පටිසාරණීයකම්මකථා
සුධම්මවත්ථුස්මිං පන – අනපලොකෙත්වාති න ආපුච්ඡිත්වා. එතදවොචාති කිං තෙ ගහපති ථෙරානං පටියත්තන්ති සබ්බං විවරාපෙත්වා දිස්වා එතං අවොච. එකා ච ඛො ඉධ නත්ථි යදිදං තිලසංගුළිකාති යා අයං තිලසක්ඛලිකා නාම වුච්චති, සා නත්ථීති අත්ථො. තස්ස කිර ගහපතිනො වංසෙ ආදිම්හි එකො පූවියො අහොසි. තෙන නං ථෙරො ජාතියා ඛුංසෙතුකාමො එවමාහ. යදෙව කිඤ්චීති එවං බහුං බුද්ධවචනං රතනං පහාය කිඤ්චිදෙව තිලසංගුළිකාවචනං භාසිතං. කුක්කුටපොතකඋදාහරණෙන ඉදං දස්සෙති “යථා සො නෙව කාකවස්සිතං න කුක්කුටවස්සිතං අකාසි, එවං තයාපි නෙව භික්ඛුවචනං න ගිහිවචනං වුත්ත”න්ති.
පටිසාරණීයකම්මකථා නිට්ඨිතා.
අධම්මකම්මාදිද්වාදසකකථා
අසම්මුඛා කතන්තිආදයො තිකා වුත්තප්පකාරා එව.
අඞ්ගසමන්නාගමො පුරිමෙහි අසදිසො. තත්ථ යථා ලාභං න ලභන්ති; එවං පරිසක්කන්තො පරක්කමන්තො අලාභාය පරිසක්කති නාම. එස නයො අනත්ථාදීසු. තත්ථ අනත්ථොති අත්ථභඞ්ගො. අනාවාසොති තස්මිං ඨානෙ අවසනං. ගිහීනං බුද්ධස්ස අවණ්ණන්ති ගිහීනං සන්තිකෙ බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති. ධම්මිකං පටිස්සවං න සච්චාපෙතීති යථා සච්චො හොති, එවං න කරොති; වස්සාවාසං පටිස්සුණිත්වා න ගච්ඡති, අඤ්ඤං වා එවරූපං කරොති. පඤ්චන්නං භික්ඛවෙතිආදි එකඞ්ගෙනපි කම්මාරහභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථඤ්චෙව, තජ්ජනීයෙ ච වුත්තනයමෙව.
අධම්මකම්මාදිද්වාදසකකථා නිට්ඨිතා.
ආපත්තියා අදස්සනෙ උක්ඛෙපනීයකම්මකථා
ඡන්නවත්ථුස්මිං – ආවාසපරම්පරඤ්ච භික්ඛවෙ සංසථාති සබ්බාවාසෙසු ආරොචෙථ.
භණ්ඩනකාරකොතිආදීසු භණ්ඩනාදිපච්චයා ආපන්නං ආපත්තිං රොපෙත්වා තස්සා අදස්සනෙයෙව කම්මං කාතබ්බං. තිකා වුත්තප්පකාරා එව.
සම්මාවත්තනායං පනෙත්ථ තෙචත්තාලීස වත්තානි. තත්ථ න අනුද්ධංසෙතබ්බොති න චොදෙතබ්බො. න භික්ඛු භික්ඛූහීති අඤ්ඤො භික්ඛු අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි න භින්දිතබ්බො. න ගිහිද්ධජොති ඔදාතවත්ථානි අච්ඡින්නදසපුප්ඵදසානි ච න ධාරෙතබ්බානි. න තිත්ථියද්ධජොති කුසචීරාදීනි න ධාරෙතබ්බානි. න ආසාදෙතබ්බොති න අපසාදෙතබ්බො. අන්තො වා බහි වාති විහාරස්ස අන්තො වා බහි වා. න තිත්ථියාදිපදත්තයං උත්තානමෙව . සෙසං සබ්බං පාරිවාසිකක්ඛන්ධකෙ වණ්ණයිස්සාම. සෙසං තජ්ජනීයෙ වුත්තනයමෙව. ආපත්තියා අප්පටිකම්මෙ උක්ඛෙපනීයකම්මං ඉමිනා සදිසමෙව.
අරිට්ඨවත්ථු ඛුද්දකවණ්ණනායං වුත්තං. “භණ්ඩනකාරකො”තිආදීසු යං දිට්ඨිං නිස්සාය භණ්ඩනාදීනි කරොති, තස්සා අප්පටිනිස්සග්ගෙයෙව කම්මං කාතබ්බං. සෙසං තජ්ජනීයෙ වුත්තනයමෙව. සම්මාවත්තනායම්පි හි ඉධ තෙචත්තාලීසංයෙව වත්තානීති.
ආපත්තියා අදස්සනෙ උක්ඛෙපනීයකම්මකථා නිට්ඨිතා.
කම්මක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
පාරිවාසිකක්ඛන්ධකං
පාරිවාසිකවත්තකථා
පාරිවාසිකක්ඛන්ධකෙ – පාරිවාසිකාති පරිවාසං පරිවසන්තා. තත්ථ චතුබ්බිධො පරිවාසො – අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසො, පටිච්ඡන්නපරිවාසො, සුද්ධන්තපරිවාසො, සමොධානපරිවාසොති. තෙසු “යො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤොපි අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ආකඞ්ඛති පබ්බජ්ජං, ආකඞ්ඛති උපසම්පදං, තස්ස චත්තාරො මාසෙ පරිවාසො දාතබ්බො”ති (මහාව· 86) එවං මහාඛන්ධකෙ වුත්තො තිත්ථියපරිවාසො අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසො නාම. තත්ථ යං වත්තබ්බං තං වුත්තමෙව. අයං පන ඉධ අනධිප්පෙතො. සෙසා තයො යෙන සඞ්ඝාදිසෙසාපත්ති ආපන්නා චෙව හොති පටිච්ඡාදිතා ච, තස්ස දාතබ්බා. තෙසු යං වත්තබ්බං තං සමුච්චයක්ඛන්ධකෙ වක්ඛාම. එතෙ පන ඉධ අධිප්පෙතා. තස්මා එතෙසු යංකිඤ්චි පරිවාසං පරිවසන්තා “පාරිවාසිකා”ති වෙදිතබ්බා.