පවාරණාඨපනකථා
භාසිතාය ලපිතාය අපරියොසිතායාති එත්ථ සබ්බසඞ්ගාහිකඤ්ච පුග්ගලිකඤ්චාති දුවිධං පවාරණාඨපනං. තත්ථ සබ්බසඞ්ගාහිකෙ “සුණාතු මෙ භන්තෙ සඞ්ඝො…පෙ… සඞ්ඝො තෙවාචිකං පවාරෙ” ඉති සුකාරතො යාව රෙකාරො, තාව භාසිතා ලපිතා අපරියොසිතාව හොති පවාරණා. එත්ථන්තරෙ එකපදෙපි ඨපෙන්තෙන ඨපිතා හොති පවාරණා. ‘ය්ය’කාරෙ පන පත්තෙ පරියොසිතා හොති, තස්මා තතො පට්ඨාය ඨපෙන්තෙන ඨපිතාපි අට්ඨපිතා හොති. පුග්ගලිකඨපනෙ පන – “සඞ්ඝං භන්තෙ පවාරෙමි…පෙ… තතියම්පි භන්තෙ සඞ්ඝං පවාරෙමි දිට්ඨෙන වා…පෙ… පස්සන්තො පටී”ති සඞ්කාරතො යාව අයං සබ්බපච්ඡිමො ‘ටි’කාරො තාව භාසිතා ලපිතා අපරියොසිතාව හොති පවාරණා, එත්ථන්තරෙ එකපදෙපි ඨපෙන්තෙන ඨපිතා හොති පවාරණා, “කරිස්සාමී”ති වුත්තෙ පන පරියොසිතා හොති, තස්මා “කරිස්සාමී”ති එතස්මිං පදෙ පත්තෙ ඨපිතාපි අට්ඨපිතා හොති. එස නයො ද්වෙවාචිකඑකවාචිකසමානවස්සිකාසුපි. එතාසුපි හි ටිකාරාවසානංයෙව ඨපනඛෙත්තන්ති.
අනුයුඤ්ජියමානොති “කිම්හි නං ඨපෙසී”ති පරතො වුත්තනයෙන පුච්ඡියමානො. ඔමද්දිත්වාති එතානි “අලං භික්ඛු මා භණ්ඩන”න්තිආදීනි වචනානි වත්වා, වචනොමද්දනා හි ඉධ ඔමද්දනාති අධිප්පෙතා. අනුද්ධංසිතං පටිජානාතීති “අමූලකෙන පාරාජිකෙන අනුද්ධංසිතො අයං මයා”ති එවං පටිජානාති. යථාධම්මන්ති සඞ්ඝාදිසෙසෙන අනුද්ධංසනෙ පාචිත්තියං; ඉතරෙහි දුක්කටං. නාසෙත්වාති ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙත්වා.
සාස්ස යථාධම්මං පටිකතාති එත්තකමෙව වත්වා පවාරෙථාති වත්තබ්බා, අසුකා නාම ආපත්තීති ඉදං පන න වත්තබ්බං, එතඤ්හි කලහස්ස මුඛං හොති.
වත්ථුඨපනාදිකථා
ඉදං වත්ථු පඤ්ඤායති න පුග්ගලොති එත්ථ චොරා කිර අරඤ්ඤවිහාරෙ පොක්ඛරණිතො මච්ඡෙ ගහෙත්වා පචිත්වා ඛාදිත්වා අගමංසු. සො තං විප්පකාරං දිස්වා ආරාමෙ වා කිඤ්චි ධුත්තෙන කතං විප්පකාරං දිස්වා “භික්ඛුස්ස ඉමිනා කම්මෙන භවිතබ්බ”න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා එවමාහ. වත්ථුං ඨපෙත්වා සඞ්ඝො පවාරෙය්යාති “යදා තං පුග්ගලං ජානිස්සාම, තදා නං චොදෙස්සාම. ඉදානි පන සඞ්ඝො පවාරෙතූ”ති අයමෙත්ථ අත්ථො. ඉදානෙව නං වදෙහීති සචෙ ඉමිනා වත්ථුනා කඤ්චි පුග්ගලං පරිසඞ්කසි, ඉදානෙව නං අපදිසාහීති අත්ථො. සචෙ අපදිසති, තං පුග්ගලං අනුවිජ්ජිත්වා පවාරෙතබ්බං; නො චෙ අපදිසති, උපපරික්ඛිත්වා ජානිස්සාමාති පවාරෙතබ්බං.
අයං පුග්ගලො පඤ්ඤායති න වත්ථූති එත්ථ එකො භික්ඛු මාලාගන්ධවිලෙපනෙහි චෙතියං වා පූජෙසි, අරිට්ඨං වා පිවි, තස්ස තදනුරූපො සරීරගන්ධො අහොසි; සො තං ගන්ධං සන්ධාය “ඉමස්ස භික්ඛුනො එවරූපො සරීරගන්ධො”ති වත්ථුං පකාසෙන්තො එවමාහ. පුග්ගලං ඨපෙත්වා සඞ්ඝො පවාරෙය්යාති එතං පුග්ගලං ඨපෙත්වා සඞ්ඝො පවාරෙතු. ඉදානෙව නං වදෙහීති යං ත්වං පුග්ගලං ඨපෙසි, තස්ස පුග්ගලස්ස ඉදානෙව දොසං වද. සචෙ අයමස්ස දොසොති වදති, තං පුග්ගලං සොධෙත්වා පවාරෙතබ්බං. අථ නාහං ජානාමීති වදති, උපපරික්ඛිත්වා ජානිස්සාමාති පවාරෙතබ්බං.
ඉදං වත්ථු ච පුග්ගලො ච පඤ්ඤායතීති පුරිමනයෙනෙව චොරෙහි මච්ඡෙ ගහෙත්වා පචිත්වා පරිභුත්තට්ඨානඤ්ච ගන්ධාදීහි නහානට්ඨානඤ්ච දිස්වා “පබ්බජිතස්ස කම්ම”න්ති මඤ්ඤමානො සො එවමාහ. ඉදානෙව නං වදෙහීති ඉදානෙව තෙන වත්ථුනා පරිසඞ්කිතං පුග්ගලං වදෙහි; ඉදං පන උභයම්පි දිස්වා දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය විනිච්ඡිනිත්වාව පවාරෙතබ්බං. කල්ලං වචනායාති කල්ලං චොදනාය; චොදෙතුං වට්ටතීති අත්ථො. කස්මා? පවාරණතො පුබ්බෙ අවිනිච්ඡිතත්තා පච්ඡා ච දිස්වා චොදිතත්තාති. උක්කොටනකං පාචිත්තියන්ති ඉදඤ්හි උභයං පුබ්බෙ පවාරණාය දිස්වා විනිච්ඡිනිත්වාව භික්ඛූ පවාරෙන්ති, තස්මා පුන තං උක්කොටෙන්තස්ස ආපත්ති.