඛදෙවතාය මනොපදොසස්ස අකරණං. තත්ථ යා දෙවතා රුක්ඛධම්මෙ අට්ඨිතා හොති, සා දෙවතාසන්නිපාතං පවිසිතුං න ලභති. ඉති සා දෙවතා ඉමඤ්ච රුක්ඛධම්මෙ අට්ඨානපච්චයං ආදීනවං අද්දස, භගවතො ච සම්මුඛා සුතපුබ්බධම්මදෙසනානුසාරෙන තථාගතස්ස ඡද්දන්තාදිකාලෙ පුබ්බචරිතං අනුස්සරි. තෙනස්සා එතදහොසි – “න ඛො මෙතං පතිරූපං…පෙ… වොරොපෙය්ය”න්ති. යංනූනාහං භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙය්යන්ති ඉදං පනස්සා “අයං භික්ඛු සපිතිකො පුත්තො, අද්ධා භගවා ඉමං ඉමස්ස අජ්ඣාචාරං සුත්වා මරියාදං බන්ධිස්සති, සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සතී”ති පටිසඤ්චික්ඛන්තියා අහොසි. සචජ්ජ ත්වං දෙවතෙති සචෙ අජ්ජ ත්වං දෙවතෙ. පසවෙය්යාසීති ජනෙය්යාසි උප්පාදෙය්යාසි. එවඤ්ච පන වත්වා භගවා තං දෙවතං සඤ්ඤාපෙන්තො –

ඉමං ගාථමභාසි. ගාථාපරියොසානෙ සා දෙවතා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. පුන භගවා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙන්තො –

ඉමං ගාථමභාසි. තත්ර පඨමගාථා ධම්මපදෙ සඞ්ගහං ආරුළ්හා, දුතියා සුත්තනිපාතෙ, වත්ථු පන විනයෙති. අථ භගවා ධම්මං දෙසෙන්තොයෙව තස්සා දෙවතාය වසනට්ඨානං ආවජ්ජන්තො පතිරූපං ඨානං දිස්වා “ගච්ඡ, දෙවතෙ, අසුකස්මිං ඔකාසෙ රුක්ඛො විවිත්තො, තස්මිං උපගච්ඡා”ති ආහ. සො කිර රුක්ඛො න ආළවිරට්ඨෙ, ජෙතවනස්ස අන්තොපරික්ඛෙපෙ, යස්ස දෙවපුත්තස්ස පරිග්ගහො අහොසි, සො චුතො; තස්මා “විවිත්තො”ති වුත්තො. තතො පට්ඨාය ච පන සා දෙවතා සම්මාසම්බුද්ධතො ලද්ධපරිහාරා බුද්ධුපට්ඨායිකා අහොසි. යදා දෙවතාසමාගමො හොති, තදා මහෙසක්ඛදෙවතාසු ආගච්ඡන්තීසු අඤ්ඤා අප්පෙසක්ඛා දෙවතා යාව මහාසමුද්දචක්කවාළපබ්බතා තාව පටික්කමන්ති. අයං පන අත්තනො වසනට්ඨානෙ නිසීදිත්වාව ධම්මං සුණාති. යම්පි පඨමයාමෙ භික්ඛූ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, මජ්ඣිමයාමෙ දෙවතා, තං සබ්බං තත්ථෙව නිසීදිත්වා සුණාති. චත්තාරො ච මහාරාජානොපි භගවතො උපට්ඨානං ආගන්ත්වා ගච්ඡන්තා තං දෙවතං දිස්වාව ගච්ඡන්ති.

භූතගාමපාතබ්යතායාති එත්ථ භවන්ති අහුවුඤ්චාති භූතා; ජායන්ති වඩ්ඪන්ති ජාතා වඩ්ඪිතා චාති අත්ථො. ගාමොති රාසි; භූතානං ගාමොති භූතගාමො; භූතා එව වා ගාමො භූතගාමො; පතිට්ඨිතහරිතතිණරුක්ඛාදීනමෙතං අධිවචනං. පාතබ්යස්ස භාවො පාතබ්යතා; ඡෙදනභෙදනාදීහි යථාරුචි පරිභුඤ්ජිතබ්බතාති අත්ථො. තස්සා භූතගාමපාතබ්යතාය; නිමිත්තත්ථෙ භුම්මවචනං, භූතගාමපාතබ්යතාහෙතු, භූතගාමස්ස ඡෙදනාදිපච්චයා පාචිත්තියන්ති අත්ථො.

ඉදානි තං භූතගාමං විභජිත්වා දස්සෙන්තො භූතගාමො නාම පඤ්ච බීජජාතානීතිආදිමාහ. තත්ථ භූතගාමො නාමාති භූතගාමං උද්ධරිත්වා යස්මිං සති භූතගාමො හොති, තං දස්සෙතුං “පඤ්ච බීජජාතානී”ති ආහාති අට්ඨකථාසු වුත්තං. එවං සන්තෙපි “යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලෙ ජායන්තී”තිආදීනි න සමෙන්ති. න හි මූලබීජාදීනි මූලාදීසු ජායන්ති, මූලාදීසු ජායමානානි පන තානි බීජාකතානි, තස්මා එවමෙත්ථ වණ්ණනා වෙදිතබ්බා – භූතගාමො නාමාති විභජිතබ්බපදං. පඤ්චාති තස්ස විභාගපරිච්ඡෙදො. බීජජාතානීති පරිච්ඡින්නධම්මනිදස්සනං. තස්සත්ථො – බීජෙහි ජාතානි බීජජාතානි; රුක්ඛාදීනමෙතං අධිවචනං. අපරො නයො – බීජානි ච තානි විජාතානි ච පසූතානි නිබ්බත්තපණ්ණමූලානීති බීජජාතානි. එතෙන අල්ලවාලිකාදීසු ඨපිතානං නිබ්බත්තපණ්ණමූලානං සිඞ්ගිවෙරාදීනං සඞ්ගහො කතො හොති.

ඉදානි යෙහි බීජෙහි ජාතත්තා රුක්ඛාදීනි බීජජාතානීති වුත්තානි, තානි දස්සෙන්තො “මූලබීජ”න්තිආදිමාහ. තෙසං උද්දෙසො පාකටො එව. නිද්දෙසෙ යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලෙ ජායන්ති මූලෙ සඤ්ජායන්තීති එත්ථ බීජතො නිබ්බත්තෙන බීජං දස්සිතං , තස්මා එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි ආලුවකසෙරුකමලුප්පලපුණ්ඩරීකකුවලයකන්දපාටලිමූලාදිභෙදෙ මූලෙ ගච්ඡවල්ලිරුක්ඛාදීනි ජායන්ති සඤ්ජායන්ති, තානි යම්හි මූලෙ ජායන්ති චෙව සඤ්ජායන්ති ච තඤ්ච, පාළියං වුත්තං හලිද්දාදි ච සබ්බම්පි එතං මූලබීජං නාම. එසෙව නයො ඛන්ධබීජාදීසු. යෙවාපනකඛන්ධබීජෙසු පනෙත්ථ අම්බාටකඉන්දසාලනුහීපාළිභද්දකණිකාරාදීනි ඛන්ධබීජානි, අමූලවල්ලි චතුරස්සවල්ලිකණවීරාදීනි ඵළුබීජානි මකචිසුමනජයසුමනාදීනි අග්ගබීජානි, අම්බජම්බූපනසට්ඨිආදීනි බීජබීජානීති දට්ඨබ්බානි.