භත්තග්ගවත්තකථා
භත්තග්ගවත්තෙ “අන්තොගාමො වා හොතු විහාරො වා, මනුස්සානං පරිවෙසනට්ඨානං ගච්ඡන්තෙන චීවරං පාරුපිත්වා කායබන්ධනං බන්ධනමෙව වට්ටතී”ති අට්ඨකථාසු වුත්තං. න ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජාති ථෙරෙ භික්ඛූ අතිඅල්ලීයිත්වා න නිසීදිතබ්බං. සචෙ මහාථෙරස්ස නිසින්නාසනෙන සමකං ආසනං හොති, බහූසු ආසනෙසු සති එකං ද්වෙ ආසනානි ඨපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. භික්ඛූ ගණෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු අනිසීදිත්වා මහාථෙරෙන නිසීදාති වුත්තෙන නිසීදිතබ්බං. නො චෙ මහාථෙරො වදති, “ඉදං, භන්තෙ, ආසනං උච්ච”න්ති වත්තබ්බං. “නිසීදා”ති වුත්තෙ නිසීදිතබ්බං. සචෙ පන එවං ආපුච්ඡිතෙපි න වදති, නිසීදන්තස්ස අනාපත්ති; මහාථෙරස්සෙව ආපත්ති. නවකො හි එවරූපෙ ආසනෙ අනාපුච්ඡා නිසීදන්තො ආපජ්ජති, ථෙරො ආපුච්ඡිතෙ අනනුජානන්තො. න සඞ්ඝාටිං ඔත්ථරිත්වාති න සඞ්ඝාටිං අවත්ථරිත්වා නිසීදිතබ්බං.
උභොහි හත්ථෙහීති පත්තධොවනඋදකං සන්ධාය වුත්තං. දක්ඛිණොදකං පන පුරතො ආධාරකෙ පත්තං ඨපෙත්වා ගහෙතබ්බං. සාධුකන්ති උදකසද්දං අකරොන්තෙන.
සූපස්ස ඔකාසොති යථා සූපස්ස ඔකාසො හොති; එවං මත්තාය ඔදනො ගණ්හිතබ්බොති අත්ථො. සමකං සම්පාදෙහීති ඉදං න කෙවලං සප්පිආදීසුයෙව ඔදනෙපි වත්තබ්බං. සප්පිආදීසු පන යං අප්පං හොති එකස්ස වා ද්වින්නං වා අනුරූපකං, තං සබ්බෙසං සමකං සම්පාදෙහීති වුත්තෙ මනුස්සානං විහසා හොති, තස්මා තාදිසං සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා ගහෙත්වා සෙසං න ගහෙතබ්බං.
න තාව ථෙරෙන භුඤ්ජිතබ්බන්ති ඉදං යං පරිච්ඡින්නභික්ඛුකං භත්තග්ගං, යත්ථ මනුස්සා සබ්බෙසං පාපෙත්වා දාතුකාමා හොන්ති, තං සන්ධාය වුත්තං. යං පන මහාභත්තග්ගං හොති, යත්ථ එකස්මිං පදෙසෙ භුඤ්ජන්ති, එකස්මිං පදෙසෙ උදකං දිය්යති, තත්ථ යථාසුඛං භුඤ්ජිතබ්බං.
න තාව උදකන්ති ඉදං හත්ථධොවනඋදකං සන්ධාය වුත්තං. අන්තරා පිපාසිතෙන පන ගලෙ විලග්ගාමිසෙන වා පානීයං පිවිත්වා හත්ථා න ධොවිතබ්බා. සචෙ මනුස්සා “ධොවථ භන්තෙ පත්තඤ්ච හත්ථෙ චා”ති වදන්ති, භික්ඛූ වා “තුම්හෙ උදකං ගණ්හථා”ති වදන්ති, වට්ටති.
නිවත්තන්තෙනාති භත්තග්ගතො උට්ඨාය නිවත්තන්තෙන සඞ්ඝෙන එවං නිවත්තිතබ්බන්ති දස්සෙති. කථං? “නවකෙහී”ති සබ්බං දට්ඨබ්බං. සම්බාධෙසු හි ඝරෙසු මහාථෙරානං නික්ඛමනොකාසො න හොති, තස්මා එවං වුත්තං. එවං නිවත්තන්තෙහි පන නවකෙහි ගෙහද්වාරෙ ඨත්වා ථෙරෙසු නික්ඛන්තෙසු පටිපාටියා ගන්තබ්බං. සචෙ පන මහාථෙරා ධුරෙ නිසින්නා හොන්ති, නවකා අන්තොගෙහෙ , ථෙරාසනතො පට්ඨාය පටිපාටියා එව නික්ඛමිතබ්බං. කායෙන කායං අඝට්ටෙන්තෙන යථා අන්තරෙන මනුස්සා ගන්තුං සක්කොන්ති, එවං විරළාය පටිපාටියා ගන්තබ්බං.
භත්තග්ගවත්තකථා නිට්ඨිතා.
පිණ්ඩචාරිකවත්තකථා
පිණ්ඩචාරිකවත්තෙ – කම්මං වා නික්ඛිපතීති කප්පාසං වා සුප්පං වා මුසලං වා යං ගහෙත්වා කම්මං කරොන්ති, ඨිතා වා නිසින්නා වා හොන්ති, තං නික්ඛිපති . න ච භික්ඛාදායිකායාති ඉත්ථී වා හොතු පුරිසො වා, භික්ඛාදානසමයෙ මුඛං න උල්ලොකෙතබ්බං.
පිණ්ඩචාරිකවත්තකථා නිට්ඨිතා.
ආරඤ්ඤිකවත්තකථා
ආරඤ්ඤිකවත්තෙ – සෙනාසනා ඔතරිතබ්බන්ති වසනට්ඨානතො නික්ඛමිතබ්බං.
පත්තං ථවිකාය පක්ඛිපිත්වාති එත්ථ සචෙ බහිගාමෙ උදකං නත්ථි, අන්තොගාමෙයෙව භත්තකිච්චං කත්වා අථ බහිගාමෙ අත්ථි, බහිගාමෙ භත්තකිච්චං කත්වා පත්තො ධොවිත්වා වොදකො කත්වා ථවිකාය පක්ඛිපිතබ්බො.
පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බන්ති සචෙ භාජනානි නප්පහොන්ති, පානීයමෙව පරිභොජනීයම්පි කත්වා උපට්ඨාපෙතබ්බං. භාජනං අලභන්තෙන වෙළුනාළිකායපි උපට්ඨාපෙතබ්බං. තම්පි අලභන්තස්ස යථා සමීපෙ උදකආවාටො හොති, එවං කාතබ්බං. අරණිසහිතෙ සති අග්ගිං අකාතුම්පි වට්ටති . යථා ච ආරඤ්ඤිකස්ස, එවං කන්තාරප්පටිපන්නස්සාපි අරණිසහිතං ඉච්ඡිතබ්බං. ගණවාසිනො පන තෙන විනාපි වට්ටති. නක්ඛත්තානෙව නක්ඛත්තපදානි.
ආරඤ්ඤිකවත්තකථා නිට්ඨිතා.
සෙනාසනවත්තකථා
සෙනාසනවත්තෙ – ද්වාරං නාම යස්මා මහාවළඤ්ජං, තස්මා තත්ථ ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි, සෙසානි පන උද්දෙසදානාදීනි ආපුච්ඡිත්වාව කාතබ්බානි. දෙවසිකම්පි ආපුච්ඡිතුං වට්ටති. අථාපි “භන්තෙ ආපුච්ඡිතමෙව හොතූ”ති වුත්තෙ වුඩ්ඪතරො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡති, සයමෙව වා “ත්වං යථාසුඛං විහරාහී”ති වදති; එවම්පි වට්ටති. සභාගස්ස විස්සාසෙනාපි වට්ටතියෙව. යෙන වුඩ්ඪො තෙන පරිවත්තිතබ්බන්ති වුඩ්ඪාභිමුඛෙන පරිවත්තිතබ්බං. භොජනසාලාදීසුපි එවමෙව පටිපජ්ජිතබ්බං.
සෙනාසනවත්තකථා නිට්ඨිතා.
ජන්තාඝරවත්තාදිකථා
ජන්තාඝරවත්තෙ – පරිභණ්ඩන්ති බහිජගති.
ආචමනවත්ථුස්මිං – සති උදකෙති එත්ථ සචෙ උදකං අත්ථි, පටිච්ඡන්නට්ඨානං පන නත්ථි, භාජනෙන නීහරිත්වා ආචමිතබ්බං. භාජනෙ අසති පත්තෙන නීහරිතබ්බං. පත්තෙපි අසති අසන්තං නාම හොති. “ඉදං අතිවිවටං පුරතො අඤ්ඤං උදකං භවිස්සතී”ති ගතස්ස උදකං අලභන්තස්සෙව භික්ඛාචාරවෙලා හොති, කට්ඨෙන වා කෙනචි වා පුඤ්ඡිත්වා ගන්තබ්බං, භුඤ්ජිතුම්පි අනුමොදනම්පි කාතුං වට්ටති. ආගතපටිපාටියාති වච්චකුටියං පස්සාවට්ඨානෙ න්හානතිත්ථෙති තීසුපි ආගතපටිපාටියෙව පමාණං.