තතියසික්ඛාපදෙ – භණ්ඩනජාතානන්ති සඤ්ජාතභණ්ඩනානං. භණ්ඩනන්ති කලහස්ස පුබ්බභාගො, “ඉමිනා ච ඉමිනා ච ඉදං කතං; එවං වුත්තෙ එවං වක්ඛාමා”තිආදිකං සකසකපක්ඛෙ සම්මන්තනං. කලහොති ආපත්තිගාමිකො කායවාචාවීතික්කමො. විවාදොති විග්ගාහිකකථා. තං විවාදං ආපන්නානං විවාදාපන්නානං. පෙසුඤ්ඤන්ති පිසුණවාචං, පියභාවස්ස සුඤ්ඤකරණවාචන්ති වුත්තං හොති.

භික්ඛුපෙසුඤ්ඤෙති භික්ඛූනං පෙසුඤ්ඤෙ; භික්ඛුතො සුත්වා භික්ඛුනා භික්ඛුස්ස උපසංහටපෙසුඤ්ඤෙති අත්ථො.

ද්වීහාකාරෙහීති ද්වීහි කාරණෙහි. පියකම්යස්ස වාති “එවං අහං එතස්ස පියො භවිස්සාමී”ති අත්තනො පියභාවං පත්ථයමානස්ස වා. භෙදාධිප්පායස්ස වාති “එවමයං එතෙන සද්ධිං භිජ්ජිස්සතී”ති පරස්ස පරෙන භෙදං ඉච්ඡන්තස්ස වා. ජාතිතොපීතිආදි සබ්බං පුරිමසික්ඛාපදෙ වුත්තනයමෙව. ඉධාපි භික්ඛුනිං ආදිං කත්වා සබ්බෙ අනුපසම්පන්නා නාම.

න පියකම්යස්ස න භෙදාධිප්පායස්සාති එකං අක්කොසන්තං එකඤ්ච ඛමන්තං දිස්වා “අහො නිල්ලජ්ජො, ඊදිසම්පි නාම භවන්තං පුන වත්තබ්බං මඤ්ඤිස්සතී”ති එවං කෙවලං පාපගරහිතාය භණන්තස්ස අනාපත්ති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. තිසමුට්ඨානං – කායචිත්තතො වාචාචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති , කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

චතුත්ථසික්ඛාපදෙ – අප්පතිස්සාති අප්පතිස්සවා. උපාසකාති වුත්තෙ වචනම්පි න සොතුකාමා; අනාදරාති අත්ථො. අප්පතිස්සයා වා අනීචවුත්තිනොති අත්ථො. අසභාගවුත්තිකාති විසභාගජීවිකා, යථා භික්ඛූසු වත්තිතබ්බං; එවං අප්පවත්තවුත්තිනොති අත්ථො.

පදසො ධම්මං වාචෙය්යාති එකතො පදං පදං ධම්මං වාචෙය්ය; කොට්ඨාසං කොට්ඨාසං වාචෙය්යාති අත්ථො. යස්මා පන තං කොට්ඨාසනාමකං පදං චතුබ්බිධං හොති, තස්මා තං දස්සෙතුං “පදං අනුපදං අන්වක්ඛරං අනුබ්යඤ්ජන”න්ති පදභාජනං වුත්තං. තත්ථ පදන්ති එකො ගාථාපාදො අධිප්පෙතො. අනුපදන්ති දුතියපාදො. අන්වක්ඛරන්ති එකෙකමක්ඛරං. අනුබ්යඤ්ජනන්ති පුරිමබ්යඤ්ජනෙන සදිසං පච්ඡාබ්යඤ්ජනං. යං කිඤ්චි වා එකමක්ඛරං අන්වක්ඛරං, අක්ඛරසමූහො අනුබ්යඤ්ජනං, අක්ඛරානුබ්යඤ්ජනසමූහො පදං. පඨමපදං පදමෙව, දුතියං අනුපදන්ති එවමෙත්ථ නානාකරණං වෙදිතබ්බං.

ඉදානි පදං නාම එකතො පට්ඨපෙත්වා එකතො ඔසාපෙන්තීති ගාථාබන්ධං ධම්මං වාචෙන්තො “මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා”ති එකමෙකං පදං සාමණෙරෙන සද්ධිං එකතො ආරභිත්වා එකතොයෙව නිට්ඨාපෙති. එවං වාචෙන්තස්ස පදගණනාය පාචිත්තියා වෙදිතබ්බා. අනුපදං නාම පාටෙක්කං පට්ඨපෙත්වා එකතො ඔසාපෙන්තීති ථෙරෙන “මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා”ති වුත්තෙ සාමණෙරො තං පදං අපාපුණිත්වා “මනොසෙට්ඨා මනොමයා”ති දුතියපදං එකතො භණති, ඉමෙ පාටෙක්කං පට්ඨපෙත්වා එකතො ඔසාපෙන්ති නාම. එවං වාචෙන්තස්සාපි අනුපදගණනාය පාචිත්තියා. අන්වක්ඛරං නාම රූපං අනිච්චන්ති වුච්චමානො “රූ”ති ඔපාතෙතීති “රූපං අනිච්චන්ති භණ සාමණෙරා”ති වුච්චමානො රූකාරමත්තමෙව එකතො වත්වා තිට්ඨති. එවං වාචෙන්තස්සාපි අන්වක්ඛරගණනාය පාචිත්තියා. ගාථාබන්ධෙපි ච එස නයො ලබ්භතියෙව. අනුබ්යඤ්ජනං නාම රූපං අනිච්චන්ති වුච්චමානො වෙදනා අනිච්චාති සද්දං නිච්ඡාරෙතීති “රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා”ති ඉමං සුත්තං වාචයමානො ථෙරෙන “රූපං අනිච්ච”න්ති වුච්චමානො සාමණෙරො සීඝපඤ්ඤතාය “වෙදනා අනිච්චා”ති ඉමං අනිච්චපදං ථෙරස්ස “රූපං අනිච්ච”න්ති එතෙන අනිච්චපදෙන සද්ධිං එකතො භණන්තො වාචං නිච්ඡාරෙති. එවං වාචෙන්තස්සාපි අනුබ්යඤ්ජනගණනාය පාචිත්තියා. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ඉමෙසු පදාදීසු යං යං එකතො භණති තෙන තෙන ආපත්තිං ආපජ්ජතීති.