මූලායපටිකස්සනාරහවත්තකථා
මූලායපටිකස්සනාරහා භික්ඛූ සාදියන්ති පකතත්තානන්ති ඨපෙත්වා නවකතරං මූලායපටිකස්සනාරහං අවසෙසානං අන්තමසො පාරිවාසිකාදීනම්පි. ඉමෙසඤ්හි පාරිවාසිකමූලායපටිකස්සනාරහමානත්තාරහමානත්තාචාරිකබ්භානාරහානං පඤ්චන්නං ඨපෙත්වා අත්තනො අත්තනො නවකතරං, සෙසා සබ්බෙ පකතත්තා එව. කස්මා? මිථු යථාවුඩ්ඪං අභිවාදනාදීනං අනුඤ්ඤාතත්තා. තෙන වුත්තං – “අවසෙසානං අන්තමසො පාරිවාසිකාදීනම්පී”ති. මූලායපටිකස්සනාරහාදිලක්ඛණං පන නෙසං පරතො ආවිභවිස්සති. සෙසමෙත්ථ ඉතො පරෙසු ච මානත්තාරහාදිවත්තෙසු පාරිවාසිකවත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
මූලායපටිකස්සනාරහචතුත්ථො චෙතිආදීසුපි යථෙව පාරිවාසිකො; එවං එතෙපි එතෙසු විනයකම්මෙසු ගණපූරකා න හොන්ති, සෙසසඞ්ඝකම්මෙසු හොන්ති.
මූලායපටිකස්සනාරහවත්තකථා නිට්ඨිතා.
මානත්තචාරිකවත්තකථා
මානත්තචාරිකස්ස වත්තෙසු “දෙවසිකං ආරොචෙතබ්බ”න්ති විසෙසො.
රත්තිච්ඡෙදෙසු ඌනෙ ගණෙති එත්ථ ගණොති චත්තාරො වා අතිරෙකා වා; තස්මා සචෙපි තීහි භික්ඛූහි සද්ධිං වසති, රත්තිච්ඡෙදො හොතියෙව. මානත්තනික්ඛෙපසමාදානෙසු වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.
මානත්තචාරිකවත්තකථා නිට්ඨිතා.
පාරිවාසිකක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
සමුච්චයක්ඛන්ධකං
සුක්කවිස්සට්ඨිකථා
සමුච්චයක්ඛන්ධකෙ – ඡාරත්තං මානත්තන්ති එත්ථ චතුබ්බිධං මානත්තං – අප්පටිච්ඡන්නමානත්තං, පටිච්ඡන්නමානත්තං, පක්ඛමානත්තං, සමොධානමානත්තන්ති. තත්ථ අප්පටිච්ඡන්නමානත්තං නාම – යං අප්පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං අදත්වා කෙවලං ආපත්තිං ආපන්නභාවෙනෙව මානත්තාරහස්ස මානත්තං දිය්යති. පටිච්ඡන්නමානත්තං නාම – යං පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවුත්ථපරිවාසස්ස දිය්යති. පක්ඛමානත්තං නාම – යං පටිච්ඡන්නාය වා අප්පටිච්ඡන්නාය වා ආපත්තියා අද්ධමාසං භික්ඛුනීනං දිය්යති. සමොධානමානත්තං නාම – යං ඔධාය එකතො කත්වා දිය්යති. තෙසු ඉදං “අප්පටිච්ඡන්නාය ඡාරත්තං මානත්ත”න්ති වචනතො “අප්පටිච්ඡන්නමානත්ත”න්ති වෙදිතබ්බං. තං දෙන්තෙන සචෙ එකං ආපත්තිං ආපන්නො හොති, ඉධ වුත්තනයෙන දාතබ්බං. සචෙ ද්වෙ වා තිස්සො වා තතුත්තරිං වා ආපන්නො, යථෙව “එකං ආපත්ති”න්ති වුත්තං; එවං “ද්වෙ ආපත්තියො, තිස්සො ආපත්තියො”ති වත්තබ්බං. තතුත්තරි පන සචෙපි සතං වා සහස්සං වා හොති, “සම්බහුලා”ති වත්තබ්බං. නානාවත්ථුකායොපි එකතො කත්වා දාතබ්බා, තාසං දානවිධිං පරිවාසදානෙ කථයිස්සාම.
එවං ආපත්තිවසෙන කම්මවාචං කත්වා දින්නෙ මානත්තෙ “එවමෙතං ධාරයාමී”ති කම්මවාචාපරියොසානෙ මාළකසීමායමෙව “මානත්තං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමී”ති වුත්තනයෙන වත්තං සමාදාතබ්බං. වත්තං සමාදියිත්වා තත්ථෙව සඞ්ඝස්ස ආරොචෙතබ්බං, ආරොචෙන්තෙන ච එවං ආරොචෙතබ්බං –
“අහං , භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිස්සට්ඨිං අප්පටිච්ඡන්නං, සොහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිස්සට්ඨියා අප්පටිච්ඡන්නාය ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිස්සට්ඨියා අප්පටිච්ඡන්නාය ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි. සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදයාමහං, භන්තෙ ‘වෙදයතී’ති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ”ති.