භද්දවග්ගියකථා
භද්දවග්ගියාති තෙ කිර රාජකුමාරා රූපෙන ච චිත්තෙන ච භද්දකා වග්ගබන්ධෙන ච විචරන්ති, තස්මා “භද්දවග්ගියා”ති වුච්චන්ති. තෙන හි වොති එත්ථ වොකාරො නිපාතමත්තො. ධම්මචක්ඛුං උදපාදීති කෙසඤ්චි සොතාපත්තිමග්ගො, කෙසඤ්චි සකදාගාමිමග්ගො, කෙසඤ්චි අනාගාමිමග්ගො උදපාදි. තයොපි හි එතෙ මග්ගා “ධම්මචක්ඛූ”ති වුච්චන්ති. තෙ කිර තුණ්ඩිලජාතකෙ තිංසධුත්තා අහෙසුං, අථ තුණ්ඩිලොවාදං සුත්වා පඤ්චසීලානි රක්ඛිංසු; ඉදං නෙසං පුබ්බකම්මං.
භද්දවග්ගියකථා නිට්ඨිතා.
උරුවෙලපාටිහාරියකථා
පමුඛොති පුබ්බඞ්ගමො. පාමොක්ඛොති උත්තමො විසුද්ධපඤ්ඤො.
අනුපහච්චාති අවිනාසෙත්වා. තෙජසා තෙජන්ති අත්තනො තෙජෙන නාගස්ස තෙජං. පරියාදියෙය්යන්ති අභිභවෙය්යං, විනාසෙය්යං වාති. මක්ඛන්ති කොධං. නත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහන්ති අත්තානං “අරහා අහ”න්ති මඤ්ඤමානො වදති.
නෙරඤ්ජරායං භගවාතිආදිකා ගාථායො පච්ඡා පක්ඛිත්තා.
විස්සජ්ජෙය්යන්ති සුක්ඛාපනත්ථාය පසාරෙත්වා ඨපෙය්යන්ති අත්ථො. “භන්තෙ ආහර හත්ථ”න්ති එවං වදන්තො විය ඔණතොති ආහරහත්ථො. උය්යොජෙත්වාති විස්සජ්ජෙත්වා. මන්දාමුඛියොති අග්ගිභාජනානි වුච්චන්ති.
චිරපටිකාති චිරකාලතො පට්ඨාය.
කෙසමිස්සන්තිආදීසු කෙසා එව කෙසමිස්සං. එස නයො සබ්බත්ථ. ඛාරිකාජන්ති ඛාරිභාරො.
උරුවෙලපාටිහාරියකථා නිට්ඨිතා.
බිම්බිසාරසමාගමකථා
ලට්ඨිවනෙති තාලුය්යානෙ. සුප්පතිට්ඨෙ චෙතියෙති අඤ්ඤතරස්මිං වටරුක්ඛෙ; තස්ස කිරෙතං නාමං. ද්වාදසනහුතෙහීති එත්ථ එකං නහුතං දසසහස්සානි. අජ්ඣභාසීති තෙසං කඞ්ඛාච්ඡෙදනත්ථං අභාසි.
කිසකොවදානොති තාපසචරියාය කිසසරීරත්තා “කිසකො”ති ලද්ධනාමානං තාපසානං ඔවාදකො අනුසාසකො සමානොති අත්ථො. අථ වා සයං කිසකො තාපසො සමානො වදානො ච අඤ්ඤෙ ඔවදන්තො අනුසාසන්තොතිපි අත්ථො. කථං පහීනන්ති කෙන කාරණෙන පහීනං. ඉදං වුත්තං හොති – “ත්වං උරුවෙලවාසිඅග්ගිපරිචාරකානං තාපසානං සයං ඔවාදාචරියො සමානො කිං දිස්වා පහාසි, පුච්ඡාමි තං එතමත්ථං කෙන කාරණෙන තව අග්ගිහුත්තං පහීන”න්ති.
දුතියගාථාය අයමත්ථො – එතෙ රූපාදිකෙ කාමෙ ඉත්ථියො ච යඤ්ඤා අභිවදන්ති, ස්වාහං එතං සබ්බම්පි රූපාදිකං කාමප්පභෙදං ඛන්ධුපධීසු මලන්ති ඤත්වා යස්මා ඉමෙ යිට්ඨහුතප්පභෙදා යඤ්ඤා මලමෙව වදන්ති, තස්මා න යිට්ඨෙ න හුතෙ අරඤ්ජිං; යිට්ඨෙ වා හුතෙ වා නාභිරමින්ති අත්ථො.
තතියගාථාය – අථ කොචරහීති අථ ක්වචරහි. සෙසං උත්තානමෙව.
චතුත්ථගාථාය – පදන්ති නිබ්බානපදං. සන්තසභාවතාය සන්තං. උපධීනං අභාවෙන අනුපධිකං. රාගකිඤ්චනාදීනං අභාවෙන අකිඤ්චනං. තීසු භවෙසු අලග්ගතාය යං කාමභවං යඤ්ඤා වදන්ති, තස්මිම්පි කාමභවෙ අසත්තං. ජාතිජරාමරණානං අභාවෙන අනඤ්ඤථාභාවිං. අත්තනා භාවිතෙන මග්ගෙනෙව අධිගන්තබ්බං, න අඤ්ඤෙන කෙනචි අධිගමෙතබ්බන්ති අනඤ්ඤනෙය්යං. යස්මා ඊදිසං පදමද්දසං, තස්මා න යිට්ඨෙ න හුතෙ අරඤ්ජිං. තෙන කිං දස්සෙති? යො අහං දෙවමනුස්සලොකසම්පත්තිසාධකෙ න යිට්ඨෙ න හුතෙ අරඤ්ජිං, සො කිං වක්ඛාමි “එත්ථ නාම මෙ දෙවමනුස්සලොකෙ රතො මනො”ති.